Tardigrade

คุณสามารถ ต้ม อบ แช่แข็ง บด ทำให้แห้ง หรือแม้แต่ ส่งพวกมันขึ้นไปในอวกาศ ก็ยังไม่เป็นปัญหา—ทาร์ดิเกรด (tardigrades) สามารถเอาชีวิตรอดได้แทบทุกสภาพแวดล้อม สัตว์น้ำตัวเล็ก ๆ ที่มี 8 ขา เหล่านี้แม้จะมีขนาดจิ๋ว แต่กลับ แข็งแกร่งจนแทบทำลายไม่ได้ 

ในความเป็นจริง สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังเหล่านี้มีขนาดเล็กมากจนต้องใช้ กล้องจุลทรรศน์ จึงจะมองเห็นได้ แต่แม้จะเล็กกว่า เมล็ดดอกป๊อปปี้ ทาร์ดิเกรดก็ดูดุไม่น้อยเมื่อมองใกล้ ๆ เพราะพวกมันมี กรงเล็บคล้ายหมี และ ฟันแหลมเหมือนกริช ใช้ฉีกและดูดของเหลวจากมอสและสาหร่าย ด้วยรูปร่างที่คล้ายหมีตัวจิ๋ว จึงถูกขนานนามว่า “หมีน้ำ” (water bears)

ทาร์ดิเกรดพบได้แทบทุกที่บนโลก ตั้งแต่ ยอดเทือกเขาหิมาลัย ไปจนถึง ก้นทะเล จาก แอนตาร์กติกาที่หนาวจัด ไปจนถึง บ่อน้ำพุร้อนเดือดพล่าน สิ่งมีชีวิตตัวจิ๋วเหล่านี้สามารถทนต่ออุณหภูมิสุดขั้ว ตั้งแต่ –328°F ถึง 304°F และต้องการเพียง หยดน้ำเล็ก ๆ ก็สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้

ไม่มีน้ำเหรอ? ไม่เป็นไร
เมื่อไม่มีน้ำ ทาร์ดิเกรดจะขดตัวเป็นก้อนแห้ง ๆ ที่เรียกว่า “ทัน (tun)” ระบบต่าง ๆ ในร่างกายจะทำงานช้าลงอย่างมาก จนแทบจะ—แต่ยังไม่ถึงกับ—ตาย สัตว์ตัวเล็ก ๆ เหล่านี้สามารถอยู่ในสภาพนี้ได้นาน หลายสิบปี นักวิทยาศาสตร์เรียกภาวะจำศีลขั้นสุดนี้ว่า คริปโตไบโอซิส (cryptobiosis)

เมื่อได้รับน้ำอีกครั้ง ทาร์ดิเกรดสามารถ ฟื้นคืนชีพได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง เคยมีกรณีที่มอสแห้งซึ่งถูกเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์นานถึง 100 ปี เมื่อถูกทำให้ชื้น ทาร์ดิเกรดที่อยู่ข้างในก็คลานออกมาได้ตามปกติ ราวกับไม่มีอะไรเกิดขึ้น

ทาร์ดิเกรดใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการกิน พืชและแบคทีเรีย แต่พวกมันก็ต้องระวังตัวเช่นกัน เพราะแม้จะทนทานต่อสภาพสุดขั้วได้ ทาร์ดิเกรดก็ยังมีศัตรูตามธรรมชาติ เช่น ไส้เดือนฝอย (nematodes) อะมีบา และบางครั้งก็ ทาร์ดิเกรดตัวอื่น ๆ ที่ล่าพวกเดียวกันเอง ทาร์ดิเกรดไม่เพียงแต่เอาชีวิตรอดจากสภาพแวดล้อมสุดขั้วบนโลกเท่านั้น พวกมันยังเป็นสัตว์กลุ่มแรกที่เอาชีวิตรอดจากสุญญากาศ (ซึ่งหมายถึงไม่มีอากาศ) การระเบิดของรังสี และอุณหภูมิเยือกแข็งในอวกาศได้อีกด้วย

ในปี 2007 นักวิทยาศาสตร์ได้นำสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้ใส่ลงในดาวเทียมและส่งขึ้นไปในอวกาศ พวกมันลอยอยู่ในภาชนะพิเศษที่ระดับความสูง 167 ไมล์เหนือระดับน้ำทะเลเป็นเวลา 10 วัน ก่อนที่จะตกลงสู่พื้นโลก เมื่อตรวจสอบแล้วพบว่าหมีน้ำส่วนใหญ่ปลอดภัย พวกมันรอดชีวิตจากรังสีที่รุนแรงกว่ารังสีจากดวงอาทิตย์บนโลกถึง 700 เท่า

ทาร์ดิเกรดกำลังช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ทบทวนความรู้เกี่ยวกับสิ่งที่จำเป็นต่อการอยู่รอดในสภาพแวดล้อมสุดขั้ว และสิ่งที่มนุษย์อาจต้องการเพื่อเอาชีวิตรอดบนดาวเคราะห์ดวงอื่น