Post date: Jan 17, 2018 12:34:57 PM
De talrijke verhalen uit Duizend-en-een-nacht zijn al heel oud, de oudste zelfs van voor de Christelijke jaartelling. Ze zijn afkomstig uit verschillende landen en bereikten via een Franse vertaling uit de 18e eeuw Europa. Veel verhalen uit Duizend-en-een-nacht hebben erotische passages die in de Europese vertalingen, vooral in de 19e eeuw, al snel weggelaten of gekuist werden. Ook wordt er regelmatig zeer onvriendelijk over christenen gesproken en ook dit wordt vaak niet vertaald. Gelukkig is de complete brontekst ook meerdere malen in zijn geheel vertaald en daar kan een geïnteresseerde lezer altijd op teruggrijpen. Tenminste als hij de hand hierop weet te leggen, want de gezaghebbende Nederlandse vertaling van Richard van Leeuwen is moeilijk te verkrijgen. Ook Imme Dros kon haar bewerking/vertaling niet op deze bron baseren en ze greep daarom terug op een Engelse vertalingen uit de 19e eeuw. De verhalen uit Duizend-en-een-nacht worden bij elkaar gehouden door een raamvertelling. Met dit verhaal opent Dros dan ook de bundel. Het is het verhaal van koning Sjahriar die door zijn vrouw bedrogen wordt. Hij zoekt troost bij zijn broer, die echter ook een ontrouwe vrouw heeft. Als de broers dan ook nog aan den lijve ondervinden dat zelfs een djinn zijn vrouw er niet van kan weerhouden seks te hebben met meerdere mannen neemt Sjahriar een drastisch besluit: elke avond zal hij een ‘ongerept meisje’ ontvangen en haar bij het ochtendgloren laten onthoofden. ‘Zo zou geen enkele vrouw hem ooit meer kunnen bedriegen.’ Het kost vele jonge maagden het leven tot Sheherazade verschijnt. Na het seksspel vertelt zij de koning een verhaal, maar ze kan het einde ervan niet halen voor de zon opkomt. Omdat de koning wil weten hoe het afloopt laat hij haar nog een dag in leven. Dit herhaalt zich 1001 nachten. In de verhalen die Sheherazade vertelt zitten wijsheden verborgen en zo komt Sjahriar langzaam tot het inzicht dat het anders moet. Uiteindelijk trouwt hij met Sheherazade.
Binnen deze grote raamvertelling zijn ook andere raamvertellingen opgenomen of verhalen die naar elkaar verwijzen. Dros heeft ervoor gekozen veel dierenverhalen te vertalen. Deze verhalen doen sterk denken aan fabels. Bijna de helft van het boek beslaat de verhalen over de zeven zeereizen van Sinbad de Zeeman.
Dros heeft een prachtige bundel gemaakt. Haar ritmische proza leest fijn. Ze heeft ‘tamelijk zwakke poëtische fragmenten’ weggelaten en vervangen door spreekwoorden, versregels of een volkswijsheid. Dros weet de oorspronkelijke sfeer van de verhalen goed over te brengen. Ze spelen zich af in een cultuur en een tijd waar een andere mores geldt. Het is een wereld waar slavernij gewoon is, een vrouw op haar plaats gezet wordt door een flink pak slaag en Allah uiteindelijk beslist over leven en dood. Over seks wordt makkelijker geschreven dan wij gewend zijn in een kinderboek. Dros laat het niet weg, maar beschrijft het omfloerst, zo vindt Sjahriar zijn vrouw ‘onder een van de slaven’ en dwingt de vrouw van de djinn de koningen ‘om de beurt de liefde met haar te bedrijven’.
Het is fijn als mooie verhalen ook mooi verpakt zijn. Dat zit hier wel goed. Het boek ziet er aantrekkelijk uit en heeft zelfs een leeslint. En dan zijn er de prachtige illustraties die Annemarie van Haeringen voor dit boek heeft gemaakt. Ze zijn kleurrijk en fantasievol, vaak met een verrassend perspectief en een speels gebruik van oosterse elementen. De paginagrote illustraties krijgen veel ruimte, ze lopen zelfs vaak een stukje over op de naastgelegen pagina. Gewaagd, maar toepasselijk, is de illustratie van Sjahriars vrouw ‘onder een van haar slaven’. Met kleine tekeningen in de kantlijn wordt aangegeven waar Sheherazade stopt met vertellen en waar ze het verhaal weer oppakt.
En toen, Sheherazade, en toen? is een mooie kennismaking met een aantal verhalen uit Duizend-en-een-nacht. Dros vertelt op een fraaie en toegankelijke wijze en met respect voor het origineel. De tekeningen van Annemarie van Haeringen zijn, zoals altijd, prachtig.
En toen, Sheherazade, en toen?
Verteld door Imme Dros met illustraties van Annemarie van Haeringen
Leopold, 2017 € 24,99