A sustentabilidade do medio físico de España
En este color: 1er control II avaliación.
En este color: 2º control II avaliación.
CONTIDOS
2.1 Factores físicos e diversidade de paisaxes e ecosistemas. Análise dos condicionantes xeomorfolóxicos, bioclimáticos, edáficos, hídricos e relativos ás actividades humanas e prevención dos riscos asociados para as persoas.
2.2 Diversidade climática de Galicia e España. Análises comparativas de distribución e representación de climas. Emerxencia climática: cambios nos padróns termopluviométricos; causas, consecuencias e medidas de mitigación e adaptación. Estratexias de interpretación do tempo e alertas meteorolóxicas; webs e aplicacións móbiles.
[67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77,, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92 anaya]
[APUNTES: cambio climático, erosión, desertificación]
2.3 Biodiversidade, solos e rede hídrica. Características por rexións naturais. Impacto das actividades humanas e efectos sobre estas: perda de biodiversidade, de solos e xestión da auga. Interpretación de imaxes, cartografía e datos. Riscos xerados polas persoas.
[biodiversidade: 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 133, 138, 139]
[solos: 120, 121, 122, 123, 124]
[rede hídrica: 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111]
2.4 Políticas ambientais en Galicia, en España e na Unión Europea: uso de ferramentas de diagnóstico. A rede de espazos naturais protexidos e a Rede Natura 2000. O debate sobre os cambios do modelo de desenvolvemento: o principio de sustentabilidade. 153, 154, 155, 156, 157
PREGUNTA COMPETENCIAL-> Cuestión 1
06. Mapa da diversidade litolóxica. Debuxos e gráficos sobre o modelado: granítico, cárstico, arxiloso e volcánico.
[40, 41, 42, 43, 44, 56 anaya]
07. Comentario de imaxes de paisaxes naturais: atlántica, mediterránea, de montaña e das Canarias. Cliseries de Teide e Pireneos.
08. Análise de climogramas que resalten contrastes en relación con mapas e gráficos de distribución de climas, temperaturas, precipitacións, insolación...
09. Interpretación do mapa do tempo, en especial se fai referencia a DANAs, vagas de calor africano, temporais do suroeste, anticiclóns térmicos invernais de intensas néboas, advección do oeste, anticiclón de verán... Novas de fenómenos meteorolóxicos adversos.
10. Gráficos de warming stripes en España e capitais de provincia.
11. Fotografías de satélite para identificar situacións de inversión térmica ou convección treboenta. Comparativas de ortofotos de Copernicus sobre impactos das secas na paisaxe.
12. Comparativas mapa topográfico/mapas de vexetación potencial, a partir de IBERPIX.
13. Documentos, gráficas e mapas nos que se aborde a política de conservación de Espazos Naturais Protexidos, de cara a comentar as políticas de protección ambiental. [153, 154, 155, 156, 157]
Mapa litolóxico de España. Máis información en: https://886c2b3652.cbaulcdnwnd.com/93a678b52226e2d390fb408fc9c459bf/200000693-64a7e65a1a/Comentario%20mapa%20litol%C3%B3gico%20de%20Espa%C3%B1a.pd
Atendendo ao documento, conteste (puntuación máxima de 5 puntos):
a. Localice cinco sistemas montañosos con presenza da cor verde. (1 punto)
1. Pireneos.
2. Montes Vascos.
3. Sistema Ibérico.
4. Cordal Cantábrico.
5. Sistema Sub-bético (ou Sistemas Béticos)
b. Identifique o documento e nomee a área litolóxica que corresponde a cada cor da lenda (1 punto).
Mapa temático corocromático sobre o rochedo peninsular
Cor morada: terreos silíceos.
Cor verde: terreos calcarios.
Cor amarela: terreos arxilosos.
Cor laranxa (ou vermella): terreos volcánicos.
c. Explique o modelado da rocha predominante na área litolóxica de cor morada (1,5 puntos).
A área litolóxica de cor morada correspóndese coa España silícea. Está formada por rochas moi antigas (do Precámbrico e do Paleozoico), que formaron parte de antigos macizos arrasados. Localízase nas rexións nas que aflora o vello zócolo herciniano da Meseta e noutras áreas de macizos antigos. Ocupa boa parte do terzo oeste peninsular e forma manchas illadas no eixe central dos Pireneos, Penibéticas, algunhas serras do Sistema Ibérico e a Cordilleira Costeira Catalá. Estas rochas -que tamén poden ser metamórficas como as lousas, xistos ou gneis-, preferentemente ígneas -como o granito-, dan lugar a relevos característicos graníticos, nos que se inclúen como formas de modelado: as cristas, os pedregais, as pedras cabaleiras, os tors, os domos, os barrocais ou os caos de bólas.
d. Explique o modelado da rocha predominante na área litolóxica de cor amarela (1,5 puntos).
A área litolóxica de cor amarela correspóndese coa España arxilosa. Está formada por rochas brandas (arxilas, margas, xesos) que foron depositadas no Cuaternario. A área de expansión esténdese polas depresións terciarias: as concas castelás, as depresións do Ebro e Guadalquivir e as chairas litorais mediterráneas. Estas rochas forman relevos basicamente horizontais, por non sufrir pregamentos posteriores. A súa rápida erosión xera: Zonas de escasa vexetación: cárcavas que poden orixinar os badlands. Zonas onde a erosión dos ríos abriu vales que separan estruturas horizontais con alternancia de materiais e orixinan chairas suavemente onduladas: as campiñas.
6.1 ÁREA SILÍCEA
Modelado granítico. Máis información en: https://atlasnacional.ign.es/wane/Geomorfolog%C3%ADa
Modelado granítico.
Modelado granítico. TOR. Pax. 41
Modelado granítico. CRISTAS. Pax. 40
Modelado granítico. DOMO Pax. 40
Modelado granítico.
6.2 ÁREA CALCARIA
Modelado cárstico. Máis información en: https://geologicalmanblog.wordpress.com/2017/07/19/modelado-karstico Pax. 41
Modelado cárstico. Máis información en: https://geologicalmanblog.wordpress.com/2017/07/19/modelado-karstico Pax. 41
Modelado cárstico. Pax. 41
Modelado cárstico. Pax. 41
Modelado cárstico. PAX. 41
Unidades xeotectónicas. Máis información en: https://atlasnacional.ign.es/wane/Geolog%C3%AD
6.3 ÁREA ARXILOSA
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais. PAX. 42
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais. PAX. 42
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais.
6.4 O RELEVO CAUSADO POLA EROSIÓN DIFERENCIAL
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais. Máis información en: http://atlasnacional.ign.es/wane/Geomorfolog%C3%ADa . PAX. 43
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais. PAX. 43
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais.
Modelado sobre rochas brandas e relevos diferenciais.
6.5 ÁREA VOLCÁNICA
Relevo volcánico. Máis información en: https://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=27&idcap=201&idcon=722
e https://www.ecologiaverde.com/partes-de-un-volcan-3585.html PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Relevo volcánico. PAX. 56
Máis paisaxes naturais, tamén humanizadas por actividades económicas diversas: paisaxe atlántica galega, de montaña pirenaica, mediterránea murciana e volcánica canaria.
Distribución de paisaxes vexetais en España.
Máis información en: https://educativo.ign.es/atlas-didactico/vegetacion bach/mapa_de_distribucin_de_formaciones_vegetales.htm
CLISERIE PIRENEOS
Diagramas ombrotérmicos / climogramas, vía APPangea.. Máis información en: https://appangea.com/2021/10/19/climogramas-de-espana/
Precipitaciones medias anuales
Precipitaciones medias anuales
Insolación anual
Clasificación climática Köppen
Clasificación climática de Köppen, vía El Orden Mundial. Máis información en: https://elordenmundial.com/mapas-y-graficos/mapa-climas-espana/
Altas temperaturas e saúde. Máis información en: https://www.eltiempo.es/noticias/el-nuevo-mapa-del-calor-de-riesgo-de-calor-espana-explicado-en-detalle
Anomalías térmicas en España (1961-2023).
Máis información en: https://www.miteco.gob.es/es/prensa/ultimas-noticias/2024/enero/2023--un-ano-extremadamente-calido-y-muy-seco.html
CAMBIO CLIMÁTICO
Mapa de récords de temperatura en xaneiro de 2024. Actualización en https://www.eldiario.es/sociedad/mapa-calor-record-espana-compara-temperatura-dia-media-historica-provincia_1_10865311.html
CAMBIO CLIMÁTICO
Fragmentos de "El poder de la geografía", de Tim Marshall.
XESTIÓN DA AUGA
Fragmentos de "El poder de la geografía", de Tim Marshall.
XESTIÓN DA AUGA
Gráficos e texto do libro "Cambio climático en el Mediterráneo".
Ver: https://editorial.tirant.com/es/libro/cambio-climatico-en-el-mediterraneo-juan-romero-9788418534195
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO/CRISE CLIMÁTICA
Una DANA es el acrónimo de Depresión Aislada en Niveles Altos. Este fenómeno meteorológico ocurre cuando una masa de aire frío queda aislada en las capas altas de la atmósfera, mientras que en las capas inferiores hay aire más cálido y húmedo. Este contraste genera inestabilidad atmosférica, dando lugar a lluvias intensas, tormentas eléctricas, granizo e inundaciones repentinas.
Formación en altura: Una DANA se origina por aire frío en niveles altos de la atmósfera, separado de la circulación general.
Inestabilidad: El aire frío en altura interactúa con aire cálido y húmedo en la superficie, generando nubes de gran desarrollo vertical (cumulonimbos).
Lluvias torrenciales: Las precipitaciones son muy intensas y localizadas, lo que puede provocar inundaciones.
Duración variable: Pueden durar desde unas horas hasta varios días, dependiendo de las condiciones atmosféricas.
Un claro ejemplo de los efectos devastadores de una DANA fue el ocurrido en octubre en Valencia, cuando este fenómeno provocó lluvias torrenciales que afectaron gravemente a diversas localidades, dejando un rastro de inundaciones, lodo, barrancos desbordados y daños en urbanizaciones mal planificadas.
Impactos principales:
Desbordamiento de barrancos: algunos barrancos se desbordaron, arrastrando lodo, piedras y escombros hacia zonas residenciales y campos agrícolas.
Urbanizaciones mal planificadas: Muchas urbanizaciones se construyeron en zonas inundables o con accesos insuficientes, lo que amplificó los daños. En algunos casos, el agua quedó estancada al carecer de sistemas de drenaje adecuados.
Problemas de evacuación: La dispersión de viviendas en áreas de montaña complicó el trabajo de los servicios de emergencia, que tuvieron dificultades para llegar a tiempo a zonas afectadas.
Cortes de infraestructuras: Las lluvias arrasaron caminos rurales, carreteras principales y líneas ferroviarias. Los accesos a muchas urbanizaciones quedaron completamente bloqueados.
Anegación de cultivos: Las aguas arrastraron lodo hasta campos agrícolas, afectando gravemente la actividad económica.
La DANA de octubre puso en evidencia los problemas derivados de un urbanismo descontrolado y una planificación insuficiente frente a fenómenos extremos:
Construcción en zonas inundables: Muchas urbanizaciones, polígonos industriales e incluso infraestructuras esenciales están situadas cerca de ríos, barrancos o zonas bajas, lo que aumenta el riesgo de inundaciones.
Falta de sistemas de drenaje: La impermeabilización del suelo, por la expansión urbana, dificulta la absorción del agua y empeora las inundaciones.
Planes de urbanismo: En algunos municipios, no se han actualizado los planes de urbanismo para adaptarse a los nuevos escenarios climáticos, donde los fenómenos como las DANAs son más frecuentes y extremos.
Reforestación y barrancos sin mantenimiento: La falta de cuidado en los cauces naturales y la ausencia de vegetación protectora en zonas montañosas agrava la fuerza del agua cuando ocurre un desbordamiento.
Avisos meteorológicos extremos: La Agencia Estatal de Meteorología (AEMET) emitió avisos rojos en las zonas más afectadas, lo que permitió que las autoridades locales activaran planes de emergencia.
Actuaciones inmediatas: Se desplegaron bomberos, Protección Civil y servicios de emergencia para rescatar a personas atrapadas en vehículos o viviendas. Lanchas neumáticas fueron necesarias en urbanizaciones y calles completamente anegadas.
Propuestas a futuro: Tras el paso de la DANA, se ha pedido revisar y actualizar los planes de ordenación urbana para evitar construcciones en zonas de riesgo y mejorar los sistemas de drenaje en urbanizaciones y áreas rurales.
La DANA de octubre en Valencia demuestra cómo fenómenos meteorológicos extremos pueden tener efectos devastadores si no se cuenta con una planificación urbana adecuada. Las autoridades deben priorizar la adaptación al cambio climático, revisando el diseño de urbanizaciones, mejorando los sistemas de drenaje y manteniendo los cauces naturales. Para los ciudadanos, estar atentos a los avisos meteorológicos es clave para minimizar riesgos.
DANA / DINA á vista. Máis información en: https://www.aemet.es/es/conocermas/recursos_en_linea/publicaciones_y_estudios/estudios/detalles/Las_gotas_frias_DANAs
E tamén: https://elpais.com/espana/2024-10-29/las-fuertes-lluvias-provocan-importantes-danos-en-el-ejido-y-mas-de-200-incidencias-en-el-resto-de-andalucia.html
DANA / DINA á vista. Máis información en: https://www.aemet.es/es/conocermas/recursos_en_linea/publicaciones_y_estudios/estudios/detalles/Las_gotas_frias_DANAs
E tamén: https://elpais.com/espana/2024-10-29/las-fuertes-lluvias-provocan-importantes-danos-en-el-ejido-y-mas-de-200-incidencias-en-el-resto-de-andalucia.html
Mapa de satélite con fenómenos treboentos asociados á DANA/DINA, modelo Harmonie de precipitacións, mapa de precipitacións acumuladas e consecuencias: inundacións, estragos,...
CRISE CLIMÁTICA
Imaxes de satélite de situación treboenta de verán sobre Galicia (14 de xullo de 2022) e de DANA sobre a área mediterránea (3 de setembro de 2023).
Mapa de satélite con fenómenos treboentos asociados á DANA/DINA, modelo Harmonie de precipitacións, mapa de precipitacións acumuladas e consecuencias: inundacións, estragos,...
Mapa de satélite con fenómenos treboentos asociados á DANA/DINA, modelo Harmonie de precipitacións, mapa de precipitacións acumuladas e consecuencias: inundacións, estragos,...
Imaxes de satélite de situación treboenta de verán sobre Galicia (14 de xullo de 2022) e de DANA sobre a área mediterránea (3 de setembro de 2023).
Unha situación do Oeste, domingo 6 de outubro de 2024.
Mapas meteorolóxicos. Tipos de tempo. Máis información en: https://atlasnacional.ign.es/wane/Clima
Borrasca #Berenice, con mapa sinóptico e imaxe de satélite, tamén outra de pó en suspensión (14 de outubro de 2024).
Máis información en: https://www.eltiempo.es/noticias/lluvia-de-barro-en-espana-la-borrasca-berenice-tambien-arrastra-calima
Aproxímase Ex-Kirk
Unha situación do Oeste. Mapas sinópticos de AEMet, MetOffice e eltiempo.es paea domingo 6 de outubro de 2024.
Unha situación do Oeste, domingo 6 de outubro de 2024.
Aproxímase Ex-Kirk
CRISE CLIMÁTICA
CRISE CLIMÁTICA
Fragmentos do libro "Calor. Cómo nos afecta la crisis climática", de Miguel Ángel Criado.
"Calor. Cómo nos afecta la crisis climática" 1/4
CAMBIO CLIMÁTICO
"Calor. Cómo nos afecta la crisis climática" 2/4
CAMBIO CLIMÁTICO
"Calor. Cómo nos afecta la crisis climática" 3/4
CAMBIO CLIMÁTICO
"Calor. Cómo nos afecta la crisis climática" 4/4
CAMBIO CLIMÁTICO
AMOC e colapso. Máis información en: https://aemetblog.es/2024/10/20/el-colapso-de-la-circulacion-del-atlantico-norte-amoc/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0uBZHYi1f2G1vNQ9pVCCYCynfx5OlrkbcHyYuSx5cfpZtdBnLQuIspcp0_aem_jHFTQAUZzqzqHZSq-73NRQ&=1
AMOC e colapso.
CAMBIO CLIMÁTICO
AMOC 1/5 CRISE CLIMÁTICA
AMOC 2/5 CRISE CLIMÁTICA
AMOC 3/5 CRISE CLIMÁTICA
AMOC 4/5
AMOC 5/5
National Geographic
¿Riesgo de glaciación?: Lo que podemos esperar con el posible colapso de la AMOC
La circulación meridional de vuelco del Atlántico (AMOC, por sus siglas en inglés), una de las principales arterias del sistema climático de la Tierra, está mostrando signos preocupantes de debilitamiento.
Sergio Parra PERIODISTA ESPECIALIZADO EN TEMAS DE CIENCIA, NATURALEZA, TECNOLOGÍA Y SALUD
Actualizado a 11 de junio de 2024, 10:00
La AMOC juega un papel esencial en la regulación del clima global, transportando agua caliente desde los trópicos hacia el Atlántico Norte y devolviendo agua fría hacia el sur.
La circulación meridional de vuelco del Atlántico (AMOC, por sus siglas en inglés), una de las principales arterias del sistema climático de la Tierra, está mostrando signos preocupantes de debilitamiento.
¡Oferta especial 2025! Suscríbete a la revista por solo 1€/mes y llévate un regalo especial.
Este fenómeno, que actúa como un disipador de calor para nuestro planeta, se enfrenta a una desaceleración que podría desencadenar efectos catastróficos. Las implicaciones de su posible colapso han encendido las alarmas entre los científicos y el público en general.
¿QUÉ FUNCIÓN TIENE LA AMOC?
La AMOC juega un papel esencial en la regulación del clima global, transportando agua caliente desde los trópicos hacia el Atlántico Norte y devolviendo agua fría hacia el sur. Este proceso no solo mantiene temperaturas más templadas en Europa, sino que también es responsable del transporte de nutrientes vitales para la vida marina.
Sin embargo, recientes estudios sugieren que esta corriente podría colapsar mucho antes de lo previsto, incluso en la década de 2030, una predicción mucho más alarmante que las evaluaciones anteriores del Panel Intergubernamental sobre Cambio Climático (IPCC).
El colapso de la AMOC no es un tema nuevo. Desde hace tiempo, los científicos han advertido sobre los peligros de su debilitamiento. En febrero pasado, investigadores del Instituto de Investigación Marina y Atmosférica de la Universidad de Utrecht reportaron síntomas preocupantes de este fenómeno.
La acción de la AMOC ha sufrido un debilitamiento excepcional en los últimos 150 años en comparación con los 1.500 años anteriores, con una disminución del 15% desde mediados del siglo XX. Aunque las observaciones directas de la fuerza de esta corriente solo han estado disponibles desde 2004, la evidencia apunta a una tendencia preocupante.
¿Qué pasará si la corriente del Atlántico se detiene?
Ahora, nuevos estudios corroboran estos temores, indicando que entre el 35% y el 45% de los modelos climáticos de alta calidad predicen un colapso inminente de la AMOC en la próxima década.
POSIBLE GLACIACIÓN
La magnitud de las consecuencias de este colapso es difícil de precisar: algunos optan por el catastrofismo, otros, sin embargo, consideran que lograremos adaptarnos. Sea como fuere, si la AMOC se detiene, podríamos afrontar una glaciación en Europa, un cambio drástico en los patrones climáticos y un aumento en la frecuencia y severidad de eventos climáticos extremos en todo el mundo.
La incertidumbre es saber cuándo ocurrirá, pero no podemos hacer nada para impedirlo, ni aunque dejáramos de emitir CO2 mañana. Algunos investigadores incluso son más catastrofistas, sugiriendo que Europa podría experimentar un descenso de 3ºC por década, conduciendo a inviernos como los del siglo XIX en una década, y condiciones glaciales en treinta años.
UN POCO DE CAUTELA
A pesar de estas advertencias, otros científicos han pedido cautela. Argumentan que es más probable que la AMOC se debilite en lugar de colapsar completamente en este siglo, aunque los últimos estudios sugieran lo contrario. Estamos en un escenario con mucha incertidumbre, porque los modelos no son tan precisos como necesitaríamos, y dejan muchos elementos fuera de un sistema mucho muy complejo.
Así, mientras algunos modelos indican que el colapso podría ser inminente, otros científicos argumentan que estos modelos son simplificados y que las proyecciones más alarmistas podrían no ser precisas. El Panel Intergubernamental sobre Cambio Climático (IPCC) había previsto inicialmente que un colapso de la AMOC no ocurriría hasta el siglo XXII.
La comunidad científica destaca la necesidad de mejorar los modelos y realizar más investigaciones para comprender mejor las dinámicas de la AMOC y su vulnerabilidad a los cambios climáticos actuales. De modo que aún es pronto para sugerir qué acabará pasando, tanto desde el lado optimista como el pesimista.
Sea como fuere, la influencia humana es un factor crucial en esta crisis. La subida de las temperaturas globales, en parte impulsada por el tráfico marítimo, está afectando negativamente a la AMOC. La normativa sobre combustibles bajos en azufre de la Organización Marítima Internacional, implementada en 2020, redujo las emisiones de dióxido de azufre en un 80%, pero tuvo un efecto inesperado: aceleró temporalmente el calentamiento global al reducir la cantidad de aerosoles que enfrían el planeta.
Ante este panorama, algunos científicos han propuesto soluciones de geoingeniería, como hacer las nubes más brillantes con aerosoles para enfriar temporalmente el clima. Sin embargo, estos métodos no abordan la causa fundamental del calentamiento global: las emisiones de combustibles fósiles. Además, presentan riesgos significativos, incluyendo cambios en los patrones de precipitación global que podrían afectar a miles de millones de personas
Fragmentos do libro "Crimen climático", de David Lizoain.
https://www.instagram.com/p/DBtfrQiKzI5/?igsh=MWxwbGN4eWlybjA4NA==
CAMBIO CLIMÁTICO 1/5
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO 2/5
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO 3/5
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO 4/5
CAMBIO CLIMÁTICO
CAMBIO CLIMÁTICO 5/5
CAMBIO CLIMÁTICO
En mayo de 2018 Ed Hawkings publicó sus famosos warming stripes [1], líneas que representan la anomalía de temperatura media anual en superficie con respecto al periodo de referencia 1981-2010 y que en twitter se etiquetan con el hashtag #ShowYourStripes o #WarmingStripes. Una línea azul significa que, en conjunto, ese año fue más frío que el periodo de referencia (tanto más frío cuanto más azul) y una línea roja significa que, en conjunto, ese año fue más cálido que el periodo de referencia (tanto más cálido cuanto más rojo). César Rodríguez Ballesteros [2] tiene publicado en su blog los warming stripes o códigos de barras de los principales observatorios del país.
Estos stripes son muy visuales, fáciles de entender y muestran de manera inequívoca la principal consecuencia del incremento del efecto invernadero: el aumento de la temperatura en la troposfera. Es la capa más baja de la atmósfera y se extiende desde la superficie hasta los 10 ó 15 kilómetros de altitud o aproximadamente hasta los 100 hPa en unidades de presión. A medida que nos trasladamos a épocas más recientes los tonos azules dan paso a los tonos rojos. La mayoría de la gente desconoce otra segunda consecuencia del incremento del efecto invernadero: la disminución de temperatura en la estratosfera. Esta capa se extiende aproximadamente desde los 10 ó 15 kilómetros de altitud hasta los 50 (en unidades de presión, aproximadamente desde 100 hPa hasta 1 hPa). Dentro de ella se habla de estratosfera baja (desde 100 hPa hasta 30 hPa), estratosfera media (30 hPa a 3 hPa) y estratosfera alta (3 hPa a 1 hPa). Si fuésemos capaces de dibujar los stripes de la estratosfera pasaríamos de los tonos rojos a los tonos azules. Y si representáramos las dos capas observaríamos ambos efectos, que podríamos etiquetar con el hashtag #ShowAllYourStripes.
El Laboratorio de Ciencias Físicas de la National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA, EEUU) dispone de un método capaz de reconstruir de manera fidedigna las condiciones meteorológicas cada tres horas desde 1836 hasta 2015. La versión V3c de este reanálisis permite conocer la temperatura media de cada mes en 28 niveles diferentes (desde superficie hasta 1 hPa). Para la realización de la figura 2 se calculó previamente la temperatura media de cada mes en cada nivel tomando como referencia el periodo 1981-2010. A continuación se comparó cada uno de los 60480 puntos (2160 meses x 28 niveles) con su mes y su nivel de referencia asignando un tono más azulado o más rojizo según la diferencia fuera negativa o positiva. Los niveles que abarcan desde 20 hPa hasta 1 hPa no han sido dibujados para dejar más espacio en la figura a la troposfera. Además, se ha añadido una segunda gráfica debajo de la principal con objeto de mostrar con más detalle lo que acontece en capas bajas (desde superficie hasta 950 hPa, aproximadamente 500 metros). La figura 2 resume lo explicado anteriormente: calentamiento hasta los 100 hPa y enfriamiento por encima.
Efecto invernadero
Antes de continuar con esta lectura te voy a pedir encarecidamente que leas el artículo “Un viaje en autobús” [4], publicado en el blog de la Agencia Estatal de Meteorología, porque explica, grosso modo, qué es el efecto invernadero y haré referencia a él en los próximos párrafos. Ahí hago hincapié en el equilibrio energético que presenta nuestro planeta. La energía que recibe es exactamente la misma que devuelve pero al no hacerlo inmediatamente ni de la misma forma se produce un calentamiento neto de la superficie.
Cualquier objeto, cosa, persona del universo tiene temperatura, absorbe y emite energía. Cuanta más energía absorba más temperatura alcanzará y más energía emitirá. Si no existiesen gases de efecto invernadero la superficie terrestre absorbería energía de onda corta (o visible), se calentaría hasta los -18 ⁰C y emitiría exactamente 240 W/m2 al exterior para mantener ese equilibrio. ¡Sería un mundo helado! [La energía que emite un objeto, cosa, persona a -18 ⁰C es exactamente 240 W/m2 y corresponde a lo que llamamos onda larga o infrarrojo]. Haciendo una analogía con el autobús, los pasajeros entrarían, validarían el ticket junto a la cabina del conductor y se marcharían enseguida.
A los gases de efecto invernadero les gusta mucho la energía de onda larga y no dejan que escape directamente sino que quieren “jugar” con ella y la tienen “pululando” un rato antes de dejarla marchar. La clave del efecto invernadero es que cuando esa energía se escapa definitivamente no lo hace desde la superficie sino desde donde estaba “pululando”, es decir, desde una altura mayor. Siguiendo nuestra analogía, si los pasajeros permanecen muchas paradas antes de marcharse el autobús se abarrota y la salida no se hace desde la cabina del conductor sino desde más lejos. Siguen saliendo el mismo número de personas que entran pero lo abandonan desde zonas más alejadas de la entrada.
Los gases invernadero hacen que la emisión de los 240 W/m2 no se produzca desde la superficie sino desde una altura promedio de 5 kilómetros que, por tanto, tiene una temperatura promedio de -18 ⁰C. La energía “pululante” calienta todo lo que hay debajo a razón de unos 6.5 grados por kilómetro conforme se baja de ese nivel. Por tanto, en la superficie cabrá esperar 6.5×5 = 33 grados más, unos 15 ⁰C. Gracias a este efecto invernadero la superficie terrestre no es un mundo helado. El efecto invernadero es una buena noticia.
Calentamiento de la troposfera
¿Qué sucede si aumenta la cantidad de gases invernadero? Algo similar a lo anterior. El aumento de la opacidad en el infrarrojo provoca que la emisión no se haga desde ese nivel de 5 kilómetros sino desde otro superior porque a la energía le cuesta más escapar. Supongamos que se hace desde 200 metros más arriba: todo lo que hay por debajo se calentará a razón de 6.5 grados por kilómetro conforme se desciende de ese nivel. Por tanto, en la superficie cabrá esperar 6.5×5.2 = 34 grados más, unos 16 ⁰C. La atmósfera sigue emitiendo 240 W/m2 pero al hacerlo desde una altura superior provoca que la superficie se caliente. Esto se conoce como incremento de efecto invernadero y no sé si es una noticia mala pero, como mínimo, no es deseable.
Ahora podemos entender parte de la figura 2. Por debajo de los 100 hPa (nivel aproximado de la troposfera) los colores pasan de los azules a los amarillos indicando que la atmósfera se está calentando a consecuencia del aumento de los gases invernadero, sobre todo desde finales del siglo XX. El calentamiento se produce aproximadamente hasta los 10-15 kilómetros de altitud, no sólo hasta los cinco, porque en la troposfera el aire se mezcla y redistribuye todo el calor. Además, la atmósfera no es algo rígido y la emisión tiene lugar a lo largo de una capa extensa y no en un nivel fijo. Si sumamos la emisión total en esa capa extensa se obtienen 240 W/m2.
Calentamiento de la estratosfera
A medida que ascendemos y nos alejamos de la superficie la temperatura disminuye gradualmente con la altura hasta llegar al tope de la troposfera, donde se registran valores entre -60 ⁰C y -80 ⁰C. A partir de entonces, una vez alcanzada la estratosfera, la temperatura aumenta con la altura. En esta capa el aire apenas se mezcla y predomina el equilibrio radiativo: cada estrato absorbe una cierta cantidad de energía, se calienta y la emite. Este hecho es clave para entender por qué se enfría la estratosfera. Existen dos causas principales:
La primera es la disminución del contenido de ozono. Este gas absorbe radiación ultravioleta procedente del sol y calienta la estratosfera. La destrucción de una proporción de ozono desde la segunda mitad del siglo XX implicó una reducción de la energía absorbida y el consecuente enfriamiento. La recuperación del ozono en los últimos 20-30 años ha suavizado el descenso pero sin llegar a revertirlo.
La segunda es que los gases de efecto invernadero tarde o temprano alcanzan la estratosfera mediante la circulación Brewer-Dobson. Su fuente de energía no es radiación ultravioleta procedente del sol sino radiación de onda larga emitida abajo, en la troposfera. Tampoco absorben todas las frecuencias o longitudes de onda larga sino algunas de ellas.
En el caso del CO2, la absorción se produce principalmente en la banda de las 15 micras y esa radiación recorre poca distancia antes de ser absorbida. El CO2 de la baja estratosfera absorbe la escasa energía emitida en el tope de la troposfera, muy frío; por otro lado está obligado a emitir mucha más energía al tener mayor temperatura. Para cuadrar el déficit energético toma energía de la baja estratosfera, la cual se enfría.
El caso de los CFCs es opuesto: absorben energía de bandas entre 8 y 13 micras, capaz de recorrer grandes distancias, generada en zonas cercanas a la superficie y muy cálidas, mucho más que la estratosfera baja. Absorben más de lo que emiten y para cuadrar el superávit energético ceden energía a la baja estratosfera, la cual se calienta.
El metano y el N2O presentan un caso intermedio: absorben energía proveniente de niveles que se encuentran a su misma temperatura y por tanto absorben lo mismo que emiten.
El predominio de CO2 respecto a los otros gases genera un efecto neto de enfriamiento en la baja estratosfera. El resto de la estratosfera también se enfría porque los gases de efecto invernadero en cada nivel reciben energía de altitudes inferiores y, por tanto más frías. Haciendo un símil económico, los gases invernadero generan pocos beneficios y muchos gastos haciendo que la estratosfera pierda poder adquisitivo. El enfriamiento causado es alrededor de una cuarta parte del provocado por la disminución de ozono [5].
Junto a estas dos causas antropogénicas principales existen otras dos secundarias de carácter natural que modulan el enfriamiento [6]:
La primera es la inyección masiva de aerosoles debida a grandes erupciones volcánicas. El efecto es un calentamiento de la baja estratosfera muy acusado y de corta duración (uno a tres años a lo sumo). Muy pocas erupciones son capaces de lograrlo; en este artículo de Naukas puedes leer un sencillo estudio sobre la relación entre la temperatura media global del planeta y grandes erupciones desde 1400 [7]. En la figura 2 se distinguen, entre otras, las líneas del calentamiento transitorio provocado por el Pinatubo (1991), El Chinchón (1982), Novarupta (1912) y Krakatoa (1883).
La variación de la intensidad solar en el ultravioleta también influye aunque es el menor de los cuatro factores explicados: la estratosfera se calienta si la intensidad aumenta y se enfría si disminuye. El efecto es más evidente en la estratosfera alta de zonas intertropicales y despreciable en latitudes polares. El efecto en la troposfera es nulo.
El hecho de que la troposfera se caliente y la estratosfera se enfríe pone de manifiesto el papel de la acción humana en el proceso. Si las causas residieran únicamente en los ciclos de Milankovitch, la actividad solar, las corrientes oceánicas, los rayos cósmicos o el cambio en la cobertura nubosa, tendría lugar un enfriamiento o calentamiento de una sola capa o de ambas a la vez pero nunca dos efectos opuestos, que es precisamente lo observado. El negacionismo es muy hábil sembrando dudas, llamando a la precaución o abogando por más investigación pero es incapaz de explicar por qué una se calienta y otra se enfría, así como de hacer una predicción del comportamiento futuro de estas capas.
En las próximas tres entradas se mostrarán las líneas o stripes de diferentes regiones y ciudades del mundo.
Agradecimientos: Delia Gutiérrez Rubio (Agencia Estatal de Meteorología)
Referencias
[1] Warming stripes. Climate Lab Book.
http://www.climate-lab-book.ac.uk/2018/warming-stripes/
[2] El ‘código de barras’ de las temperaturas en España. César Rodríguez Ballesteros.
https://climaenmapas.blogspot.com/p/codigobarras.html
[3] Twentieth Century Reanalysis Project. National Oceanic and Atmospheric Administration (USA).
https://psl.noaa.gov/data/20thC_Rean/
[4] Un viaje en autobús. Una manera sencilla de entender el efecto invernadero. Benito Fuentes López. Blog de la Agencia Estatal de Meteorología.
https://aemetblog.es/2016/09/20/un-viaje-en-autobus-una-forma-sencilla-de-entender-el-efecto-invernadero/
[5] Ramaswamy, V., et al. (2001), Stratospheric temperature trends: Observations and model simulations, Rev. Geophys., 39(1), 71–122.
doi: 10.1029/1999RG000065.
[6] Anthropogenic and Natural Influences in the Evolution of Lower Stratospheric Cooling. V. Ramaswamy et al. Science 311, 1138 (2006).
doi: 10.1126/science.1122587.
[7] ¿Cómo influyen los volcanes en el clima terrestre? Benito Fuentes. Naukas.
https://naukas.com/2019/07/09/como-influyen-los-volcanes-en-el-clima-terrestre/
Artículo original: https://naukas.com/2020/05/18/showallyourstripes-parte-1/
FONTE: KI
Os gráficos de warming stripes (ou "franxas de quecemento") son unha representación visual minimalista do cambio climático. Deseñados polo climatólogo Ed Hawkins en 2018, estes gráficos amosan o aumento da temperatura global ou rexional ao longo do tempo mediante franxas de cores. Cada franxa representa un ano, e as cores van do azul (temperaturas máis frías ca a media histórica) ao vermello (temperaturas máis cálidas).
O propósito das warming stripes é comunicar de maneira directa e emocional o impacto do quecemento global sen requirir coñecementos técnicos. Ao omitir números e eixes, os gráficos permiten que calquera persoa poida interpretar a mensaxe: unha transición evidente cara ás cores vermellas reflicte o aumento significativo das temperaturas debido á actividade humana e ás emisións de gases de efecto invernadoiro.
Estes gráficos foron adoptados en campañas de concienciación, roupa, edificios e máis, converténdose nun símbolo do movemento climático. A súa sinxeleza e claridade fanos efectivos para xerar conciencia e fomentar a acción sobre o cambio climático.
Warming stripes (período 1850-2023) de España, Barcelona, Madrid, Málaga, Sevilla, Valencia e Zaragoza.
Fonte: https://showyourstripes.info/
Máis información en: https://www.tiempo.com/ram/warming-stripes.htm
Copernicus es el Programa de Observación de la Tierra de la Unión Europea, que mira a nuestro planeta y su medio ambiente para el máximo beneficio de toda la ciudadanía europea. Ofrece servicios de información basados en datos de observación de la Tierra por satélite y en datos in situ (no espaciales).
La Comisión Europea coordina y gestiona el programa, en cuya ejecución colaboran los Estados miembros, la Agencia Espacial Europea (ESA), la Organización Europea para la Explotación de Satélites Meteorológicos (Eumetsat), el Centro Europeo de Previsiones Meteorológicas a Medio Plazo, las agencias de la UE y la empresa Mercator Océan.
Se utilizan enormes cantidades de datos globales procedentes de satélites y sistemas de medición terrestres, aéreos y marítimos para proporcionar información que ayude a los proveedores de servicios, las administraciones públicas y otras organizaciones internacionales a mejorar la calidad de vida de la ciudadanía europea. Los servicios de información proporcionados son de acceso gratuito y abierto para sus usuarios.
https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth
https://elpais.com/espana/2024-11-02/como-quedo-la-zona-cero-de-la-dana-asi-se-ve-en-las-imagenes-satelitales-mas-detalladas.html
Ver tamén a conta de Copernicus: https://www.instagram.com/p/DB3V3tTuy4o/?igsh=MXV6c2k4eWdza2cxZw==
1/2
2/2
Urbanismo e DANA/DINA.Competencial.
Ver: https://www.datadista.com/playa-burbuja/tres-de-cada-diez-viviendas-afectadas-por-la-dana-en-valencia-se-construyeron-durante-la-burbuja-inmobiliaria-2/
VALENCIA 1/2
VALENCIA 2/2
FONTE: IGN
Iberpix es un visualizador cartográfico publicado por el Centro Nacional de Información Geográfico (CNIG) y el Instituto Geográfico Nacional de España (IGN) que tiene como objetivo la consulta y visualización de mapas y capas de información geográfica.
Entre la información mostrada por Iberpix se encuentran las series nacionales del Mapa Topográfico Nacional, ortofotografías del proyecto PNOA y datos de ocupación del suelo procedentes de CORINE y SIOSE.
Mapas de España escalas 1: 2.000.000, 1: 1.250.000, 1: 500.000, Mapas Provinciales 1: 200.000 y los Mapas Topográficos Nacionales 1: 50.000 y 1: 25.000
Imagen (Sentinel 2, Ortofotos PNOA)
Callejero Cartociudad
Relieve (MDT 1: 200.000, MDT 1: 25.000, Mapa LiDAR)
Ocupación del suelo (Corine , SIOSE)
Mapas Históricos
Se trata de una herramienta de uso sencillo dotada de diferentes funcionalidades. Entre estas destacamos el geocodificador que permite al usuario encontrar de forma sencilla gran cantidad de localizaciones en todo el territorio nacional (topónimos, direcciones, referencias catastrales, códigos postales,...). Otras herramientas facilitan la navegación a diferentes zonas, herramientas de creación y gestión de ficheros vectoriales y de rutas (KML,GPX,Shape,GML, GeoJSON), así como, herramientas que nos proporcionarán información geográfica o coordenadas.
Iberpix permite la carga de capas procedentes se servicios de visualización de mapas WMS y WMTS, así como, la consulta de sus metadatos e información asociada. Para facilitar la tarea cuenta con una gran cantidad de servicios precargados, principalmente del IGN y del Sistema Cartográfico Nacional, más otros de diferentes organismos e instituciones.
Desarrollada sobre Javascript, HTML5 y OpenLayers no necesita instalación previa en su dispositivo o ordenador personal. En dispositivos móviles se carga una versión reducida de Iberpix con un diseño y funcionalidad adecuados.
Para la correcta ejecución del visualizador el navegador debe soportar los estándares HTML5, CSS3, JS.
FONTE [KI]
Iberpix é unha ferramenta en liña desenvolvida polo Instituto Geográfico Nacional (IGN) de España que permite consultar mapas e información xeográfica do territorio español de forma interactiva. É unha plataforma gratuíta e accesible para o público, deseñada para facilitar o acceso a datos cartográficos de alta calidade.
Con Iberpix podes visualizar mapas topográficos, fotografías aéreas (ortofotos) e combinar diferentes capas de información, como curvas de nivel, redes de estradas, límites administrativos e datos xeográficos adicionais. Ademais, permite medir distancias, calcular áreas, buscar lugares concretos e descargar mapas para o seu uso fóra de liña.
A súa interface intuitiva é útil para profesionais, estudantes e afeccionados que necesiten información precisa para planificación, excursións, investigación ou estudos. Iberpix tamén permite visualizar cambios no territorio grazas a datos históricos dispoñibles en diferentes capas temporais.
En resumo, Iberpix é unha ferramenta versátil e potente para explorar e comprender a xeografía de España, ofrecendo acceso a datos oficiais do IGN dun xeito sinxelo e accesible para calquera usuario.
Fenómenos meteorolóxicos adversos: ex-Kirk.
Foto de satélite e informacións de xornal
Os problemas coa auga en España
A desertificación en España
Hidropolítica e riscos. Máis información en: https://elordenmundial.com/mapas-y-graficos/mapas-geopolitica-agua-espana
Risco de desertificación e cambio climático antropoxénico. Máis información en: https://www.xataka.com/ecologia-y-naturaleza/creiamos-que-sahara-iba-a-engullir-a-almeria-murcia-futuro-unos-investigadores-creen-que-llegara-mallorca
A DESERTIFICACIÓN 1/3
A DESERTIFICACIÓN 2/3
A DESERTIFICACIÓN 3/3
DOÑANA
Monitoreo de satélite Copernicus sobre cambios ns paisaxe, a causa das secas e inundacións, en Doñana, encoro de Almendra (Zamora), delta do Ebro, Estremadura, encoro de Yesa (Pireneos) e neve na Serra de Guadarrama.
Máis información en: https://www.copernicus.eu/es/servicios/vigilancia-terrestre
ENCORO DE ALMENDRA (ZAMORA)
DELTA DEL EBRO
ENCORO DE YESA
SERRA DE GUADARRAMA
XESTIÓN DA AUGA
XESTIÓN DA AUGA
Unha ollada á protección da paisaxe, con Martínez de Pisón. Ligazón: https://fds.es/el-mapa-de-la-red-de-parques-nacionales
Parques Nacionales de España. Máis información en: https://www.miteco.gob.es/es/parques-nacionales-oapn/red-parques-nacionales/parques-nacionales.html
PARQUES NACIONAIS
Espazos naturais de Galicia... e tamén en España. Ver: https://www.turismo.gal/que-visitar/espazos-naturais?langId=gl_ES. E tamén, en xeral: https://www.nationalgeographic.es/medio-ambiente/2021/12/la-espana-protegida-lider-medioambiental-europea
Riscos en espazos naturais. Consultar: https://www.rtve.es/noticias/20240908/espacios-naturales-condenados-a-morir-exito/16239644.shtml
EXERCICIO Nº1 Vendo o mapa e lendo o texto, cales dirías que son as causas que explican esa situción de déficit hídrico para algunhas zonas do país. Na resposta deberías relacionar os factores xeográficos e termodinámicos que poden afectar ás precipitacións, as características dos ríos das zonas afectadas pola seca, o sustrato litolóxico polo que discorren e o medio natural que pode favorecer ou non a escorrentía. Para finalizar esa explicación, deberías indicar en que medida a intervención human favorece esa escaseza.
EXERCICIO Nº2
PREGUNTA PRÁCTICA
EXERCICIO Nº3
PREGUNTA PRÁCTICA
EXERCICIO Nº4
EXERCICIO Nº5
PAU ASTURIAS
Pregunta 4 (Figura 3). Explique el elemento principal que afecta al oeste peninsular. ¿Qué tipo de tiempo predominará en el oeste peninsular atendiendo a la situación atmosférica reflejada en el mapa? (2 puntos)
El elemento principal que afecta al oeste peninsular es el Anticiclón de las Azores, sistema de altas presiones clave en el tiempo atmosférico de la península Ibérica.
Es responsable de una situación típica durante buena parte del verano, aunque se manifiesta en otros períodos del año con menor frecuencia.
Se sitúa al oeste de la Península, desviando hacia el norte las borrascas atlánticas.
Produce tiempo estable, seco y de temperaturas suaves o calurosas.
Comentario dun climograma da cidade de Valencia [KI, PROPIA, CRITERIOS CASTILLA LA MANCHA. EN ELABORACIÓN]
Analizar el siguiente climograma de Valencia (fuente: https://www.educaplus.org):
1.- Describir los elementos que lo componen: máximas y mínimas, amplitud térmica, estación lluviosa, estación seca. (1 punto).
Un climograma muestra las características climáticas de una zona a partir de las temperaturas y las precipitaciones siguiendo el índice de Gaussen (2Tº>Ppmm). De acuerdo a este criterio, se observa un régimen térmico con una amplitud térmica moderada (13.5ºC), que correspondería a un clima de costa o litoral. El invierno es suave, puesto que la temperatura media del mes más frío no desciende de los 10ºC (12ºC la mínima en enero), y el verano caluroso, con medias que superan los 22ºC (25ºC en agosto). En cuanto a la pluviometría, observamos que el total de precipitaciones es de 465mm, por lo que serían escasas, y 5 meses secos, lo que nos indica que es irregular; con un máximo de precipitaciones en otoño (95mm en octubre y 58 mm en noviembre) y un mínimo en verano (8 mm en julio y 20 mm en agosto).
2.- - Explicar qué factores influyen en la distribución de temperaturas y precipitaciones de este clima ¿Por qué es octubre el mes más lluvioso del año?. (1 punto). Deben de hablar sobre o desarrollar estos aspectos: - Latitud. Explicar la influencia del anticiclón de las Azores, aunque una parte importante de las precipitaciones correspondan a borrascas procedentes del Mediterráneo. - Altitud y distancia al mar. El efecto termorregulador y la baja amplitud térmica que afecta a unas temperaturas suaves en invierno y cálidas en verano.
¿Por qué el mes más lluvioso es octubre?
El factor explicativo está relacionado con el desarrollo de gotas frías o DANA. Definirlas y explicarlas. Todo ello es característico de un clima mediterráneo costero, de inviernos suaves y veranos cálidos, y unas precipitaciones escasas, concentrándose su mayor volumen en otoño y primavera.
3.- Citar qué tipo de cultivos predominan en esta zona y por qué. (0,5 puntos). Deben de hablar de frutales, huerta y arrozales. Mencionar la importancia del regadío, aunque las precipitaciones son escasas (albuferas) y las temperaturas suaves en invierno (no hay heladas), lo que permite este tipo de cultivos.
2º COMENTARIO
O climograma de Valencia mostra un clima mediterráneo típico, caracterizado por veráns cálidos e secos e invernos suaves con precipitacións moderadas.
As temperaturas amosan unha clara oscilación anual. Os meses máis fríos son xaneiro e febreiro, cunha temperatura media duns 11/12 ºC, mentres que os máis calorosos son xullo e agosto, con medias superiores aos 25 ºC. Isto reflicte unha amplitude térmica moderada, propia das zonas costeiras mediterráneas.
En canto ás precipitacións, a distribución é moi desigual ao longo do ano. Os meses de verán (xuño, xullo e agosto) son especialmente secos, mentres que o mes de outubro destaca como o máis chuvioso do ano. Esta concentración das precipitacións no outono débese á influencia das chamadas gota fría ou DANA (Depresión Aislada en Niveis Altos). Cando o aire frío do norte se encontra co aire cálido e húmido do Mediterráneo, fórmanse tormentas intensas que provocan chuvas torrenciais.
As condicións climáticas favorecen o cultivo dunha ampla variedade de produtos agrícolas. Grazas ao bo clima e á rega, na comarca valenciana destácanse cultivos como a laranxa, a mandarina, o limón e outros cítricos, así como a horticultura (tomate, pemento, leituga, cabaciña...) e o arroz, especialmente na zona da Albufera.
En canto aos ríos, destacan cursos fluviais como o río Turia ou o río Júcar. Trátase de ríos con régime mediterráneo, caracterizados por un caudal irregular, con épocas de escaseza no verán e cheas repentinas no outono debido ás choivas intensas. Esta irregularidade obriga a un uso controlado da auga mediante encoros e canles para garantir o regadío nos campos de cultivo.
En resumo, Valencia presenta un clima mediterráneo con veráns secos e calorosos, invernos suaves e precipitacións concentradas no outono. A zona aproveita estas condicións para desenvolver unha agricultura diversa, e os seus ríos, aínda que de caudal irregular, son aproveitados mediante sistemas de regadío tradicionais e modernos.
EXERCICIO Nº5
PAU CASTILLA LA MANCHA-CRITERIOS
- Comentar el mapa que aparece a la izquierda:
1. Describir el fenómeno que cartografía el mapa. (1 punto).
El mapa muestra una organización de la red fluvial española, peninsular e insular, en tres grandes vertientes hidrográficas. Además de definir el concepto de vertiente hidrográfica, como una región geográfica en la que todas las cuencas hidrográficas drenan sus aguas hacia un mismo océano, mar o cuerpo de agua mayor, también habría que hablar del concepto de cuenca hidrográfica, una superficie de tierra donde toda el agua que cae como precipitación (lluvia o nieve) drena hacia un punto común, generalmente un río, lago o laguna (si es zona endorreica, como en algunos lugares de La Mancha) o mar. La cuenca hidrográfica está delimitada por divisorias de agua, que son las crestas montañosas o elevaciones del terreno que separan las aguas que fluyen hacia diferentes direcciones y son fundamentales para la gestión de los recursos hídricos y la planificación ambiental. Se pueden enumerar las principales cuencas hidrográficas de cada vertiente: la del Miño, Duero, Tajo, Guadiana, etc., para la vertiente atlántica; etc.
2. Características geográficas de las distintas vertientes hidrográficas. (1 punto). Las vertientes hidrográficas españolas se dividen en tres principales: atlántica, mediterránea y cantábrica. Sus características geográficas principales, son:
- Vertiente Atlántica: • Ubicación: incluye ríos que desembocan en el océano Atlántico. • Ríos principales: Miño, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir. • Características: ríos largos con cuencas extensas, caudal abundante y régimen pluvial, con significativas variaciones estacionales.
- Vertiente Mediterránea: • Ubicación: incluye ríos que desembocan en el mar Mediterráneo. • Ríos principales: Ebro, Júcar, Segura. • Características: ríos en general cortos (excepto el Ebro) y caudal irregular, influenciados por precipitaciones en ocasiones torrenciales y un clima más seco, con mayor riesgo de avenidas.
- Vertiente Cantábrica: • Ubicación: incluye ríos que desembocan en el Mar Cantábrico. • Ríos principales: Nervión, Sella, Nalón. • Características: ríos cortos y caudalosos, con cursos rápidos y pendientes pronunciadas debido a la proximidad de la Cordillera Cantábrica al mar, y régimen pluvial oceánico con lluvias frecuentes.
3. Relacionar la disposición de las cuencas hidrográficas de la vertiente atlántica con la situación de las unidades del relieve, es decir, cordilleras principales que actúan como divisorias de aguas. (0,5 puntos). Las cinco grandes cuencas hidrográficas que vierten al océano Atlántico drenan interfluvios localizados en, o delimitados por, los siguientes conjuntos montañosos: cuenca del Miño: Sistema Galaico; cuenca del Duero: Cordillera Cantábrica al norte, Sistema Ibérico al este y Sistema Central al sur; cuenca del Tajo: Sistema Central al norte, Sistema Ibérico al este y Montes de Toledo al sur; cuenca del Guadiana: Montes de Toledo al norte y Sierra Morena al sur; cuenca del Guadalquivir: Sierra Morena al norte y Sistema Bético al este y sur.
VOCABULARIO:
13. Paisaxe 14. Aluvión 15. Meseta 16. Tectónica de placas 17. Ría 18. Zócolo 19. Cordilleiras de pregamento 20. Cuncas sedimentarias 21. Aridez 22. Barlovento 23. Inversión térmica 24. Isóbara 25. Isohieta 26. DANA / DINA / Gota fría 27. Emerxencia climática 28. AMOC 29. Vexetación clímax 30. Cunca fluvial 31. Estiaxe 32. Marisma 33. Acuífero 34. Desalgadora
13. PAISAXE: [GTX] a Convención Europea da Paisaxe a define como calquera parte do territorio, tal e como é percibida polas poboacións, cuxo carácter resulta da acción de factores naturais ou humanos e das súas interrelacións. En todo caso, é o aspecto visual que ofrece un territorio. Depende dos elementos naturais que o integran e das actividades humanas que se desenvolven nel. Clasifícanse habitualmente en naturais ou humanizadas, aínda que a maioría son mixtas.
Extensión da superficie terrestre acadada por medio da vista. A paisaxe resulta da conxunción de elementos de distinta natureza, físicos e humanos, que lle dan unidade a un espazo determinado.
14. ALUVIÓN: [gtx] depósito de materiais detríticos, transportado e depositado de xeito transitorio ou permanentemente por unha corrente de auga. Habitualmente, está composto por areas, gravas, arxilas ou limos, acumulándose nas canles das correntes, nas chairas inundables e nos deltas.
[*anaya] restos miúdos de rochas transportadas e depositadas transitoria ou permanentemente por unha corrente de auga. Poden estar compostos por area, grava, arxila ou lodo
[*838] depósito dejado por las corrientes de agua (cantos rodados, area, etc.). Estas sedimentan los materiales que transportan cuando no tienen fuerza suficiente para transportarlos.//[*813] Material, case sempre detrítico, que presenta unha granulometría diversa (gravas, areas, cantos, etc.) e forma parte de depósitos sedimentarios de orixe fluvial. Estes materiais, transportados polos ríos, sufriron o desgaste progresivo das súas arestas como consecuencia do progresivo choque e frotamento ó que estiveron sometidos//limo, arena, arcilla, grava o material suelto depositado por corrientes de agua. El aluvión aparece normalmente en cualquier punto en el que la velocidad de las aguas torrenciales se reduce, así como la capacidad de transporte de la corriente hasta que el traslado de sedimentos ya no es posible. // Cualquier depósito sedimentario encontrado en el cauce de un río o en las zonas bajas del valle, sometidas a las riadas periódicas.//.//[*801] Depósito de materiales sueltos (gravas, arenas, etc.) formado por el agua al desbordarse.
15. MESETA: [gtx] superficie plana de gran extensión, horizontal ou lixeiramente ondulada, elevada con respecto ao nivel do mar. Apenas presenta accidentes topográficos de importancia e os seus rebordos poden ser montañosos. En España é a unidade principal do relevo peninsular, resto do antigo macizo xurdido na oroxenia herciniana, que foi arrasado pola erosión, e afectado e deformado polo movemento alpino que fixo xurdir os seus sistemas interiores e os rebordos montañosos.
Llanura elevada. En la Península constituye la unidad fundamental del relieves Se trata del resto de un antiguo macizo surgido en la orogénesis herciniana de la era primaria, arrasado por la erosión y deformado durante la orogénesis alpina, que hizo surgir las cordilleras interiores (Sistema Central y Montes de Toledo), las cuencas sedimentarias interiores (submeseta norte y sur) y los rebordes montañosos (Macizo Galaico, Cordillera Cantábrica, Sistema Ibérico y Sierra Morena).
16. TECTÓNICA DE PLACAS: [gtx]Teoría que explicou a deriva continental e outros fenómenos. A superficie exterior da Terra consiste en aproximadamente dez bloques ou placas ríxidas. Estas transportan os continentes e os solos oceánicos, están en constante movemento e son a causa de moita actividade xeolóxica (formación de montañas, volcáns e terremotos). As placas sofren tres tipos básicos de movementos: sepáranse, converxen e deslízanse.
[gtx] Teoría que explicou a deriva continental e outros fenómenos como a formación de montañas, volcáns e terremotos. Segundo esta teoría, a superficie exterior da Terra, chamada cortiza, consiste en aproximadamente dez bloques ou placas ríxidas que están en constante movemento. As placas sofren tres tipos básicos de movementos: sepáranse, converxen e deslízanse. España está no límite sur da placa eurasiática.
Teoría que establece que a litosfera está fragmentada nunha serie de placas que se desprazan sobre o manto terrestre fluído, interaccionan unhas con outras e provocan intensas deformacións que dan lugar ás cadeas montañosas, aos sistemas de fallas asociadas con elas, aos volcáns e á maior parte dos terremotos.
Teoría desenvolvida nos anos 60 que tenta explica-lo modelo dos compoñentes estruturais da Terra e os mecanismos polos que se formaron. Distingue seis placas de litosfera ríxida que se desprazan sobre a astenosfera viscosa. Estes desprazamentos provocan sismos, e son responsables da formación das fosas oceánicas, cordilleiras etc. A esta teoría chegouse a partir dos estudios do Atlántico central; este océano presenta unha enruga dorsal que o divide lonxitudinalmente en dúas metades. A súa orixe, tanto do océano como da dorsal e da fosa central, é debida á existencia de dúas correntes de convección, que xirando en sentido contrario provocan a expansión de dúas placas de litosfera (América e África) cada unha das que inclúe unha metade do océano. É a teoría de expansión dos océanos. Pero esta expansión precisa ser contrarrestada, xa que en caso contrario a Terra ensancharíase. Existen algúns contactos de tipo converxente entre as placas, que orixinarían a constitución de cordilleiras ou fosas, que co tempo acabarían converténdose en novos fondos oceánicos.
17. RÍA: [gtx] val fluvial somerxido baixo o nivel do mar a causa da elevación deste. A orixe xeomorfolóxica está relacionada cun asolagamento do val fluvial relacionado con movementos isostáticos e un afundimento tectónico asociado á rede de fracturas preexistentes. As rías Altas e Baixas galegas son bo exemplo disto.
Valle fluvial invadido por el mar. En España las más amplias son las gallegas, debidas a la estructura del macizo galaico, cortado por numerosas fallas ocupadas por la red fluvial, que han sido invadidas por el mar, dando lugar a rías que penetran hasta 35 km en el interior, Entre las más conocidas están las de Arousa y Pontevedra.
Forma de bahía de ingresión. Se originan al penetrar el mar en el curso inferior de valles fluviales. Rías tipicas son las de la costa noroccidental española (Galicia)// forma de bahía de ingresión (ingresión: avance del mar en los valles de una costa como consecuencia de movimientos epirogénicos)//////// Val fluvial asolagado en parte ou na súa totalidade polas augas do mar. Pode presentar meandros e seccións rectilíneas igual que un río. Na súa formación interveñen a acción erosiva dos ríos, os movementos eustáticos do nivel do mar, así como a tectónica que puido guiar coas fracturas os cursos dos leitos hidrográficos, e a diferenciación litolóxica, cos conseguintes procesos de erosión diferencial, ademais da dinámica xeral das placas litosféricas..
18 ZÓCOLO: chairas ou mesetas formadas na era primaria ou paleozoico como resultado do aplanamento pola erosión de cordilleiras xurdidas nas oroxéneses (formación de montañas) desta mesma era. Os materiais paleozoicos son rochas silíceas: granito, lousa, cuarcita e xistos. Son moi ríxidas, polo que, ante novos empuxes oroxénicos, non se pregan senón que se fracturan ou rompen. Na actualidade, os zócolos son relevos predominantemente horizontais, que ocupan extensas áreas na metade occidental da Península.
[GTX] Chaira ou meseta que se formou no Primario ao erosionarse as cordilleiras xurdidas na oroxénese herciniana. Constitúe a base de posteriores concas sedimentarias e cordilleiras.
19. CORDILLEIRAS DE PREGAMENTO: [GTX] son grandes elevacións montañosas que xurdiron coa oroxénese alpina da era terciaria, polo pregamento de materiais sedimentarios, fundamentalmente calcarios, depositados polo mar na era secundaria. Na actualidade presentan fortes pendentes e formas escarpadas, xa que pola súa relativa xuventude, a erosión aínda non as suavizou
Distínguense dous tipos:
- Cordilleiras intermedias, formadas polo pregamento de materiais depositados nos bordos dos zócolos (Sistema Ibérico e parte oriental da cordilleira Cantábrica).
- Cordilleiras alpinas, formadas polo pregamento de materiais depositados en xeosinclinais ou fosas mariñas longas e profundas (Pirineos e cordilleiras Béticas).
20. CUNCAS SEDIMENTARIAS: [GTX] zonas afundidas formadas na era terciaria e cheas con sedimentos, principalmente de calcaria, arxila, arenitos e margas. Son relevos horizontais ou suavemente inclinados porque non foron afectados por oroxéneses posteriores.
As concas sedimentarias son de dous tipos:
- Concas sedimentarias formadas polo afundimento dun bloque dun zócalo como as depresións das mesetas do Douro, Texo e Guadiana.
- Depresións prealpinas, localizadas a ambos lados das cordilleiras alpinas (depresións do Ebro e do Guadalquivir).
21. ARIDEZ: [gtx] Termo que indica sequidade, falta de humidade. O índice de aridez establece a relación entre as chuvias e o poder desecante da evaporación, representada polas temperaturas. En España as zonas máis áridas son o SE peninsular e as illas Canarias orientais.
relación entre a temperatura e as precipitacións nun espazo dado. A aridez aumenta coa temperatura e a escaseza de precipitacións. En España as zonas máis áridas son o SE peninsular e as illas Canarias orientais. Insuficiencia de agua en el suelo y en la atmósfera. Se produce cuando la precipitación es inferior a la evaporación. Por tanto, depende de la relación existente entre la precipitación y la temperatura, que determina en su mayor parte la evaporación del agua. Así, la aridez es mayor cuanto menor es el volumen de precipitación y cuanto más alta es la temperatura.
22. BARLOVENTO: [gtx] aba dun relevo montañoso que, pola súa orientación respecto ao vento dominante, queda exposta ao fluxo ascendente do vento. A aba a sotavento, pola contra, queda exposta ao fluxo descendente.
En Galicia, cando domina o fluxo zonal do oeste, a vertente de barlovento das dorsais montañosas é a occidental, máis húmida, mentres que a de sotavento, a oriental, se caracteriza por unha menor pluviometría.
.// é a parte dun relevo ou zona orientada cara ao lugar de onde vén o vento.
Flanco o ladera de una cordillera, montaña o monte encarado hacia donde sopla el viento, de manera que éste se ve forzado a remontar la vertiente hasta llegar a un nivel en el cual se condensa el vapor de agua atmosférico contenido en la masa de aire. Con la condensación se forman nubes que suelen generar precipitación. Cuanto más húmedo sea el aire, a más baja altitud se formarán las nubes. Se opone a sotavento.
23. INVERSIÓN TÉRMICA:[gtx-per] incremento da temperatura do aIre ao aumentar a altura, cando debera de diminuir segundo o gradiente adiabático normal. O aire máis cálido atópase sobre o máis frío. A nivel do solo, é resultado da irradiación nocturna con aire en calma e ceo despexado nunha situación anticiclónica invernal ou nun val. Adoita provocar néboas baixas e orballo ou rosada ao amencer.
Situación atmosférica anómala na que a temperatura do aire é máis fría no solo ca en altura. É típica do inverno, en situación anticiclónica, en lugares cuxa topografía favorece o estancamento do aire durante varios días, como os fondos dos vales e as concas intermontañosas. Nestes lugares, o arrefriamento nocturno do solo transmíteselle ao aire que está inmediatamente enriba, que se volve máis frío que o das capas altas. Adoita provocar néboas baixas e orballo ou rosada ao amencer. A inversión tamén pode ser de fronte, ao introducirse unha masa de aire fría por debaixo dunha cálida.
Aumento da temperatura do aire ó aumenta-la altura, cando debera de diminuír segundo o gradiente térmico normal. Deste xeito atopámo-lo aire máis cálido sobre o máis frío. Esta situación pode darse tanto a nivel da superficie terrestre como a grandes alturas. A nivel do solo é resultado da irradiación nocturna con aire en calma e ceo despexado nunha situación anticiclónica invernal, na que se produce unha perda rápida de calor do solo. Tamén pode producirse por advección de aire cálido sobre unha masa de aire ou superficie máis fría. Estas inversións son moi intensas nos fondos de val.
24. ISÓBARA: [gtx] Liña imaxinaria que une, nun mapa meteorolóxico, os puntos da superficie terrestre que rexistran unha mesma presión atmosférica. Nos mapas do tempo, as isóbaras trázanse cada 4 mbs. Cando o seu valor supera o da presión normal (1013 mb) constitúen anticiclóns, cando se sitúa por baixo, borrascas.
É unha isoliña que, nun mapa meteorolóxico, une os puntos que teñen a mesma presión atmosférica ao nivel do mar. O conxunto de todas elas configuran os cambios de presión. Habitualmente se representan os múltiplos de 4 hPa (hectopascais) ou mb (milibares) (1000, 1004, 1008, 1012,…), unidade de medida da presión.//Son líneas que unen puntos de igual presión. En las Altas presiones las línea son superiores a los 1015 milibares y no llueve; en las bajas presiones las isobaras unen puntos y zonas de menos de 1015 milibares. Suele llover en ellas. /Isoliña que, nun mapa, une os puntos que teñen a mesma presión.
25. ISOHIETA: [gtx] Isoliña imaxinaria que une puntos con iguais valores de precipitacións, nun mapa no que expresen cantidades de precipitación recibida por áreas. Utilízase sobre todo nos mapas climáticos.
Es una línea que une los puntos con la misma precipitación. Su valor se expresa en mm. En España los valores más elevados (superiores a 800 mm) corresponde a las zonas montañosas y al norte peninsular, y los más bajos (inferiores a 300 mm) a las zonas bajas de Canarias y al sureste peninsular.//son líneas que unen los puntos que reciben igual cantidad de precipitación.
26. DANA / DINA / Gota fría.- DANA / DINA é o acrónimo de “depresión illada en niveis altos” da atmosfera. É unha “gota fría” que se illou e desprendeu do Jet Stream e provoca habitualmente choivas torrenciais por mor da convección atmosférica. É cada vez máis habitual nos períodos desde finais de primavera ata comezos do outono na cunca mediterránea, onde a mestura de aire quente en superficie e aire frío en altura dá lugar a situacións atmosféricas treboentas.
27. Emerxencia climática.- Caracterización das consecuencias do quecemento global, acentuado no Antropoceno, a causa das emisións de gases de efecto invernadoiro por mor do consumo masivo de combustibles fósiles. Diversos activistas como Greta Thunberg e Extinction Rebellion fan fincapé nas consecuencias do desxeo polar, o incremento do nivel do mar,... e solicitan aos gobernos mundiais a posta en práctica de políticas ecoloxistas que reduzan os riscos medioambientais.
28. AMOC.- Acrónimo de Atlantic Meridional Overturning Circulation, cinta transportadora de calor que facilita a suavidade térmica en Europa occidental. Esta estase a ver diluída pola fusión de xeo ártico nas costas de Groenlandia; en consecuencia, o aporte de auga doce ralentiza a corrente do Golfo, que pouco a pouco desaparecería.
29. VEXETACIÓN CLIMAX:[gtx] vexetación que se estableceu por si mesma nun determinado lugar, en determinadas condiciones climáticas, en ausencia de accións antrópicas por un longo tempo, é dicir, é o estado de equilibrio ou cuasi equilibrio asintótico dun ecosistema local.
Vexetación xurdida en relación co seu medio natural, sen intervención do ser humano. Como exemplo na España húmida, inclúe os bosques caducifolios de carballo e faia, en combinación coa matogueira de landa atlántica. //vexetación en fase de máximo desenvolvemento que se atopa en equilibrio dinámico con respecto ao seu contorno ambiental. Como exemplo na España húmida, inclúe os bosques caducifolios de carballo e faia, en combinación coa matogueira de landa atlántica.//Vegetación surgida en relación con su medio natural, sin intervención del ser humano. La destrucción del bosque mediterráneo, por ejemplo, transforma los robledales y alcornocales en maquis y los encinares en garrigas, que son formaciones vegetales secundarias.
30. CUNCA FLUVIAL OU HIDROGRÁFICA: - [gtx-per] é a porción de terreo que drena a un colector principal (río ou lago), limitada por unha liña de cumes ou divisoria de augas, liña desde a que as augas correntes flúen en direccións opostas, e que adoita coincidir cos niveis máis elevados de determinados sistemas montañosos.
Es el territorio cuyas aguas vierten a un río principal y a sus afluentes. Las cuencas se hallan separadas entre sí por divisorias de aguas, que coinciden con las zonas de cambio de pendiente del terreno. Las principales de España son las del Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir, Ebro, Turia, Júcar y Segura(libro) //cuenca hidrográfica: ver cuenca de drenaje →Área de la superficie terrestre que alimenta un curso hídrico y es drenada por éste, limitada por la divisoria de aguas que la separa de las cuencas circundantes. También se denomina cuenca hidrográfica.* ](cuenca hidrográfica)
31. ESTIAJE/ESTIAXE: período durante o cal os ríos ou outras correntes de auga alcanzan a súa caudal máis baixo. As estiaxes son acusadas en toda a Península, pero especialmente na metade meridional que desauga no Mediterráneo.
//Nivel más bajo o caudal mínimo que en ciertas épocas del año tienen las aguas de un río por causa de la sequía. Durante esas épocas se habla de aguas bajas] Los estiajes son acusados en toda la Península, pero especialmente en la mitad meridional que desagua en el Mediterráneo. Los pequeños cursos de agua pueden llegar a dar valores de 0; en los grandes ríos se han alcanzado cifras como 1 m3/segundo del Guadalquivir en Cantillana. La vertiente noratlántica acusa menos esta situación/ Episodio de caudal muy débil, a causa de una seguía. Se opone a crecida.// Nivel máis baixo que as augas dun río teñen estacionalmente. Segundo o réxime do río, pode coincidir ou diferir, en maior ou menor medida, co mínimo anual de precipitacións
32. MARISMA: [GTX] Terreo pantanoso, de auga salgada, situado nas proximidades da costa, case sempre á beira das desembocaduras de ríos. Un exemplo, en España, serían as marismas do Guadalquivir.
Terreo lixeiramente deprimido con respecto ó nivel do mar que resulta asolagado polas augas mariñas cando sobe a marea. As marismas tamén poden estar situadas nunha zona de esteiro e verse afectadas por aportes fluviais. En España, as marismas mais coñecidas son as do Guadalquivir.//Terreno bajo y pantanoso que se inunda por las aguas del mar// [*832] llanura de fango típica de las bahías bajas,que se colmata conlos aportes de los ríos que la atraviesan y del mar, que la cubre en pleamar y la deja al descubierto en bajamar
33. Acuífero.- Formación constituída por unha ou máis capas de rochas, capaz de almacenar e ceder auga infiltrada no solo. Os acuíferos son permeables e gardan auga coterránea que se transmite a lagos, pantanos, fontes e pozos. A súa sobreexplotación para regadío fainos estar no punto de mira da sostibilidade ambiental.
34. Desalgadora.- Planta que produce auga doce a partir da auga salgada mariña. No litoral mediterráneo, onde a cantidade de precipitación recibida é escasa para atender ás necesidades de consumo dunha poboación en medra, trátase dunha solución para o abastecemento de auga doce con diferentes usos vencellados, sobre todo, ao consumo humano.
4.RELEVO DE EUROPA
CORDILLERAS
CAUCASO, CÁRPATOS
ALPES , APENINOS
MONTES ESCANDINAVOS
MACIZO CENTRAL FRANCÉS
URAIS, VOSGOS
MONTES
MONT BLANC, ELBRUS
PENÍNSULAS
BALCÁNICA, ITÄLICA
IBÉRICA, IUTLANDIA
ESCANDINAVA
ISLAS
ISLANDIA, IRLANDA
GRAN BRETAÑA, CÓRSEGA
SARDEÑA, SICILIA
CRETA, CHIPRE
OCÉANOS Y MARES
MAR DEL NORTE
MAR BÁLTICO
ATLÁNTICO, CANTÁBRICO
MEDITERRÁNEO
ADRIÁTICO, EXEO, NEGRO
LAGOS
MAR CASPIO, ONEGA
LADOGA
RÍOS, TAMESE, SENA,
LOIRA, RÓDANO, GARONA, RHEIN, DANUBIO, PO, VOLGA
URAL, DON
4.RELEVO DE ESPAÑA
MARES: CANTÁBRICO,
ATLÁNTICO, MEDITERRÁNEO
CABOS E DELTAS:
MEDITERRÁNEO: CREUS, NAO,
PALOS, GATA, DELTA DO EBRO
ATLÁNTICO: TRAFALGAR,
FISTERRA, ESTACA DE BARES
CANTÁBRICO: PEÑAS, AJO,
MACHICHACO
GOLFOS: VALENCIA, CÁDIZ,
BISCAIA, DE LEÓN
MONTAÑAS E MESETAS
REBORDOS DA MESETA:
MACIZO GALAICO-LEONÉS, CORDILLERA.CANTÁBRICA
SIST. IBÉRICO, SERRA MORENA
MONTAÑAS INTERIORES
SIST. CENTRAL, MONTES DE TOLEDO
MONTES EXTERIORES:
MONTES VASCOS, PIRENEOS, CORDILLERA.COSTERO-
CATALANA, CORDILLEIRA SUBÉTICA
CORDILLEIRA PENIBÉTICA
MESETA
SUBMESETA NORTE, SUBMESETA SUR
DEPRESIÓNS: DEPRESIÓN DO GUADALQUIVIR, DEPRESIÓN DO EBRO
RÍOS: MIÑO, SIL, TAMBRE, ULLA,DOURO, EBRO, TEXO,
GUADIANA, GUADALQUIVIR, LLOBREGAT, XUQUER,
SEGURA, NAVIA, NERVIÓN, ESLA, TORMES, CINCA
ILLAS: IBIZA, MALLORCA, MENORCA, FORMENTERA
HIERRO, A PALMA, GOMERA, TENERIFE, GRAN CANARIA,
FORTEVENTURA, LANZAROTE
3. PROV. CCAA E CAP. CCAA
Andalucía
Capital: Sevilla
Provincias: Almería, Cádiz, Córdoba,Granada, Huelva,
Xaén, Málaga, Sevilla
Aragón
Capital: Zaragoza
Provincias: Zaragoza, Huesca, Teruel
Canarias
Capitais: Las Palmas
e Sta. Cruz
Provincias: Las Palmas de Gran Canarias, Tenerife
Cantabria
Capital: Santander
Provincias: Cantabria
Castela e León
Capital: Valladolid
Provincias: Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanca,
Segovia, Soria, Valladolid, Zamora
Castela a Mancha
Capital: Toledo
Provincias: Toledo, Albacete, Ciudad Real, Cuenca,
Guadalaxara.
Cataluña
Capital: Barcelona
Provincias: Barcelona, Girona, Lleida, Tarragona.
Comunidade de Madrid
Madrid
Comunidade Foral de
Navarra
Pamplona (CAP.).
Provincias:Navarra
Comunidade Valenciana
Capital CA: Valencia
Provincias: Alacant, Castellón, Valencia
Estremadura
Capital CA: Mérida
Provincias: Cáceres, Badaxoz
Galicia
Capital CA: Santiago
Provincias: A Coruña, Lugo, Ourense, Pontevedra
Illas Baleares
Capital CA: Palma de Mallorca
Provincias: Illas Baleares
A Rioxa
Capital C.A: Logroño
Provincias:A Rioxa
País Vasco
Capital CA:Vitoria
Provincias: Álava,Guipúskoa, Biscaia
Principado de Asturias
Capital CA:Oviedo
Provincias:Asturias
Rexión de Murcia
Capital CA: Murcia
Provincias: Murcia
Cidade Autónoma de Ceuta
Cidade Autónoma de Melilla
EXERCICIO Nº1
2.- Comente os documentos presentados atendendo ás seguintes cuestións (puntuación máxima de 4 puntos):
Relacione o número de cada imaxe cunha letra da figura inicial (1 punto).
A 1; B 2; C 3; y D 4.
Identifique os tipos de rochas predominantes en cada paisaxe especificando a súa orixe xeolóxica (1punto).
Na fotografía 1 estamos diante dunha paisaxe granítica, concretamente diante dunha pedra cabaleira nun berrocal, característico da España silícea. Esta área está formada por rochas cristalinas e ríxidas da era precámbrica e primaria, nas que predomina o granito.
A fotografía 2 amosa unha paisaxe de badlands ou “terras malas” de relevos con cárcavas propia de áreas onde hai depósitos sedimentarios pouco resistentes (arxilas, margas, conglomerados ou xesos), depositados a finais do Terciario e Cuaternario.
A fotografía 3 é a paisaxe dun relevo formado por sedimentos da era secundaria e comezos do terciario, pregados durante a oroxenia alpina. Corresponde a páramos, unha estrutura de relevo tabular que se asenta sobre terreos calcarios.
A fotografía 4 corresponde a un val fluvial que debuxa unha profunda foz. A litoloxía predominante é calcaria formada nos fondos mariños na era secundaria e relaciónase co relevo cárstico, no que as gorxas ou foces son vales estreitos e profundos con vertentes abruptas, causadas pola erosión fluvial.
Analice os procesos erosivos e os tipos de modelado resultantes en cada caso (2 puntos).
A paisaxe da fotografía 1 reflicte os procesos de modelado do relevo granítico, nos que as propias características desta rocha, cristalina e ríxida, dan lugar a alteracións físico-químicas que inclúen a xelifracción, formando gretas ou diaclasas que fenden as rochas e dan lugar a tors que, tras unha acción continuada, poden fender as rochas e dar lugar a caos de bolas, penedos, etc.
A fotografía 2 dá lugar a unha paisaxe de cárcavas sobre rochas febles, alí onde hai unha alternancia de períodos secos e cálidos con outros de choivas torrenciais, curtas e intensas, e sen existir protección vexetal (especialmente no SE peninsular). Con estas condicións, as arroiadas provocan un forte desgaste nas vertentes, formando cárcavas ou badlands.
A fotografía 3, que se corresponde cunha área de relevo tabular, explícase pola existencia de rochas máis duras (especialmente calcarias) no nivel superior do relevo. A medida que a auga e outros axentes erosivos van actuando sobre o relevo, as capas inferiores máis brandas son erosionadas, dando lugar a fondos de val abertos ou campiñas, mentres no alto, as chairas estruturais darán lugar aos páramos e outro tipo de relevos tabulares máis,que quedan en resalte, a xeito de relevos residuais reducidos (mesas, moas, etc.).
A fotografía 4 correspóndese cunha paisaxe cárstica; rochas duras que se fracturan formando gretas, e as súas formas resultan tanto da disolución subterránea como da acción da auga en superficie. Algunhas das formascaracterísticas son o canón, garganta ou foz; tamén formaranse covas con estalactitas, estalagmitas que unha vez afundidas darán lugar a depresións: dolinas, uvalas, poljés.
EXERCICIO Nº2