Już w latach 20-tych ubiegłego wieku, młoda władza odradzającego się państwa polskiego, prawnie zniosła używanie tytułów arystokratycznych i szlacheckich (M. Niesobski). Poza tym, ojciec mój mówił, że ożenił się z chłopką popełniając mezalians, skutkiem czego tylko on jest "szlachetnie urodzonym", a ja to zwykły kundel. Można się jednak pobawić. Zatem nie wstydźcie się panowie szlachta, pokażmy tutaj swoje herby !
Herb rodowy m. in. Szumskich. Przedstawiam tu różne wersje i wykonania. Niestety, nie pochodzą one ze zbiorów rodzinnych.
Przekaz rodzinny
Ostatnią rodzinną pamiątką związaną z herbem był sygnet do pieczętowania korespondencji, w posiadaniu Ignacego Szumskiego.
Do końca swych dni, tj. do 6 grudnia 1942 r. Ignacy mieszkał wraz z żoną Cecylią w Międzylesiu, we własnym jednopiętrowym domu, którego budowę ukończono w 1935 r. Sygnet powinien był przejąć najstarszy syn Zygmunt, ale gdy reszta rodziny w 1921 roku wracała do Polski, ten pozostał w ówczesnym Związku Radzieckim. Kolejny syn - Władysław, w chwili śmierci ojca, znajdował się w oficerskim obozie jenieckim - Oflag II C w Woldenbergu, obecnie Dobiegniew. Sygnet był więc przechowywany przez ich matkę, Cecylię Śniegocką.
Podczas ofensywy radzieckiej w 1944 r. dom Szumskich, jako jedyny w okolicy, został wysadzony w powietrze. Podobno przeszkadzał w ostrzale artyleryjskim. Sygnet prawdopodobnie zaginął w ruinach rodzinnego domu.
Opis
"Na tarczy w polu błękitnym podkowa złota, końcami prosto do góry obrócona, w jej środku krzyż. Na hełmie nad koroną jastrząb, z skrzydłami trochę do lotu wzniesionymi, w prawą tarczy całym sobą skierowany, z dzwonkami i pęcinami, w szponie prawej trzyma takąż podkowę z krzyżem jako na tarczy." Źródło: Kasper Niesiecki, "Herbarz", IV, 462.
Geneza
Jest to niewątpliwie jeden z najstarszych naszych herbów, a protoplaści tego rodu żyli w czasach Polski pogańskiej, z tym że wcześniej używali samego jastrzębia. Podkowa z krzyżem zastąpiła go około roku 999, kiedy to jeden z rycerzy króla Bolesława Chrobrego stoczył zwycięski pojedynek z poganinem urągającym wierze chrześcijańskiej. Całe to zdarzenie miało miejsce pod Łysą Górą koło Bożęcina, gdzie wojska Chrobrego potykały się z poganami. Historia ta uzasadniałaby obecność krzyża w tarczy. Uzasadnienie obecności podkowy jest o tyle istotne, że Jastrzębiec będąc jednym z najstarszych polskich klejnotów jest niejako protoplastą wszystkich innych herbów używających w tarczy znaku podkowy. Paprocki*) twierdzi, że pojedynek, o którym wyżej mowa odbył się zimą, kiedy ziemia była pokryta śniegiem czy wręcz lodem, co zmusiło naszego Jastrzębczyka do podkucia konia. Ponieważ nikt ponoć tego przed nim nie robił, podkowa jako symbol technicznej zaradności polskiego rycerstwa, pojawiła się jako pierwsza w herbie Jastrzębiec.
Niestety opowieść ta mimo, że niezwykle sympatyczna, może mijać się z prawdą historyczną, gdyż podkowy były faktycznie znane i stosowane daleko wcześniej.
Najbardziej wiarygodne wydaje się przyjęcie, że herb ten przybył do Polski razem z legendarnym Lechem, co mogło mieć miejsce około roku 550 (Niesiecki). Trzeba tu zaznaczyć, że podkowy jako symbole rodowe pojawiały się również w Czechach i to już w roku 278 (Balbinus - historyk czeski).
Herb Jastrzębiec został opisany przez Jana Długosza i występuje w przekazach związanych z bitwą pod Grunwaldem i Tannenbergiem. Najstarszy wizerunek pieczęci pochodzi z 1319 roku.
Tekst ten zaczerpnąłem z "Popularny herbarz rodzin i rodów polskich", Mariusz Niesobski, 1991-4.
*) "Herby rycerstwa polskiego", Bartosz Paprocki, 1584.
Herbowni
Wymienia się ponad 300 nazwisk rodzin herbu Jastrzębiec, m. in. Szumski. To swoisty rekord. Następne pod tym względem są herby Lubicz oraz Nałęcz - prawie 200 nazwisk.
Opis
W polu błękitnym podkowa srebrna barkiem ku górze przeszyta w słup srebrną szablą o złotej rękojeści. W klejnocie skrzydło orle srebrne, przeszyte w pas srebrną strzałą, obrócone w prawo.
Choć wariant drugi jest bardziej plastyczny, to wariant pierwszy jest bliższy opisowi - chodzi o kolor skrzydła i jego zwrot w prawo (MpS).
Najwcześniejsze wzmianki
Herb polski. Występował głównie w ziemi płockiej i łęczyckiej. Pierwsza zapiska sądowa z 1420 roku. Najstarsza zachowana pieczęć z 1466 roku Mikołaja biskupa kamienieckiego. Są wzmianki że herb Zagłoba wywodzi się z herbu Jastrzębiec i jest związany z powstaniem herbu Pobóg.
Herbowni
Wymienia się tu 57 nazwisk, m. in. Śniegocki.