Orri berria / Nueva página / New page:
Parisen jaio zen 1776ko urtarrilaren 1ean. Bere aita Asanblea Nazionaleko diputatua zen eta horrek, garai hartako beste emakume batzuk izan ez zituzten abantailak izateko aukera eman zion. 1789ko Iraultzan, familiaren etxean ordu asko eta asko eman zituen; aitaren estatus politikoa medio, etxeko liburutegia liburuz betea zegoen eta hauek irakurtzeko aukera izan zuen. Liburu asko zituen aitak, hauen artean matematika eta zientziakoak; horrela era autodidaktan zientzia jorratzen hasi zen.
Sophiek 1794ean sortu berri zen Ecole Polythechnique-era joan nahi zuen, baina emakume izateagatik ez zuen aukerarik. Hala ere Joseph Louis Lagrange-n (1736-1813) apunte batzuk lortu zituen, Analisi arlokoak zehatz mehatz. Eskola garaia amaitzean, ikasleek irakasleari beren lanak aurkez zitzaketen eta Sophiek horrela egin zuen. Horretarako eskolako ikasle ohi baten izena, Antoine-Auguste Le Blanc, hartu eta haren izenean bidali zizkion lanak Lagrangeri. Irakaslea guztiz harrituta geratu zen lanaren kalitateaz eta ikaslea ezagutu nahi izan zuen. Asko pentsatu eta gero Lagrangeren bulegora hurbildu eta hark, Sophieren aurreritzien kontra, lanagatik zoriondu eta matematikan lanean jarrai zezala animatu zuen. Gainera, irakasle partikular izateko eskainza luzatu zion Lagrangek.
Lagrangek, Adrien-Marie Legendre-ren (1752-1833) Essai sur la théorie des nombres eta Carl Friedrich Gauss-en (1777-1855) Disquisitiones Arithmeticae, argitaratu berri zeuden zenbakien teoriako lanak erakutsi zizkion eta Sophie arlo horrekiko maitemindurik geratu zen. 1804 eta 1809 tartean Gaussekin kartakatu zen, baina beti ere M. Le Blanc bezala sinatzen zituen eskutitzak. 1806 urtean Napoleonen tropek Alemania inbaditzeari ekin zioten eta Sophie beldur zen Gaussi zerbait gerta zekiokeen. Horregatik bere aitaren lagun batengana joan eta matematikari handia zain zezan eskatu zion. Gauss harrituta geratu zen Parisen bizi zen emakume bat beragatik arduratzegatik. Ondorengo eskutitzean onartu behar izan zuen Sophiek bera zela M. Le Blanc jauna, eta Lagrangerekin gertatu zitzaion bezala, Gaussek poz handiz hartu zuen emakumea eta oraindik ere beste hiru urtetan zehar eskutitzak bidali ziren bata besteari.
Fermaten Azken Teoreman ekarpen garrantzitsua egin zuen. Teoremak honakoa dio: “ez da existitzen zenbaki arrunt bikoterik beraien n. berreketen batura beste zenbaki baten n. berreketa denik”. Hau da, edozein izanda x, y eta z zenbaki arruntak, xn+yn=zn ekuazioak ez du soluziorik n zenbakia 2 baino handiagoa denean. Sophieren ekarpena ondorengo mendean zehar egingo ziren aurkikuntzen aurrerapauso izan zen. Ekarpenaren arabera, n zenbaki lehena bazen eta 100 baino txikiagoa, orduan, ekuazioak soluzioa izatekotan x, y ala z balioetako bat n zenbakiaren multiploa izan behar zuen. Esan bezala ekarpen horrek n=5 eta n=7 kasuak frogatzeko balio izan zuen, eta teoremaren frogapenean aurrera egiten jarraitzeko.
1808 urtean, Ernst Chladni (1756-1827) ingeniari alemanak gainazal elastikoen bibrazioari buruzko esperientziak aurkeztu zituen Parisen. Horretarako, plaka batean harea zabaldu eta ertza biolin baten arkuarekin ukitzean bibrarazioak sortzen zituen plakan. Harea, bibrazioak ahulagoak ziren lekuan multzokatzen zen irudi polit eta harrigarriak sortuz. Frantziako Zientzia Akademiak 1809an esperimentu horren arrazoi matematikoa aurkitzeko lehiaketa ireki zuen. Txapelketa horrekin zientzialarien artean onartua izateko aukera bat ikusi zuen Sophiek eta fisika-matematikoa ikertzeari ekin zion Sophie. Lau aldiz aukeztu zen lehiaketara, ez berak ez inork ez zuen erantzun egoki bat aurkitu, baina azkenean 1816 urtean Zientzia Akademiako Prix Extraordinaire eman zioten egindako ekarpenengatik. Ez zen saria jasotzera joaten ausartu, baina zientzialarien artean onezpena eta ospea lortu zuen eta lan hark, Frantziako Zientzia Akademiako ateak ireki zizkion; bera izan zen, akademikoen emazteetaz aparte, saioetan parte hartu zuen lehen emakumezkoa.
Kantzerrak jota hil zen, 55 urte zituela, 1831ko ekainak 27ean. Hil eta gero Göttingeneko Unibertsitateak izendapen berezia ematea lortu zuen Gaussek.
Bestalde, bere izena daramaten zenbaki lehenak ere badaude: Germainen zenbaki lehenak. Zenbaki lehen hauek, bere bikoitza gehi bat ere lehenak diren zenbakiak dira. Adibidez, 2 (2·2+1=5) edo 5 (2·5+1=11) edo 13 (2·13+1=37).
Español
Nació en París el 1 de enero de 1776. Su padre era diputado de la Asamblea Nacional, lo que le permitió disfrutar de ventajas que no tuvieron otras mujeres de la época. Durante la Revolución del 1789 pasó muchas horas en casa de la familia; debido al estatus político de su padre, la biblioteca de la casa estaba llena de libros y tuvo la oportunidad de leerlos. Su padre tenía muchos libros, entre ellos los de Matemáticas y Ciencia, y así empezó a trabajar la ciencia de forma autodidacta.
Sophie quería ir al recién inaugurado Ecole Polythechnique, pero por ser mujer no tenía opción. Sin embargo, obtuvo algunos apuntes de Joseph Louis Lagrange (1736-1813) , concretamente del área de Análisis. Al finalizar el curso, los alumnos podían presentar sus trabajos al profesor y Sophie así lo hizo. Para ello cogió el nombre de un antiguo alumno de la escuela, Antoine-Auguste Le Blanc, y en envió en su nombre los trabajos a Lagrange. El profesor se sorprendió de la calidad del trabajo y quiso conocer al alumno. Después de pensarlo mucho, se presentó en la oficina de Lagrange y éste, contra los prejuicios de Sophie, la felicitó por su trabajo y animó a que siguiera trabajando en matemáticas. Además se ofreció a ser su profesor particular.
Lagrange le enseñó los recién publicados trabajos en teoría de números, de Adrien-Marie Legendre (1752-1833) Essai sur la théorie des nombres de y Carl Friedrich Gauss (1777-1855) Disquisitiones Arithmeticae. Sophie se enamoró de este campo y se pusó a trabajar en ello. Entre 1804 y 1809 se carteó con Gauss, pero siempre firmaba las cartas como M. Le Blanc. En 1806 las tropas napoleonas iniciaron la invasión de Alemania y Sophie tenía miedo de que le pasará algo a Gauss. Por eso acudío a un amigo de su padre y le pidío que cuidara del gran matemático. Gauss se sorprendió por la preocupacion de una mujer Parisina hacia su persona. En la siguiente carta Sophie tuvo que reconocer que era ella M. Le Blanc, y al igual que le ocurrió con Lagrange, Gauss acogió con satisfacción a la mujer y todavía se enviaron cartas durante otros tres años.
Realizó una importante aportación al Último Teorema de Fermat. El teorema dice que “no existe pareja de números naturales que la suma de sus potencias n-simas verifique que sea la potencia n-sima de otro número”. Es decir, independientemente de los números naturales x, y y z, la ecuación xn+yn=zn no tiene solución cuando el número n es mayor que 2. La aportación de Sophie supuso un paso adelante en los descubrimientos que se iban a realizar a lo largo del siglo siguiente. Según ella, si n era el número primo menor de 100, entonces si la ecuación tuviera solución uno de los valores x, y o z debía ser múltiplo de n. Como ya se ha indicado, esta aportación sirvió para demostrar los casos n=5 y n=7 y seguir avanzando en la demostración del teorema.
En 1808, el ingeniero alemán Ernst Chladni (1756-1827) presentó en París experiencias sobre vibración de superficies elásticas. Para ello, expandía una fina capa de arena en una placa y provocaba vibraciones al tocar un extremo con el arco de un violín. La arena se agrupaba allí donde las vibraciones eran más débiles, creando imágenes bonitas y sorprendentes. La Academia Francesa de Ciencias abrió en 1809 un concurso para describir la razón matemática de este experimento. Sophie vio una oportunidad para ser admitida entre los científicos con este concurso y comenzó a investigar la rama de física y matemática. Se presentó al concurso en cuatro ocasiones, ni ella ni nadie encontró una respuesta adecuada, pero finalmente, en 1816, le fue entregado por sus aportaciones el premio Prix Extraordinaire de la Academia de Ciencias. No se atrevió a recoger el premio, pero obtuvo reconocimiento y reputación entre los científicos. Este trabajo le abrió las puertas de la Academia Francesa de Ciencias, fue la primera mujer que participó en las sesiones, además de las esposas de los académicos.
Murió de cáncer el 27 de junio de 1831, a los 55 años de edad. Una vez muerta, gracias la insistencia de Gauss la Universidad de Göttingen le otorgó un nombramiento especial. Existen números primos que llevan su nombre: los primeros de Germain. Estos números primos son los números primos que su doble más uno tambien son primos. Por ejemplo, 2, (2·2+1=5); 5, (2·5+1=11); o, 13 ,(2·13+1=37).
Jaiotzaren 250. urtemuga