Primo statuto superstite
1456. Statuto di Subiaco. Roma, Archivio di Stato, Collezione statuti, n. 996, originale.
Edizione: F. Caraffa, Lo statuto di Subiaco del card. Giovanni Torquemada (1456), Subiaco 1981.
Menzioni di statuti antecedenti perduti ed eventuali annotazioni
1299-1303. Stando all’anonimo compilatore del Chronicon sublacense, Francesco de Romangia, abate del monastero di Subiaco dal 1299 al 1303, avrebbe accettato un testo statutario elaborato dagli abitati del castello di Subiaco, che tra l’altro ledeva gli interessi dell’abbazia; quando il testo fu presentato a Bonifacio VIII per ottenerne l’approvazione, il pontefice si sarebbe indignato negandola recisamente, arrivando al punto di deporre lo stesso abate : «Sublacenses condiderunt sua perversissima statuta, qui una cum eisdem Sublacensibus personaliter accessit ad dominum papam Bonifacium VIII pro confirmacione ipsorum. Quibus visis dictus summus pontifex abhorruit talia inaudita audire vel videre et dixit: “Vere perversissimi et desperatissimi homines ista statuta composuerunt”, et cartam in qua dicta statuta erant scripta proiecit in pavimento aule sue. Qua propter dictum abbatem quia talibus statutis consentire presumpsit miserabiliter et confuse ab administracione suspendit». Dopo la morte di Bonifacio VIII e alcuni anni di mancata nomina del nuovo abate, fu designato alla guida del monastero Giacomo Sciarra Colonna, che tornò ad approvare il medesimo testo statutario: «Sarra de Columpnensibus gubernavit eam et admisit ista pessima astuta statuta». R. Morghen, Chronicon Sublacense (aa. 593-1369), in Rerum Italicarum Scriptores, Editio altera, XXIV/6, Bologna 1927, p. 43.
1445. Il pontefice Eugenio IV il 1° settembre 1445 aboliva gli statuti del castello di Subiaco. Chronicon Sublacense cit. p. 43, nota 1.
Tra quelli che vengono considerati come statuti del castello di Subiaco anche la Carta statutaria del 1193 (Subiaco, Archivio del monastero di Santa Scolastica, arca XI, n. 1), edita da R. Morghen, Carta di Subiaco del 5 aprile MCLXXXXIII, in Statuti della Provincia romana, II, a cura di V. Federici, Roma 1930, pp. 11-17.