Primo statuto superstite
1450. Statuti del Comune di Fano. Fano, Sezione dell’archivio Archivio di Stato di Pesaro, AAC, II, Statuti.
Inedito. Cfr. P. Baldi, Breve storia degli statuti di Fano con cenni sulle cariche pubbliche, in «Fano», suppl. del «Notiziario di informazione sui problemi cittadini», 4 (1970), pp. 25-37.
Menzioni di statuti antecedenti perduti ed eventuali annotazioni
ante 1232. Il giurista Martino del Cassero/Martino da Fano nel Formularium (rubrica XXXIV, De protestazione) riporta i seguenti pronunciamenti contenenti riferimenti agli statuti comunali di Fano (L. Wahrmund, Das Formularium des Martinus de Fano, Innsbruck 1907 (Quellen zur Geschichte des römisch-kanonischen Processes im im Mittelalter, 1, 8), pp. 6, 12, 13, 19):
rubrica XVII: «Vitaliallus parcitaneus vel iudex Commumis Fani praecepit Jo. confitenti et volenti, ut det et solvat domino M. quinquaginta libras Anconitanorum hinc ad decem dies, quas confessus est, se ex mutuo debere, vel dicat ex alia causa, poena statuti»;
rubrica XXXI: «Prudenti et sapienti viro, domino R. iuris perito civi Senogallensi N. potestas Fani salutem cum plenitudine gaudiorum. De vestra sapientia plurimum confidentes causam appellationis factae a sententia lata a domino M. inter T. et S. praesentium latores vestrae prudentiae delegamus vestram discretionem attensius deprecando, quatinus, sicut vestri moris est, in hoc facto legaliter secundum iuris et statutorum vestrorum ordinem procedatis, eandem causam fine congruo terminantes»;
rubrica XXIV: «Protestatus est T. coram M. iudice Communis Fani, se paratum esse, causam appellationis factae ad dominum marchionem prosequi. Unde non vult, sibi ex eo, quod dictus iudex contra eius appellationem facit, in aliquo praeiudicari, quia paratus est omnia facere, ut iura desiderant. Ad quae dominus M. respondit, se suae appellationi non deferre, quia est facta contra ius et ordinem statutorum Fani. In praesentia talium testium»;
rubrica LIII: «Istae sunt condempnationes factae a domino M. potestate Fani in consilio generali super accusationibus factis de mense september (sic) una cum A. et B. procuratoribus Communis et cum D. massario Communis dicti: 0071uia Ugolinus dixit verba iniuriosa et plena discordiae, scilicet talia et talia, uxori Egidii, ideoque eundem U. in centum solidos Ravennates condempnamus et iniuriam passo emendet secundum formam statuti».
Cfr. A. Padoa Schioppa, Martino da Fano processualista: note sul Formularium, in Medioevo notarile. Martino da Fano e il Formularium super contractibus et libellis, Milano 2007, pp. 67-81, a p. 71.
1251. Lettera del pontefice Innocenzo IV ai consoli e al popolo di Fano del 18 dicembre 1251 nella quale si fa riferimento alle consuetudines della città. A. Theiner, Codex diplomaticus dominii temporalis S. Sedis, I, 756-1334, Roma 1861, p. 129, n. 238.
1348. Riferimenti agli statuti vigenti in un registro della depositeria comunale. Baldi, Breve storia cit., p. 27.
1356. Riforma statutaria, della quale non rimangono più testimonianze, se non quella tramandata dall’erudito seicentesco Vincenzo Nolfi nelle sue Notizie storiche sulla città di Fano. Baldi, Breve storia cit., pp. 27-28.