ชื่อท้องถิ่น : พุดมาลัย, พุดร้อยมาลัย, พุดตูม, พุดฝรั่ง, มะลิฝรั่ง, พุดจักร (บางท้องถิ่นเรียกพุดกังหัน)

ชื่อสามัญ : WINDMILL BUSH, PINWHEEL JASMINE

ชื่อวงศ์ : APOCYNACEAE (วงศ์เดียวกับ ลีลาวดี, โมก และชวนชม)

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Tabernaemontana pandacaqui Lam.

(ในบางแหล่งอาจระบุเป็นพืชในสกุล Gardenia แต่ถ้าเป็นชนิดที่ใช้ร้อยมาลัยโดยเฉพาะ มักจะเป็นสกุล Tabernaemontana นี้ครับ)

แหล่งที่พบ : มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และออสเตรเลีย พบกระจายพันธุ์อยู่ทั่วไปในประเทศไทย ปลูกง่าย โตเร็ว ทนทานต่อสภาพอากาศร้อนได้ดี และชอบแสงแดดจัด

ลักษณะทั่วไป : เป็นไม้พุ่มขนาดเล็กถึงกลาง สูงประมาณ 1.5–3 เมตร แตกกิ่งก้านสาขามากเป็นพุ่มแน่น ทุกส่วนมียางสีขาวขุ่น ใบ เป็นใบเดี่ยวออกเรียงตรงข้าม รูปรีหรือรูปใบหอก ปลายใบแหลม ผิวใบเรียบมันสีเขียวเข้ม ดอก ออกเป็นช่อที่ซอกใบใกล้ปลายกิ่ง ดอกมีสีขาวบริสุทธิ์ กลีบดอกมี 5 กลีบเรียงเวียนซ้อนกันคล้ายกังหัน ดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ จุดเด่นคือดอกมักจะคงรูปทรงตูมได้นาน จึงเหมาะแก่การนำมาร้อยมาลัย ผล เป็นฝักคู่รูปพระจันทร์เสี้ยว เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีส้มแดง

การใช้ประโยชน์ :

• ด้านวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ (เด่นมาก): เป็นดอกไม้หลักที่ใช้ในการ "ร้อยมาลัย" เนื่องจากดอกมีสีขาวสะอาด ทรงดอกเรียวยาวสม่ำเสมอ และไม่บานง่ายเมื่อโดนแสงแดด ทำให้มาลัยคงความสวยงามได้นาน

• ด้านสมุนไพร :

  • ราก: ใช้ต้มน้ำดื่มช่วยแก้ไข้ แก้ปวดท้อง และขับพยาธิ

  • ใบ: ใช้ตำพอกรักษาแผลสด แผลเรื้อรัง หรือแก้ฝี

  • ยาง: ใช้ทารักษาโรคผิวหนัง หูด หรือพอกแก้ปวดฟัน

• ด้านการประดับ : นิยมปลูกเป็นไม้แนวรั้วหรือไม้ประดับสวน เนื่องจากให้ดอกดกตลอดทั้งปีและทรงพุ่มดูแลง่าย

• ด้านความเชื่อ : เชื่อว่าการปลูกต้นพุดไว้ในบ้านจะส่งเสริมให้สมาชิกในบ้านมีแต่ความเจริญ (พุด = พุฒิ หรือ ความเจริญ) และมีความมั่นคงในชีวิต

ข้อสังเกต: พุดมาลัย vs พุดซ้อน

• พุดมาลัย: ดอกมักมีกลีบชั้นเดียว เรียงเวียนคล้ายกังหัน ทรงดอกตูมเรียวยาว เหมาะกับการร้อยมาลัย

• พุดซ้อน (Gardenia jasminoides): ดอกมีกลีบซ้อนกันหลายชั้นคล้ายดอกกุหลาบ ดอกมีขนาดใหญ่กว่าและมีกลิ่นหอมแรงกว่า นิยมปลูกโชว์ดอกมากกว่านำมาร้อยมาลัย