ชื่อท้องถิ่น : ชะอม (ภาคกลาง), ผักหละ (ภาคเหนือ), ผักขา (ภาคอีสาน), อม (ภาคใต้), พูซูเด๊าะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

ชื่อสามัญ : CLIMBING WATTLE, ACACIA

ชื่อวงศ์ : FABACEAE (MIMOSOIDEAE) - วงศ์ถั่ว (วงศ์ย่อยสีเสียด)

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Senegalia pennata (L.) Maslin (ชื่อพ้องที่ใช้กันแพร่หลายคือ Acacia pennata (L.) Willd.)

แหล่งที่พบ : มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบกระจายพันธุ์อยู่ตามป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง ในประเทศไทยนิยมปลูกเป็นผักสวนครัวทั่วทุกครัวเรือน เติบโตได้ดีในทุกสภาพดิน ชอบแสงแดดจัด และทนทานต่อสภาพอากาศร้อนและแล้งได้ดีมาก

ลักษณะทั่วไป : เป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็กที่มีลักษณะเป็นไม้เถาเลื้อย มีหนามแหลมตามลำต้นและกิ่งก้าน ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้น (Bipinnate) ใบย่อยมีขนาดเล็กและมีจำนวนมากคล้ายใบกระถินหรือใบส้มป่อย ดอก ออกเป็นช่อกระจุกกลมตามซอกใบและปลายกิ่ง ดอกมีสีขาวนวลหรือสีเหลืองอ่อน ผล เป็นฝักแบนสีน้ำตาล เมื่อแก่จะแตกออก ภายในมีเมล็ดเรียงตัวกันอยู่ จุดเด่นคือยอดอ่อนที่มีกลิ่นฉุนแรงเป็นเอกลักษณ์ ซึ่งเกิดจากสารประกอบซัลเฟอร์

การใช้ประโยชน์ :

• ด้านอาหาร (เด่นมาก): ยอดอ่อนและใบอ่อนนำมาประกอบอาหารได้หลากหลาย เช่น ไข่เจียวชะอม (ทานคู่กับน้ำพริกกะปิ), แกงส้ม, แกงแค, หรือแกงลาว (แกงหน่อไม้) ให้รสชาติมันและกลิ่นที่เป็นเอกลักษณ์

• ด้านสมุนไพร :

  • ราก : นำมาฝนกินช่วยแก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ ขับลมในลำไส้ และแก้ปวดท้อง

  • ใบและยอดอ่อน : มีวิตามินเอสูง ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ และช่วยลดความร้อนในร่างกาย

• ด้านการเกษตร : นิยมปลูกเป็นรั้วบ้านเพื่อป้องกันสัตว์หรือบุคคลภายนอกเนื่องจากมีหนามแหลม และสามารถเก็บยอดขายสร้างรายได้ตลอดทั้งปี