Kernvormende spraakkunst van het Kinroois

 Nederlands: b (onderkast) B (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /b/ Stemhebbende bilabiale plosief

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /be/

• boom

• bloem

• hebben

• heb

Stemhebbende tegenhanger van p.

 Kinroois: b (onderkast) B (bovenkast) 

• /b/ Stemhebbende bilabiale plosief

• Articulatie: stemhebbend

• boum

• bloom

• höbbe

• höb

Stemhebbende tegenhanger van p.

 Nederlands: c... (onderkast) C... (bovenkast) 

 Alfabetletter   Gedeeld grafeem 

• Uitspraak in leenwoorden: 

  • /k/ Stemloze velaire plosief

  • /s/ Stemloze alveolaire fricatief

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /se/

• /k/ café, cabaret, adjectief

• /s/ circa, centrum

 Kinroois: ... 

De letter c bestaat niet als inheems grafeem. Het wordt enkel gebruikt in leenwoorden als men de Nederlandse schrijfwijze overneemt.

(k) café. Kan geschreven worden als kaffee.

(s) circus. Kan geschreven worden als sirk (Frans cirque).

De letter c komt wel voor in het grafeem ch.

 Nederlands: ...ch... (onderkast) 

• /x/ Stemloze velaire fricatief

• Articulatie: stemloos

• zicht

• kuchen

• kachel

In leenwoorden correspondeert ch met de volgende klanken:

Frans: Charles, charmant, nonchalant = sj /ʃ/. Zie bij sj.

Engels: Charles, sandwich =  tsj /tʃ/. Zie bij t en sj.

Stemloze tegenhanger van g.

  Kinroois: ...ch (onderkast) 

• /x/ Stemloze velaire fricatief

• Articulatie: stemloos

• kóche (kuchen)

• dich (jij)

• mich (mij)

• wicht (wicht, kind, meisje)

Stemloze tegenhanger van g.

 Nederlands: d (onderkast) D (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /d/ Stemhebbende alveolaire plosief

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /de/

• dak

• bedekken

• schudden

• bed

Stemhebbende tegenhanger van t.

 Kinroois: d (onderkast) D (bovenkast) 

• /d/ Stemhebbende alveolaire plosief

• Articulatie: stemhebbend

• daak

• bedèkke

• sjödde

• bèd

Stemhebbende tegenhanger van t.

 Nederlands: f (onderkast) F (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /f/ Stemloze labiodentale fricatief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛf/

• frieten

• fluisteren

• blaffen

• twaalf

Stemloze tegenhanger van v.

 Kinroois: f (onderkast) F (bovenkast) 

• /f/ Stemloze labiodentale fricatief

• Articulatie: stemloos

• fritte

• fluustere

• blaffe

• twelf

Stemloze tegenhanger van v.

 Nederlands: g (onderkast) G (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /ɣ/ Stemhebbende velaire fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɣe/

• gaan

• gaeve

• zagen

• weg (substantief)

Stemhebbende tegenhanger van ch.

 Kinroois: g (onderkast) G (bovenkast) 

• /ɣ/ Stemhebbende velaire fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• gaon

• gaeve

• zaege

• waeg (substantief)

Stemhebbende tegenhanger van ch.

 Nederlands: ... 

De stemhebbende velaire plosief /g/ komt niet voor in het Nederlandse alfabet en het Nederlandse klankenspectrum.

 Kinroois: ...gk... (onderkast) 

 1 foneem als grafeem geschreven met 2 letters 

• /g/ Stemhebbende velaire plosief

• Articulatie: stemhebbend

• brögke (bruggen)

• zègke (zeggen)

Zoals in Frans:

• blagueur /bla.ɡœʁ/, /...ɡ.../

• baguette /ba.ɡɛt/, /...ɡ.../

• guère /ɡɛʁ/ /ɡ.../

• garçon /ɡaʁ.sɔ̃/, /ɡ.../

Stemhebbende tegenhanger van k.

 Nederlands: h... (onderkast) H... (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /h/ Stemloze glottale fricatief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ha/

• honger

• hebben

• haakje

 Kinroois: h... (onderkast) H... (bovenkast) 

• /h/ Stemloze glottale fricatief

• Articulatie: stemloos

• hónger

• höbbe

• häökske

 Nederlands: j... (onderkast) J... (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /j/ Palatale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /je/

• jaar

• kleintje

 Kinroois: j (onderkast) J (bovenkast) 

• /j/ Palatale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• jóng (jongen)

• jense (jennen)

• laje (laden)

• kindj (kind)

• aoje (oude)

Het Kinroois en verwante dialecten kennen ook de Franse uitspraak van het grafeem j als beginklank van Franse namen die beginnen met het grafeem j.

Het grafeem j correspondeert dan met de stemhebbende postalveolaire fricatief /ʒ/, in andere gevallen geschreven als zj. Zie ook bij zj.

Franse voornamen in het Kinroois:

• Jean, begint met /ʒ/

• Jeanne, begint met /ʒ/

• Nederlands Jos, begint met /j/ = Kinroois Jos (Frans Josephe), begint met /ʒ/

• Nederlands Jan, begint met /j/ = Kinroois Zjang, begint met /ʒ/

Ook in joint de culasse (koppakking van een verbrandingsmotor) wordt de Franse uitspraak overgenomen.

joint-ke (rubberen dichtingsring. diminutief)

 Nederlands: k (onderkast) K (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /k/ Stemloze velaire plosief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ka/

• kaas

• komen

• kijken

• kuiken

• dak

 Kinroois: k (onderkast) K (bovenkast) 

• /k/ Stemloze velaire plosief

• Articulatie: stemloos

• kieës

• kómme

• kieke

• kuke

• daak

Stemhebbende tegenhanger van gk.

 Nederlands: l (onderkast) L (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /l/ Alveolaire laterale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛl/

• laat

• halen

• paal

 Kinroois: l (onderkast) L (bovenkast) 

• /l/ Alveolaire laterale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• laat

• hole

• paol

 Nederlands: m (onderkast) M (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /m/ Bilabiale nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛm/

• moeten

• kammen

• langzaam

 Kinroois: m (onderkast) M (bovenkast) 

• /m/ Bilabiale nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• mótte

• keime

• langkzaam

 Nederlands: n (onderkast) N (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /n/ Alveolaire nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛn/

• neus

• kind

• beginne

• klein

 Kinroois: n (onderkast) N (bovenkast) 

• /n/ Alveolaire nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• naas

• kindj

• beginne

• klein

 Nederlands: ...ng (onderkast) 

 1 foneem als grafeem geschreven met 2 letters 

• /ŋ/ Velaire nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• koning

• honing

• mengen

 Kinroois: ...ng (onderkast) 

 1 foneem als grafeem geschreven met 2 letters 

• /ŋ/ Velaire nasaal

• Articulatie: stemhebbend

• keuning

• honing

• minge

 Nederlands: p (onderkast) P (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /p/ Stemloze bilabiale plosief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /pe/

• put

• kopen

• loop

Stemloze tegenhanger van b.

 Kinroois: p (onderkast) P (bovenkast) 

• /p/ Stemloze bilabiale plosief

• Articulatie: stemloos

• pöt

• koupe

• loup

Stemloze tegenhanger van b.

 Nederlands: q (onderkast) Q (bovenkast) 

 Alfabetletter 

 Combinatieklank indien samen met w 

• In schrift altijd gepaard met de letter u, alzo: qu.

• Uitspraak in leenwoorden: /kʋ/ en /k/

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ky/

• /kʋ/ quasi, quotum

• /k/ attaqueren, croque-monsieur

 Kinroois: ... 

• De letter q bestaat niet als inheems grafeem.

• De lettercluster qu... bestaat niet als inheemse lettercluster.

De cluster qu wordt enkel gebruikt als men de Nederlandse schrijfwijze van leenwoorden overneemt.

 Nederlands: r (onderkast) R (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /r/ Alveolaire vibrant (tong-r)

  • Articulatie: stemhebbend

• /ʀ/ Uvulaire vibrant (huig-r)

  • Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛr/ en /ɛʀ/

• rood

• scheren

• duur

• groot

 Kinroois: r (onderkast) R (bovenkast) 

• /ʀ/ Uvulaire vibrant (huig-r)

• Articulatie: stemhebbend

• roeëd

• sjaere

• deur

• groot

 Nederlands: s (onderkast) S (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /s/ Stemloze alveolaire fricatief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɛs/

• snijden

• blussen

• haaks

Stemloze tegenhanger van z.

 Kinroois: s (onderkast) S (bovenkast) 

• /s/ Stemloze alveolaire fricatief

• Articulatie: stemloos

• snieje

• blösse

• haoks

Stemloze tegenhanger van z.

 Nederlands: sch... (onderkast) Sch... (bovenkast) 

 Combinatieklank = 2 fonemen 

• /sx/ Stemloze alveolaire fricatief & stemloze velaire fricatief

• /s/ = s & /x/ = ch

• Articulatie van deze combinatie: stemloos

• schoon

• schrift

Het Nederlands kent de uitgang ...isch zoals in Belgisch, Angelsaksisch, Indisch.

...isch wordt uitgesproken als ...is /ɪs/. In dit geval correspondeert de lettercluster sch met /s/.

 Kinroois: sj (onderkast) Sj (bovenkast) 

 1 foneem als grafeem geschreven met 2 letters 

• /ʃ/ Stemloze postalveolaire fricatief

• Articulatie: stemloos

• sjoeën

• sjrift

• Belsj (Belgisch. Frans belge)

• Belsje (Belgische. Frans belge)

• batsj (bats, bil)

• patsj (klak)

Stemloze tegenhanger van zj.

 Nederlands: t (onderkast) T (bovenkast) 

 Alfabetletter   Gedeeld grafeem 

• /t/ Stemloze alveolaire plosief

• Articulatie: stemloos

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /te/

• taak

• weten

• laat

In bepaalde ingeburgerde leenwoorden correspondeert de letter t met de volgende klanken:

• natie, isolatie, politie, munitie = ts /st/, ook afgesleten tot s /st/.

De letter t is in het Nederlands onmiskenbaar een gedeeld grafeem.

Stemloze tegenhanger van d.

 Kinroois: t (onderkast) T (bovenkast) 

  Geen gedeeld grafeem 

• /t/ Stemloze alveolaire plosief

• Articulatie: stemloos

• trèkke (trekken)

• zètte (zetten)

• voest (vuist)

• kumtj (komt)

Stemloze tegenhanger van d.

 Nederlands: v... (onderkast) V... (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /v/ Stemhebbende labiodentale fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ve/

• veel

• geven

Stemhebbende tegenhanger van f.

 Kinroois: v... (onderkast) V... (bovenkast) 

• /v/ Stemhebbende labiodentale fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• veul

• gaeve

Stemhebbende tegenhanger van f.

 Nederlands: w (onderkast) W (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /ʋ/ Labiodentale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ʋe/

• wind

• houwen

• vrouw

Voorkomend langs r in een morfeem

Als de letter w in een morfeem een combinatieklank vormt met de letter r als volgende letter en alzo wr vormt, dan wordt de w uitgesproken als v /v/.

• wraak, uitspraak: vraak

• wrak, uitspraak: vrak

• wreed, uitspraak: vreed

• wringen, uitspraak: vringen

In het woord, tevens een morfeem, erwt wordt de w niet uitgesproken.

Voorkomend langs r niet in een morfeem

In deze omstandigheid wordt w als w uitgeproken.

...r•w... = winterweer

...w•r... = schaduwrijk

 Kinroois: w (onderkast) W (bovenkast) 

• /ʋ/ Labiodentale approximant

• Articulatie: stemhebbend

• windj

• houwe

• vrouw

 Nederlands: x (onderkast) X (bovenkast) 

 Alfabetletter 

 Combinatieklank 

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /ɪks/ 

• Uitspraak in leenwoorden: /ks/

• xylofoon

• taxi

• index

 Kinroois: ... 

Als men in het Kinroois en verwante dialecten doelt op de medeklinkercombinatie ks, dan schrijft men gewoonweg ks.

Het grafeem x bestaat niet in het Kinroois en verwante dialecten.

Leenwoorden kan men wel met x schrijven, bijvoorbeeld taxi.

 Nederlands: z... (onderkast) Z... (bovenkast) 

 Alfabetletter 

• /z/ Stemhebbende alveolaire fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• Uitspraak in het Nederlandse alfabet: /zɛt/

• zand

• zaag

• razen

Stemhebbende tegenhanger van s.

 Kinroois: z... (onderkast) Z... (bovenkast) 

• /z/ Stemhebbende alveolaire fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• zandj

• zaeg

• raoze

Stemhebbende tegenhanger van s.

 Nederlands: ... 

De stemhebbende postalveolaire fricatief /ʒ/ komt niet voor in het Nederlandse alfabet.

In Franse ingeburgerde namen, zoals Jacques, Jacqueline en Gérard, kennen Nederlandstaligen deze klank wel.

 Kinroois: zj (onderkast) Zj (bovenkast) 

 1 foneem als foneem geschreven met 2 letters 

• /ʒ/ Stemhebbende postalveolaire fricatief

• Articulatie: stemhebbend

• Belzje (Belgische. Frans belge)

• zjust (juist, daarnet. Frans juste)

• doezjendj (duizend)

• zjukske (schokske, schokje)

• Zjeraar (Gérard. Franse naam)

• Zjang (Jean. Franse naam) 

Stemhebbende tegenhanger van sj.

 Nederlands: ...nk (onderkast) 

 Combinatieklank = 2 fonemen 

• /ŋk/ Velaire nasaal & stemloze velaire plosief

In de cultuurtalen Nederlands, Duits en Engels heeft men ervoor gekozen om de medeklinkercombinatie /ŋk/ te schrijven als nk.

Nederlands: stank

Duits: Funken

Engels: funk

(Ook zo in Frans fonction en Latijn functio.)

Als men op een verstandige manier naar de klankcombinatie /ŋk/ kijkt, dan ziet men de volgende fonemen en hoe zij als grafeem geschreven worden.

/ŋ/ = ng

/k/ =k

Logischerwijze zou de klankcombinatie /ŋk/ dan als ngk geschreven moeten worden.

 /n/ + /k/ ≠ /ŋk/   n + k ≠ /ŋk/ 

 /ŋ/ + /k/ = /ŋk/   ng + k = /ŋk/ 

In het dialect kies ik ervoor om de klankcombinatie /ŋk/ consequent als ngk te schrijven. In Noordrijn-Westfalen zijn er mensen die deze keuze in de spelling van hun dialect ook maken.

Ik verwerp de inconsequente vorm nk van de drie vermelde cultuurtalen.

In het dialect zijn er diminutieven die eindigen op het diminutiefsuffix -ke, zoals het woord menke (mannetje).

De woordscheiding is als volgt: men•ke /mɛn•kə/.

Als men de grafeemcluster nk niet onmiddellijk associeert met /ŋk/, dan ziet men in een woord als menke overduidelijk dat het hier gaat over een woord met het diminutiefsuffix -ke.

 Kinroois: ...ngk (onderkast) 

 Combinatieklank = 2 fonemen 

• /ŋk/ Velaire nasaal & stemloze velaire plosief

/ŋ/ = ng

/k/ = k

Ergo =  /ŋk/ = ngk

• langk (lang)

• gangk (gang)

• ringk (ring)

• jóngk (jong. adjectief)

• jóngk (jong. substantief)

• dóngkel (donkel, donker)

• gezwangk (lenig. Duits geschwank)

• rögkestrangk (ruggenstreng, ruggengraat)

Bijgevolg schrijft men de volgende werkwoorden alzo:

• bóngke (bonken)

• dingke (denken)

• dringke (drinken)

• jangke (janken)

• stingke (stinken)

• zingke (zinken)