5.1 Idealen = waarden

1. Waarden

Waarden zijn begrippen die uitdrukken wat mensen belangrijk vinden. 

Idealen zijn belangrijke waarden. 

klik hier voor een overzicht van allerlei mogelijke waarden

We plaatsen onze waarden in een hiërarchie of waardenladder. Afhankelijk van de situatie weegt een waarde meer of minder door. Deze hiërarchie verandert doorheen ons leven. 

Onze waarden kunnen sterk met elkaar in conflict komen 

Welke waarden worden uitgedrukt in onderstaande afbeeldingen? 

2. Debat: Welke waarden kunnen we afleiden uit de oefening van de fall-out bunker? 

3. Reflectie-oefening

1. Je hebt je uitdaging al uitgeschreven. 

Probeer hieruit enkele waarden af te leiden en schrijf deze op een kladblaadje. 

klik hier voor een overzicht van allerlei mogelijke waarden

2. Lijk jij op mij? Carrousel

De groep vormt twee even talrijke concentrische cirkels. De binnencirkel is naar buiten gericht, de buitencirkel naar binnen. 

Per twee heb je een kort gesprek: op het einde van het gesprek schuiven we door. 

• • Wat zijn mijn waarden? 

  • Waarin komt dat naar boven? 

  • Zijn er tussen ons waarden waarin we overeenkomen? 

  • Als we gelijke waarden hebben, komt dat dan op dezelfde manier naar boven? 

  • Hebben we tegengestelde waarden? 

4. Normen 

Regels die omschrijven wat we als normaal gedrag veronderstellen. 

Normen zijn geschreven of ongeschreven. 

Normen zijn bewust en onbewust. 

Normen zijn, net zoals waarden afhankelijk van de context.  

Wanneer zijn normen legitiem? 

Wanneer worden regels aanvaard als wet? 

Normen krijgen meer gezag naarmate: 

• • zichtbaar is welke waarde beschermd wordt door deze norm. 

  • naarmate deze waarde hoger in iemands waardenhiërarchie staat. (Een waardenhiërarchie is een rangschikking van waarden op volgorde van belangrijkheid.) 

  • de waarde die door deze norm beschermd wordt niet botst met andere waarden die hoger staan in de waardenhiërarchie. 

Welke normen zijn voor discussie vatbaar?

5. Zichtbare en onzichtbare samenhang

6. Ethisch minimum, ethisch maximum, ethisch optimum en het proportionaliteitsprincipe

Ethisch minimum: wat we wettelijk en minimaal móeten doen om schade te voorkomen, gebaseerd op het niet-schadebeginsel en zelfbeschikkingsrecht. 

niet-schadebeginsel: (Harm Principle): Dit is het ethische en filosofische principe dat stelt dat de vrijheid van een individu alleen mag worden ingeperkt om te voorkomen dat er schade wordt toegebracht aan anderen. Binnen het ethisch minimum vormt dit de absolute ondergrens van gedrag en wetgeving: je bent vrij om te doen en te laten wat je wilt, zolang je een ander maar geen schade berokkent. 

zelbeschikkingsrecht: Dit is het fundamentele recht van een individu om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen leven, de eigen toekomst en het eigen lichaam, vrij van dwang of inmenging door de staat, de kerk of derden. In de moderne ethiek staat dit recht centraal als de ultieme uitdrukking van iemands persoonlijke waardigheid en individuele vrijheid. 

Ethisch maximum: (Vere Bonum) de morele top die we idealiter nastreven. 

Voorbeelden van ethische maxima: 

• Volledige toewijding aan ethische waarden: Het onvoorwaardelijk en volmaakt nastreven van het goede in al je handelingen.

• De Tien Geboden: Deze worden, samen met andere fundamentele morele waarden, gezien als de "gids of de kaart" die de richting wijst naar deze morele top.

• Radicale broederlijkheid: De ethische opdracht om "elkaars hoeder te zijn". Dit is een diepe verbondenheid waarbij je onvoorwaardelijk zorgdraagt voor het lot van alle mensen (dus niet alleen je biologische familie), nog voor je hen zelf kunt kiezen.

• Radicale vergeving en genade: Het doorbreken van de keten van wraak door daders onvoorwaardelijk te vergeven en genade voor recht te laten gelden (zoals Jezus deed aan het kruis)

Ethisch optimum: (minus bonum, het 'kleiner goed' of de 'ethiek van het haalbare' genoemd) wordt gedefinieerd als het best mogelijke en haalbare goede binnen de specifieke, concrete situatie van een persoon.

De belangrijkste kenmerken van dit niveau zijn:

• Richtingaanwijzer voor groei: Het ethisch optimum eist niet direct de absolute morele volmaaktheid (het ethisch maximum). Het absolute ideaal blijft wel gelden, maar puur als een "richtingaanwijzer". De werkelijke morele waarde schuilt in de groei naar dat ideaal toe, niet in het onmiddellijk bereiken ervan.

• Barmhartigheid en realisme: Dit niveau vertrekt vanuit een realistisch mensbeeld dat oog heeft voor menselijke kwetsbaarheid en beperkte mogelijkheden. Het hanteert barmhartigheid om het morele ideaal niet zo radicaal te eisen dat mensen ontmoedigd raken en opgeven.

• Tussenweg: Het maakt het mogelijk om barmhartig naast mensen te staan in hun concrete situatie, zonder te vervallen in een relativistische gelatenheid waarbij alles zomaar mag. Elke stap vooruit, hoe klein ook, wordt als waardevol erkend.

Proportionaliteitsprincipe: We moeten rationeel afwegen welke keuze de minste schade en het meeste 'haalbare goede' oplevert.

7. Opgave keuzeopdrachten

Kies één van de onderstaande opdrachten. Start niet met deze opdracht voordat ze in de les is uitgelegd. 

A/ Doet onze school wat zij verkondigt? 

B/ over 10 geboden, goden en afgoden 

C/ plicht of uitdaging

D/ kwaliteiten, valkuilen, uitdagingen en allergieën