Post date: Feb 1, 2011 9:28:34 PM
Učena komedija ili comedia erudita nastaje u razdoblju renesanse po uzoru na antičke uzore.
Začetci proučavanja antičke književnosti leže u bavljenju latinskim jezikom koji je krajem srednjovjekovlja (Huzinga, Jesen srednjega vijeka; Curtius, Europska književnost i latinsko srednjovjekovlje) bitno pojednostavljen, a zbog prodora elemenata narodnih jezika i sve različitiji pa stoga i više ne udovoljava zahtjevima univerzalne (sveopće komunikacije). Osnivaju se humanističke akademije (Pomponije Leto osniva najčuveniju u Rimu 1500.)po uzoru na antičke koje se bave proučavanjem antičkih pisaca - epskih, ali i dramskih.
Budući da je bilo u duhu književne epohe povjerenje u ljudske sposobnosti, a od antičkih ideala i vrijednosti preuzima se vjera u ljudski razum i vrline (virtu = vrlina) počinju se pisati vedra i djela koja analitički prikazuju ljudske mane i poroke.Po uzoru na rimskoga komediografa arhajskoga razdoblja Tita Makcija Plauta (koji pak je bio pod utjecajem novoatičke komedije Menadra) i Terencija stvaraju se komedije s ustaljenim ustrojem u činovima, tipičnim ili stalnim licima (koja su preživjela još iz vremena starogrčkoga uličnoga kazališta - mima) i živom govornom karakterizacijom.Plautističke je zasade donio u rodni Dubrovnik vjerojatno Ilija Crijević krajem 15. stoljeća.
Znamenita je komedija talijanskoga autora Nicola Machiavellija kojeg u povijesti kulture poznajemo i po svojem filozofskome tekstu - Vladar (koji veliča vladare iz obitelji de Medici), a koji je bitno utjecao na hrvatskoga komediografa Marina Držića. Osim Machiavellija učenu komediju stvaraju i Ariosto i Aretino.
Po uzoru na antičke tekstove razvijaju se karakteristične renesansne vrste: mitološka drama (glavni predstavnik u Dubrovniku je Mavro Vetranović) i pastorala (vrsta koja korijenje vuče iz pastirskih romana helenističkoga razdoblja grčke književnosti: Longo, Dafnis i Hloe).Tragedija se piše po uzoru na Senekine krvave komade.
U to je vrijeme sagrađeno i prvo kazalište sa perspektivnom pozornicom, slavni Teatro Olimpico Andree Paladija.