Stavoren

(Fries: Starum) De oudste stad van Nederland. Stavoren ontving reeds in 1060 haar stadsrechten. De Friese mythe schrijft dat Friso met zijn schip bij het Kreilwoud in Stavoren arriveerde, komende van Pherzië. De stad ligt op een kruispunt van (vaar-)wegen, die nu overgenomen zijn door de afsluitdijk. Hendrik IV zou het graafschap Stavoren in 1077 met de kerk van Utrecht geruild hebben. Het stadswapen uit die tijd bestaande uit twee gekruiste bisschopstaven herinnert nog aan de overdracht van het Heiligdom Odulphus. Merkwaardige overleveringen melden dat de stad, aanvankelijk, elders lag. Wellicht is hier het verloren Kreilwoud bedoeld met de Middenweg, langs een kleine tempel (Mediolanium, Ϻεδiολαπϊσυ). De Romeinen Drusus (Drususgracht) en Lucius Domitius Ahenobarbus (Middenlanen) hebben Stavoren derhalve bepaald. Het oude centrum profiteerde van alle verkeersstromen. De stad heeft vele tolrechten, een blokhuis en een eigen gerecht. Archeologisch onderzoek rondom Stavoren heeft helaas nog bizar weinig opgeleverd. Men schrijft daarom maar over de exorbitant rijke inwoners van deze stad, met gouden 'stoepen', i.e. ornamenten. De Hollandse graven streden voortdurend om Stavoren. Menig aanval op het graafschap, mislukte jammerlijk. De 1955 gedenksteen leaver dea as slaef herdenkt de onbekende gesneuvelden. Velen van hen verdronken in het Kreilmoeras. De afwijkende positie van Stavoren, in Friesland, lijkt sterk verbonden met de Hanzeatische steden. Staverse schippers genoten bij de Sonttol als enige het oude privilege om met voorrang te passeren, wat tijdwinst opleverde. Waar de boeren op het Friese achterland nooit weggaan, komen de Staverse schippers dagelijks tot in Rusland. De stad grenst aan de (onzichtbare) Vliestroom (i.e. Flevum), een waterloop tussen de IJssel- en Vliestroom-monding naast Vlieland. Langs de verdwenen rivier woonden riviervolkeren. Bekend zijn vooral het verhaaltje over een rijke koopvrouw uit Stavoren die haar scheepslading verspeelde, de Koninklijke Majesteits drossaard op het Kasteel van Stavoren François de Pipenpoy, de admiraal Jacob Binckes en de walvisvaarder Gale Hamckes (afb. Raadhuis van Stavoren).

Kroniek van Stavoren:

300 v. Chr. afgod Stavo vermoord in de punt van het Rode Klif

50 het Starum als Sturiorum en Sturii bij Plinius genoemd

335 Hertog Haron in lusthof bij Rode Klif gestorven, begraven te Stavoren

800 plaatsnaam Stavoren op een oude kaart is Storin

836 kapittel van reguliere kanunniken

838 bouw van een klooster bij Odulphus

1061 stadsrechten van graaf Egbert I von Meissen

1118 stadsrechten van kaiser Heinrich V der Salier von Goslar

1199 bisschop van Utrecht in Stavoren gevangen genomen, na een vluchtpoging

1200 inwoners van Stavoren zo rijk, dat het deurbeslag met goud versierd was

1230 laatste tocht van Stavoren naar Enkhuizen door het Kreilbos op rafters

1258 toetreding tot het verbond van de Hanze-steden

1292 Graaf Floris belegert Stavoren, destijds de Hoofdstad van Friesland

1335 oorlog met de steden Lübeck en Hamburg

1345 slag bij Stavoren: het begin van de Hoekse en Kabbeljauwse twisten

1383 Floris van Adrichem is de tollenaar

1397 bouw van een kasteel bij het bewind van Albert van Beieren

1409 Jan van Heemstede slotvoogd te Stavoren

1420 grote brand in de stad, het klooster bleef overeind

1522 bouw van een kasteeltoren in Noordwest

1540 Sont-privileges Hanze in een archief in Keulen ontdekt

1551 Jkhr. Frederick de Hoorne drossaert van Stavoren

1553 Cornelius Trajecto abt op het klooster

1558 verkettering protestanten op een publiek tribunaal

1562 koning Filipo beslist jaarmarkt voortaan op 9 oktober

1570 Waalse soldaten plunderen alle huizen

1572 bewapening van het blokhuis, Montjoy de drost-bevelhebber

1576 besluit tot aanleg van de nieuwe sluis

1577 Frederick de Hoorne drost van Stavoren en dijkgraaf van Hemelumer Oldephaert

1578 bemanning van het blokhuis, Jkhr. Francois à Pipenpoy drost

1578 Caspar de Robles en oud-drost Marten Bayert Ganton worden verbannen

1580 Willem van Oranje vordert het blokhuis 18 februari en laat het neerhalen

1581 Diederik van Sonoy neemt het Blokhuis van Stavoren in

1587 Francois à Pipenpoy is de gewezen drost van het gewezen kasteel

1593 G.S. besluiten paalwerk besteding omtrent het gedemolieerde blokhuis

1622 Pier Winsemius: jaarmarkt is op 5 oktober

1624 G.S. melden dat de vijand Stavoren én Harlingen wil veroveren

1675 door harde storm is bij Stavoren een groot gat in de dijk geslagen

1681 start van het Geref. Lidmatenboek Stavoren per wijk

1744 de buskruitramp van Stavoren kost 3 mensen het leven

1749 verbranding chercherhuizen en boekhouding tijdens pachtoproeren

1800 laatste overhandiging van Stavers laken vanwege het Sont-privilege

1885 spoorwegverbinding met Stavoren komt tot stand

1932 de voltooide afsluitdijk maakt van de Zuiderzee het IJsselmeer

1978 de officiële naam van Staveren verandert in Stavoren

© 2017 F.N. Heinsius