Ik lees het vaak. Op een bord bij een bouwplaats. Op de auto van een koerier of servicebedrijf. Op het shirtje van een instructeur van een bootcamp… Telkens verbaast het me als er dan toch gewerkt wordt.
Elke klus, baan en elk product brengt de risico’s van het vak. 100% veiligheid sluit elke mogelijkheid van werken uit. Wantrouw elk bedrijf dat veiligheid verkoopt als hoogste prioriteit maar nog niet gestopt is te doen waar het om begonnen was.
Wie wat van zijn leven maakt is elke dag plezierig bezig met wat de moeite waard is. Leveren van goederen of diensten kost moeite. Moeite die, ongeacht het beroep, opwinding brengt en kan teveel worden. Hoe vervelend ook, leven en werken hebben hun prijs.
Elke goede bedoeling maakt altijd wel iets of iemand anders het leven zuur. Pogingen het zuur te verlichten wentelt als bittere pillen af, naar verder uit het zicht of later in de tijd.
Inhoud
100% veilig? Dat kun je niet maken. Bewust onveilig? Dat kun je helemaal niet maken. Risico’s beperken tot het minimum is het best wat je kunt doen. Het krokodillenprincipe maakt dat duidelijk:
Identificeer en
(h)erken het gevaar
Neem oorzaak weg
++++
beste aanpak
Scherm oorzaak af
++
acceptabele aanpak
Kwantificeer kans en gevolgen
Zoek alternatief
+++
effectief, maar gewijzigd risico
Beperk effect
+
symptoombestrijding
WEGWEZEN!!!!!!!! Dit kun je niet maken!
Het is dus onmogelijk is om risico’s volledig uit te bannen. Risico’s nemen is vaak ook de enige manier om vooruit te kunnen komen. Risico's bewust nemen is dan wel handig. (on)Veiligheid komt in vele gedaanten.
De veiligheidskunde voor het spoorwegsysteem maakt onderscheidt naar:
Door gebruik van het systeem, mag het systeem zelf niet falen. Het spoorwegsysteem is ervoor bedoeld, dat reizigers en goederen betrouwbaar hun bestemming bereiken. Een belangrijke voorwaarde is, dat de treinen zelf niet botsen (niet onderling, niet met objecten, dieren of mensen) of een eigen weg kiezen (ontsporen of doorschieten waar de rails eindigen).
De (intrinsieke) veiligheid van een systeem zit ingebakken. Voor het aantonen dat er serieus met veiligheid wordt omgegaan en bewust en verantwoord rest-risico's worden geaccepteerd, bestaan meerdere instrumenten en werkwijzen, waaronder:
Safety cases
Hazard Log
Risico-analse en evaluatie
Failure Mode and Effect Criticality Analysis (FMECA)
As Low As Reasonably Practicable
Het aanstellen van functionarissen met een verantwoordelijkheid voor het voldoen aan veiligheidseisen van (onderdelen van) systemen; (bv. installatieverantwoordelijke)
Wie werkt aan of in de nabijheid van het spoor, moet niet voor zijn eigen leven of gezondheid hoeven vrezen. Zorg voor een veilige werkplek.
Om mensen die aan, met of dicht in de buurt van systemen werken voor te bereiden en alert te zijn op mogelijke arbeidsveiligheidsrisico's zijn meerdere systemen en werkwijzen bedacht:
Veiligheid Checklist Aannemers (VCA)
Toolbox meetings
Veiligheidsberichten
Veiligheidsinstructies
Het aanstellen van functionarissen die specifiek toezien en handhaven op het juist nemen van afgesproken veiligheidsmaatregelen
Het materieel en de grondstoffen waarmee een systeem wordt gemaakt, onderhouden of gesloopt, mogen net als de stoffen die met het systeem worden verwerkt geen ellende veroorzaken. Niet voor omwonenden, niet op lange termijn door bijv verontreiniging van lucht of bodem.
Van gevaarlijke en milieuvreemde stoffen, moet door deskundig gebruik, opvallende waarschuwingssymbolen en bv gescheiden opslag, de kans op ongevallen worden geminimaliseerd.
Mensen zijn fijnbesnaarde reactiemachines. Lang alleen zijn in het donker op afgelegen plaatsen is ongewenst. Met velen opgepropt in een beperkte ruimte, vergroot ook de kans op het ontvlammen van te korte lontjes.
Waar het snel verlaten, stil en donker is, valt het verblijf met beperkte middelen al snel aangenamer te maken.
Wie alleen op pad gaat wordt digitaal gevolgd en beschikt steeds vaker over apparatuur, waarmee in geval van nood, alarm geslagen kan worden.
Bij extreme drukte voorkomt 'crowd management', dat mensen in paniek of oververhit raken. Specialisten zijn getraind, om op tijd mensen aan te spreken of gemoederen te bedaren.
Vandalisme en terreur (aanslagen) kunnen door baldadigheid of kwade opzet systemen volledig ontregelen. Elk systeem heeft een zwakste, meest kritische schakel. Security is bedoeld om te voorkomen dat systemen onbevoegd en oneigenlijk worden gebruikt.
Systeembeheerders zijn getraind op het monitoren op verdacht gedrag en verdachte signalen van buitenaf. Intern wordt bevoegd personeel gewezen hoe zij de beveiliging van kwetsbare systemen niet onbedoeld aantasten.
Werk, leven en de natuur zelf creëren onveiligheid! Niemand werkt foutloos. De natuur kan geweldadig of gemeen zijn. In het werk zijn veiligheidsmaatregelen mogelijk. Tegen de natuur kunnen we ons beveiligen, door vaccinaties, medicijnen, barrières of afstand.
Veiligheid zelf valt niet te maken; niet met aangescherpte regels, noch met verscherpt toezicht. Onveiligheid is de prijs die we stilzwijgend met elkaar bereid zijn te betalen, voor een aangenaam lang leven.
Vermijd ook de risico-regelreflex:
"Als Ж in de praktijk heeft geleid tot falen/gevaar, dan Ж nooit meer toepassen/bestaande vervangen."
100% veilig betekent afzien van iets ondernemen. Dat levert onwerkbare situaties. Nul risico is een onmogelijke ambitie; dat is geen leven.
Risicobeheersing is werken aan het elimineren van kansen en het zo goed mogelijk leren begrijpen hoe de ellende die ontstaat, elkaar kan versterken. Elke maatregel draagt bij aan het met risico's leren leven.
(veiligheids)risico
=
kans
op ongewenste
gebeurtenis of situatie
beheersmaatregel
*
effect
als wat ongewenst is
optreedt en doorwerkt
die kans of impact verkleint
Veiligheidseisen zijn talrijk. Er worden eisen gesteld aan producten, aan werkprocessen, arbeidsomstandigheden, gebruikte middelen die helpen bij het veilig werken.
Welke veiligheidseisen er nu of oer enige tijd gelden binnen uw branche of voor uw producten, in de bedrijfsvoering maakt voldoen aan wet- en regelgeving deel uit van de "Licence to Operate". Voldoende personeel moet over de vereiste kwalificaties beschikken. Uw organisatie moet mogelijk voldoen aan een in de gelegenheid te mogen stellen om werk voor u uit te voeren.
Beleid is het vertalen van ambities, verplichtingen en gemaakte afspraken naar verantwoord handelen. Verantwoord handelen verbindt de belangen van klanten, belanghebbenden en de organisatie zelf.
Bestuurders nemen verantwoordelijkheid, als ze bewuste, expliciete keuzes maken over welke mate afwijken of falen ze bereid zijn te accepteren als de risico’s van het vak. Onverhoopt blijken risico's op voorzie- en daardoor vermijdbare ellende, in de praktijk nooit groter dan aangenomen en voorstelbaar. Mocht dit onverhoopt wel het geval zijn, dan is het goed als een organisatie de redeneerlijnen en aannames die bewust en verantwoord handelen aantonen, paraat heeft.
Een risicomatrix legt de basis voor het formuleren van een passend risicobeleid. Tevens maakt de matrix maakt duidelijk, via welke strategie voor risicobeheersing de organisatie inhoud geeft aan haar zorgplicht en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Per geïdentificeerd risico, helpt de matrix (de door de directie aangestelde verantwoordelijke voor risicobeheersing (binnen o.a. het veiligheid managementsysteem)) keuzes te maken, van/voor welk risico:
wordt geaccepteerd dat het op kan treden (geeft invulling aan voorzorgsprincipe; geen verwijtbaar gedrag).
blijkt op basis van bekende gegevens, dat de mogelijkheid van optreden en mogelijke gevolgen gering zijn
en wordt verondersteld dat de kosten voor het vermijden van enig restrisico niet in verhouding staan tot de ernst van wat er kan gebeuren.
de organisatie een externe partij aanspreekt om (rest)risico's te beheersen
de organisatie een financiële voorziening (bijvoorbeeld verzekeren) treft, om de organisatie te beschermen tegen pech, veranderende omstandigheden of de gevolgen van foutieve inschattingen van van risico's die in plaats en tijd gelijk optreden.
Het is netjes om risico's waarvoor het nemen van afdoende beheersmaatregelen niet te bekostigen of verzekeren zijn, te overleggen met de betreffende veiligheidsregio's. Het voornemen om deze risico's te accepteren, zou ook als dat wettelijk niet vereist is, het best via een vergunningaanvraag bij het bevoegd gezag kenbaar gemaakt moeten worden.
Omstandigheden kunnen samenlopen; shit happens.
Kijk niet alleen naar elk afzonderlijk risico. Op welke manier werkt de huidige omgeving tegen, in het beperken van de kans op een risico of helpt ze juist effecten te beperken?
Stel je verschillende situaties voor van een stilliggende bal. Stel je vervolgens voor wat er met die bal gebeurt als die in beweging wordt gebracht (het risico). Hoe werkt die beweging door op een bal op een egaal glad oppervlak, op de top van een bergtop, in een woud van obstakels.
Dergelijke scenario's schetsen, plaatst risico's in een context. Scenario's maken het onmogelijke voorstelbaar. Er valt aan te rekenen en voor bijvoorbeeld trainingsdoeleinden mee te simuleren.
Scenario's geven inzage in interacties tussen risico's. Ze geven inzicht in:
de rol die elk onderdeel van een systeem op grotere schaal heeft
welke onderdeel vrijwel autonoom werken, en daardoor relatief eenvoudig vervangbaar zijn
en welk type vervanging of verandering nauw luistert (kritische bandbreedten).
Scenario's helpen de resiliénce van systemen te vergroten. Resiliënce is een eigenschap die elke levend organisme en natuurlijk systeem bezit. In de natuur bevorderen diversiteit binnen het systeem en variatie per levend individu:
de stabiliteit (robuustheid, of schokbestendigheid) van het totale systeem
de veerkracht (het herstelvermogen) tegen, rampen en plagen die aangrijpen op de kwetsbaarheid van ecosystemen.
Mensen ontwikkelen het liefst systemen met zo min mogelijk verschillende en zo veel mogelijk gestandaardiseerde onderdelen. Resiliënce ontstaat daardoor niet vanzelf, maar door ze (kunstmatig) te organiseren. Resiliënce ontstaat uit meerdere componenten:
Waken
Alertheid op wat er kan veranderen
Pro-actief
Weerbaarheid die het ontstaan van stress voorkomt.
Reactief
Veerkracht in stressvolle situaties
Leren
o.b.v. praktijkervaring leren voorspellen van veranderingen
Cultuur
Koesteren van wat goed en bij herhaling succesvol blijkt
Structuur
Het vermogen om snel aan te passen op veranderende omstandigheden gebruik makend van voortschrijdend inzicht.
Mooie woorden en principes voorkomen geen geestelijk of lichamelijk letsel of andere schade. Ondernemen en werken betekent risico's accepteren. Zonder risico lever je niets, en maakt wat je wel levert te duur. Veiligheid kan daarom nooit prioriteit #1 zijn.
Voorspelbaar maken hoe welke gebeurtenis of situatie gevaar sticht, maakt het voorstelbaar welke directe schade en mogelijk latere gevolgen daaruit kunnen ontstaan. Het vakmanschap, de creativiteit en daadkracht van uw medewerkers, klanten en partijen met belangen, zijn beschikbaar om samen wegen te kiezen, die veilig genoeg zijn?
Klinkt eenvoudig, toch...?
Kom je er niet alleen uit? Ik help graag, omdat ik wil dat u het niet onnodig (on)veilig maakt,.
Laat me weten wanneer het schikt om een afspraak te maken.