torna alla scheda

Edizione a cura di Antonio Olivieri

1231 aprile 15, «in palacio comunis Vercellensis».

Il notaio Nicolò Cicole, su ordine del dominus Ambrogio Grita, iudice e assessore del dominus Opizone Caze podestà di Vercelli, autentica alcuni capitoli del libro dello statuto del comune di Vercelli riguardanti i castelli posti nel territorio comunale.


A: originale membranaceo in ASVc, FBdM, pergg. m. 1, n. 21 in buono stato di conservazione, con tracce di cucitura ad altra pergamena sul lato superiore, lievi smangiature all’angolo inferiore destro, che non interessano la scrittura, rigatura assente; 27,2 (a) X 22,2 (b). B: copia autentica in ACVc, Biscioni, vol. I, ff. 368 v-369 r da cui edizione in I Biscioni cit., tomo I vol. II, p. 389, doc. 460.Note tergali di A: non sono presenti note tergali coeve.
Osservazioni: nel Codice degli Statuti del 1241, conservato in ACVc, edito da G. Adriani, Statuti del comune di Vercelli dell’anno MCCXLI, Torino 1877, i capitoli autenticati in questo documento sono i numeri 184-186 a f. 26 del cod. e a col. 77 dell’edizione, raccolti sotto la rubrica «De castellis custodiendis et castris et iurisdictionibus in confiniis positis non alienandis». Riporto in nota le varianti del testo dei capitoli così come si leggono nel codice degli statuti rispetto al testo del presente documento.


(ST) Anno dominice Incarnacionis milleximo ducentesimo tricesimo primo, indicione quarta, die martis quintodecimo mensis aprilis. Dominus Ambrosius Grita iudex et assessor domini Oppizonis Caze Vercellensis potestatis precepit michi infrascripto Nicolao Cicole notario quatinus quedam statuta seu cappitula que continetur in libro statuti comunis Vercellarum secundum quod in eis continetur auctenticarem et in formma(a) publici instrumenti redigerem. Tenor quorum talis est.

§ Item iuro quod castella que comune tenet et possidet bene faciam custodiri sicut melius michi visum fuerit cum consilio credencie ad utilitatem comunis.

§ Item statutum est quod castra et municiones et iurisdiciones(b) que sunt in confinis vel circa confinia a quatuor miliaribus prope confinia Vercellensia non possint aliquo casu vel aliquo titulo vel aliquo modo pervenire in toto vel(c) in parte in aliquem qui non sit de civitate vel iurisdictione vel districtu Vercellensi(d).

§ Item statutum est quod castra et municiones et iurisdictiones tam castrorum quam villarum quae sunt in iurisdictione vel districtu Vercellarum non possint nec debeant dari in solutum creditoribus qui non sint de civitate vel iurisdictione vel districtu Vercellarum.

Actum in palacio comunis Vercellensis. Interfuerunt testes Ubertus de Tizonis et Iohannes Guercius.

(ST) Ego Nicolaus Cicole notarius comunis Vercellensis predicta statuta de libro comunis Vercellensis estraxi et sicut in eis continebatur sic in isto instrumento, iussu predicti domini Ambrosii, exemplavi et scripsi(e).


(a) Nel testo forma con segno abbreviativo sulla m.(b) Il cod. ha castra et municiones et iurisdiciones et alias possessiones et res territorias.(c) Il cod. ha nec al posto di vel.(d) Nel cod. il cap. seguita così: et si aliquo modo alienate vel alienata fuerint sint aperte et aperta communi et in commune Vercellarum perveniant ipso iure quo ad dominium et possessionem.(e) Ambrosii ... scripsi sotto la r. 18 a destra con segno di continuazione dalla r. superiore.