پەندێت کوردی
گوتنێت مەزنا وبیرمەندان
گوتنێت مەزنا وبەندێت پێشینان دکەڤنە دبن شوپا تور وفلکلورێ کوردیێ کەڤن وەک حەیرانوک هەلبەست وهوزان ومامک وچیروک ونارینک وستران. ئەڤە هەمی پێگڤە دگەڵ گوتنان وێنەکێ زیندی ژ ژیانا مللەتێ کورد دەتە بەر چاڤکرن. خوشی ونەخوشیێت وی، ژکەڤن حەتا نوکە، و چەند کاروکوکێ جڤاکی وئابوری وزمانی وگەلەک جورێت دی. دڤان گوتناندا چەند ئێش وئازار وژان وکوڤان وتوندی پێ کەنین یا تێدا هاتیە دیارکرن وبەرچاڤکرن.
ئەڤ گوتن یێت دهاتین بومە ژدەڤی بو دەڤی ب شێوەکێ پاراستی و راست ودرست. دڤاندا یا هەی هزر وسەربورێت مەزنان کو پشتی هنگێ بویە پێگوتن دناڤ خەلکیدا. خودانێ گوتنێ نە یێ بەرنیاسە بو مە چنکی سەرهاتیا گوتنێ یا هاتی ژرویدانەکێ یان ژچیروکەکێ یان ژپێ ترانەکێ ل دەمکی یان ل جهەکی تایبەت.
پەیڤێت گوتنێت مەزنان یێ دهاتینە پێکئینان ژڤان سالوخدانێت بەرز: کێم پەیڤ، رامانا درست، وەک ئیکیەکا جان، ڤەهاندنکا رێک وپێک ولێکدای ونک ڤەئینانا هزێ و پەیڤا رەسن ورەوان یا پر زەنگل وموزیک، و ئەڤە دهێتە ڤەهاندن ژرستەکا بەخشان یان ب رەنگێ هوزانێ وەک پسیار یان وەک مامکان و زوربەی گوتنان دهاتینە دارێژتن ب دوبارەکرنا پەیڤێ دگوتنێدا. بەردەوامیا وان یا هاتی ژبەر ڤێ چەندێ. چنکی یێ ئەڤ گوتنە گوتی هەر ئێکە ژوان مروڤێت دناڤ جڤاکێدا یا هاتیە گوتن بو وان دا سودێ ژێ وەرگرن. گوتن ب هاترین تورە دناڤ مەدا چنکی مەرامێت وێ یا گەلەک چق وطایە. کورتیا وێ یا خۆ راگرتی ویا گەهشتیە مە و بویە پارچەکا ژیانێ دناڤ زمانیدا.
ئەڤ رستا گوتنێ یا لێکدای و یا پر رامانە یا بژالەیە دناڤ هەمی رەنگ وجورێت مروڤان ومللەتان دجیهانێدا. چنکی هزر وبیر، رەوشت باوەری وئولیا مللەتی یا تێدا هاتیە موکمکرن وبنە جهکرن. دبیت جوداهی وجێوازی هەبیت دناڤ بەرا هەر مللەتەکی یان جهـ ودەڤەرکێ یان شیوە وزمانەکی بو دارێژتنا گوتنێ. گوتنێ هیزا خویا باشا هەی دناڤ جڤاکێدا ب گەلەک ئالاڤە و بەروڤاژی هندەک جاران جهێ نەباشیێ پەیدادکەت دناڤ مروڤێ جڤاکیدا. چنکی هندەک ناهێنە گوتن دهەمی دەم وجهاندا.
گوتن دناڤ ئاخڤتنێدا هەیبەت وجوانی وگەشبین وتازەتی ددەتێ، رەوان ودل ورەوشتێت مروڤی دهژینیت، و دبتیە جهێ موکمیێ وزاخکرنا وێ ددەلیڤا پێدهێتە گوتن. ب کورتی فەنەر وچرانە دناڤ ئاخڤتنێدا. چنکی لێکدانا پەیڤێت وێ یا پێکهاتی ب شێوەکێ ساناهی وئاسن بو ئاخڤتنێ.
گوتنێ سودا خۆ یا هەی ل نک خرا بێ جوداهی: بچیک یان مەزن، زان یان نەزان، ژن یان مێر ونزم یان بلند. ژبەر ڤێ چەندێ گوتنێ هندەک کارێت بەرزێت دهەین: رەوانی، رەوشتی، ئایینی، زانستی و پەروەردی.
گوتن رەوانێ بەرهەڤ دکەت دا دبەر ئارامییڤە بچیت وخەم وکوڤانان دانیت. رەوشتا مروڤی ژخرابیێ بدەتە پاش و بنک چاکیێڤە بەت. موکمکرنا رەوشێت ئایینێ دناڤ جڤاکیدا. زانستیێ ژی حەتا رادەکێ جهێ خو یێ تایبەتێ هەی دناڤ گوتنا کوردیدا و زوربەی گوتنان رەوشتێت پەروەردیێ دهەین بو فێربین وگرتنا رەوشێت چاک دژیانێدا.
ژبەر ڤان هەمی ئەگەرێت بورین ویێت مە بەرچاڤکرن دڤێت گوتنێ جهێ خۆ یێ تایبەت هەبیت دناڤ جڤاکێدا و ژخرلایانڤە دا سودا خۆیا بەرز وبلند هەبیت دکەڤندا و حەتا نوکە.
٢٠١٧ - ئەحمەد ئەلی حەسەن