ชื่อท้องถิ่น : ชัยพฤกษ์ (ทั่วไป), ขี้เหล็กยะวา (ภาคกลาง)

ชื่อสามัญ : JAVA CASSIA, PINK SHOWER, APPLE BLOSSOM TREE

ชื่อวงศ์ : FABACEAE (CAESALPINIOIDEAE) - วงศ์ถั่ว (วงศ์ย่อยราชพฤกษ์)

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cassia javanica L.

แหล่งที่พบ : มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อินโดนีเซีย, มาเลเซีย, ฟิลิปปินส์) ในประเทศไทยพบได้ทั่วไปตามป่าโปร่งและนิยมปลูกเป็นไม้ประดับตามริมถนนหรือสถานที่ราชการ เป็นไม้ที่ชอบแสงแดดจัด ทนแล้งได้ดี และเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุย

ลักษณะทั่วไป : เป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดกลาง สูงประมาณ 10–15 เมตร ทรงพุ่มรูปร่ม แผ่กว้าง เปลือกต้นสีเทาอมน้ำตาล ค่อนข้างเรียบ ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนกปลายคู่ ใบย่อยรูปรีหรือรูปขอบขนาน ผิวใบเรียบ สีเขียวสด ดอก ออกเป็นช่อตามกิ่งก้าน จุดเด่นคือดอกมีสีชมพูสดใส เมื่อใกล้โรยจะเปลี่ยนเป็นสีชมพูอ่อนหรือขาว เกสรตัวผู้มีสีเหลือง ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ มักออกดอกสะพรั่งในช่วงฤดูร้อน (กุมภาพันธ์ - พฤษภาคม) ผล เป็นฝักกลมยาวคล้ายฝักราชพฤกษ์ (คูน) แต่ผิวฝักจะเรียบและไม่มีขน ยาวประมาณ 20–60 เซนติเมตร เมื่อแก่จะเป็นสีน้ำตาลดำ ภายในมีเมล็ดเรียงตัวกันเป็นชั้น ๆ

การใช้ประโยชน์ :

• ด้านการประดับ (เด่นมาก): เป็นไม้ดอกที่มีความสวยงามอันดับต้นๆ ของไทย มักปลูกเพื่อความสวยงามและให้ร่มเงา ช่วงออกดอกจะทิ้งใบเกือบหมดต้นทำให้เห็นดอกสีชมพูสลับขาวเต็มต้น

• ด้านสมุนไพร : * เนื้อในฝัก: ใช้เป็นยาระบายอ่อน ๆ (สรรพคุณคล้ายคูน) ช่วยขับพยาธิ

  • เปลือกต้นและราก: ต้มน้ำดื่มช่วยแก้ไข้และใช้สมานบาดแผล

• ด้านความเชื่อและวัฒนธรรม : * เป็น "ไม้มงคลนาม" (ชัยพฤกษ์ หมายถึง ต้นไม้แห่งชัยชนะ)

  • ใบชัยพฤกษ์ถูกนำไปใช้ในพิธีสำคัญ เช่น ทำน้ำมนต์ในพระราชพิธีต่าง ๆ

  • ดอกชัยพฤกษ์เป็นหนึ่งในดอกไม้ที่ใช้เป็นต้นแบบของ "ยอดคฑาจอมพล" และประดับบนเครื่องหมายยศข้าราชการบางประเภท