Brönu rímur

Brönu rímur eru rímur, 16 að tölu, ortar úr efni Hálfdanarsögu Brönufóstra.  Rímurnar bera einnig heitið Hálfdanar rímur Brönufóstra eða Brönurímur fornu. Þær eru eignaðar Rögnvaldi blinda. En óvíst er hvenær hann var nákvæmlega uppi en fræðimönnum finnst líklegt að hann hafi fæðst einhvern tímann á árunum 1480-1560. Hann var líklega Vestlendingur og orðinn mjög roskinn maður í kringum siðaskiptin. Af mansöngvum rímnanna að dæma var Rögnvaldur líklega gamall að árum þegar hann orti Brönu rímur. Honum hefur einnig verið eignaðar Skógar-Krists rímur. 

Varðveisla

Aldur

Óvíst, en eldri en 1600.

Höfundur

Rögnvaldur blindi (f. um 1480. d. um 1550-1580)

Efni Brönu rímna

Úr fornaldarsögunni Hálfdanar sögu Brönufóstra.

Mansöngvarnir

Af mansöng 1. rímu að dæma amast skáldið, Rögnvaldur blindi, við samtíma sínum. Skáldið saknar þess tíma þegar virðing var borin fyrir rímnaskáldunum. Hann kveðst heldur ekki vilja kveða um ríkisfólk heldur um „tröll og heiðna menn." (I, 7). Í mansöng II. rímu kveðs skáldið vilja yrkja um það „sem kvendið biður." (II, 2). Rögnvaldur fullyrðir að hann muni fá laun fyrir verkið af konum, þannig að svo virðist sem hann beri ekki kala til þeirra í mansöng II. rímu (II, 4). Í mansöng III. rímu er annað uppi á teningnum, hann kveðst aldrei nenna að yrkja um konur lengur, án braglauna, eins og hann gerði og fékk forðum daga. Á meðan hann var ungur „sparði" hann ekki „ kvæðin ný". (III, 8). Í mansöng IV. rímu segir Rögnvaldur að til séu skáld sem enn eru „virt af seima strindi," þ.e. konum (IV, 2). Í mansöng V. rímu nefnir Rögvaldur að konurnar einfaldlega draga dár að honum á sama tíma og þær eru uppfullar af sjálfselsku: Enn fyrir það í annan stað/ auðar rindin káta/ hun dárar mig/ en dýrkar sig/ drjúgum langt úr máta. Mansöngur VI. rímu er mjög tilfinningaþrunginn en þar lofar skáldið mikilli blíðu gagnvart konum, ef þær launa fyrir skáldskapinn.

Í mansöng VII. rímu er því nokkuð ítarlega lýst hvernig konan bregst ókvæða við bón skáldsins um blíðuhót/ástarlot. Konan „fýkur við með fors og dár" og finnst skáldinu nóg um viðbrögðin sem honum finnst vera keyrð úr hófi (VII, 4). Skáldið fer næstum að gráta (VII, 4). Í mansöng VIII. rímu virðist skáldið ávarpa konur í 2. persónu og biðst einnig vægðar, þ.e. að þær ávíti ekki ráð skáldanna, heldur ættu þær frekar að „vasa eftir vilja sín" og halda áfram með líf sitt. 

(Á eftir að greina mansöngva IX-XVI)

Annað

Síra Snorri Björnsson á Húsafelli orti rímur um Hálfdan Brönufóstra. Eftir það kölluðust rímurnar, sem hér eru til umfjöllunar, Brönurímur eldri. 

Útgáfur

Haukur Þorgeirsson. (2021). Rímur fyrir siðaskipti. Málheild. 

Umfjöllun

Páll Eggert Ólason (1926), bls. 455.

Sólveig Ebba Ólafsdóttir (2006), bls. 10.

Heimildir

Páll Eggert Ólason. (1926). Menn og menntir siðaskiptaaldar á Íslandi. 4. bindi. Rithöfundar. Reykjavík: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar.

Sólveig Ebba Ólafsdóttir. (2006). Rímur af Skógar-Kristi. „Hver hefur það sem vinnur til." Són. Tímarit um óðfræði 4, 9-31.