ชื่อท้องถิ่น : ข่อย (ทั่วไป), กักไม้ฝอย (ภาคเหนือ), ส้มพอ (เลย), ซะโยเส่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

ชื่อสามัญ : Siamese Rough Bush, Toothbrush Tree

ชื่อวงศ์ : MORACEAE

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Streblus asper Lour.

แหล่งที่พบ : พบกระจายพันธุ์อยู่ทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยเฉพาะในที่ราบลุ่มและชายป่า มักพบในป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และตามริมลำธาร เป็นพืชที่ทนความแห้งแล้งได้ดีและมีอายุยืนยาว

ลักษณะทั่วไป : ข่อยเป็นไมียืนต้นขนาดเล็กถึงกลาง สูงประมาณ 5-15 เมตร แตกกิ่งก้านสาขาหนาทึบ เปลือกต้นสีเทาขาว มีน้ำยางสีขาวขุ่นทั่วต้น ใบ เป็นใบเดี่ยวรูปรีหรือรูปไข่กลับ ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ผิวใบทั้งสองด้านสากเหมือนกระดาษทราย ขอบใบจักเป็นฟันเลื่อยเล็กน้อย ดอก ออกเป็นช่อขนาดเล็กตามซอกใบ ดอกแยกเพศแต่อยู่บนต้นเดียวกัน ดอกตัวผู้มีสีเหลืองอ่อนออกเป็นกลุ่มกลม ดอกตัวเมียมีสีเขียวออกเดี่ยวหรือเป็นคู่ ผล มีลักษณะกลมขนาดเล็กเท่าเมล็ดพริกไทย ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองใสและมีรสหวาน เป็นอาหารของนกและสัตว์ขนาดเล็ก

การใช้ประโยชน์ : ข่อยมีประโยชน์สารพัดด้าน โดยเฉพาะในวิถีชีวิตไทยสมัยก่อน กิ่งข่อยทุบปลายใช้แปรงฟันแทนแปรงสีฟันได้ดี ช่วยให้ฟันแข็งแรงและฆ่าเชื้อในปาก เปลือกต้นมีรสเบื่อฝาด ใช้ต้มดื่มแก้โรคบิด ท้องเสีย หรือใช้ทำกระดาษข่อยที่ใช้จารึกตำราโบราณ เนื้อไม้ข่อยมีความเหนียวและยืดหยุ่นสูง นิยมนำมาดัดทำเป็นไม้ดัดเพื่อประดับสวน ในด้านสมุนไพร รากและใบใช้แก้ปวดฟันและรักษาแผลสด ส่วนยางขาวใช้กำจัดแมลงและแก้โรคผิวหนังบางชนิด ปัจจุบันข่อยยังนิยมปลูกเป็นแนวรั้วหรือไม้ประดับเพราะสามารถตัดแต่งทรงพุ่มได้สวยงามและมีความทนทานสูง