{ INTRODUCED SPECIES }
{ INTRODUCED SPECIES }
Jacq.
เข็มปัตเตเวีย
Description
Vernacular names: Cotton leave Jatropha, Peregrina, Spicy jatropha
ลำต้นเป็นไม้พุ่มสูงได้ถึง 2 ม, ยอดอ่อนมีขนปกคลุ่มเบาบาง sparingly pubescent. ลำต้นมีเปลือกไม้สีน้ำตาลเขียวและมีเลนติเซล
ใบเป็นใบเดี่ยวรูปร่างหอกกลับ (oblanceolate) หอกกลับกว้าง (broadly oblanceolate) ไข่กลับ (obovate) รี (elliptic) ขอบขนาน (oblong) หรือคล้ายเท้านกขนาดยาว 6-13.5 ซม กว้าง 1.5-6 ซม, ปลายใบแหลม (acute) เรียวแหลม (acuminate) เป็นติ่มแหลม (cuspidate) หรือเว้าบุ่ม (retuse), ขอบใบเรียบ (entire) ยกเว้นที่โคนซึ่งเป็นหยักฟันซี่เล็ก (glandular-denticulate) , เส้นใบเห็นชัดจากด้านท้องใบ, เส้นใบด้านหลังใบสีเหลืองหรือเขียวอ่อน ด้านท้องใบสีม่วงเข้ม, เส้นใบร่างแหแบบฝ่ามือ มีเส้นใบหลัก 3-5 เส้นแตกจากโคนใบ, ผิวใบมันวาว (glabrous) ทั้งสองด้าน, ก้านใบยาว 1–3 ซม ผิวเกลี้ยง, หูใบแบบเส้นด้าย (filiform) ขนาด 1 มม
ดอกเป็นดอกช่อกระจุก (cymose) โดยดอกเพศผู้ง้อมรอบดอกเพศเมีย เกิดช่อที่ปลายกิ่ง terminal บางกรณีตามซอกกิ่ง (axillary), ช่อดอกยาวได้ถึง 14 ซม โดยมีก้านดอกช่อ (peduncle) ยาวตรง (scapose) ผิวเกลี้ยง (glabrous) ขนาดยาวได้ถึง 10 ซม, ใบประดับรูปขนานแกมหอก (linear-lanceolate) ขนาดยาว 2–15 มม, ขอบใบประดับเกือบเรียบ (subentire) ดอกเพศเมียบานก่อนดอกเพศผู้ โดยมีราบละเอียดดังนี้;
ดอกเพศผู้มีกลีบเลี้ยงรูปสามเหลี่ยม (triangular) จำนวนห้ากลีบ ยาว 1 มม กว้าง 1 มม, ฐานกลีบเลี้ยงกว้างกว่าปลาย, ปลายกลีบเลี้ยงมน (obtuse) หรือเกือบแหลม (subacute), ขอบกลีบเลี้ยงเรียบ (entire), ผิวกลีบเลี้ยงเกลี้ยง (glabrous), กลีบดอกสีขาว หรือแดง หรือชมพู หรือแดงเส้นใบชมพู โคนสีขาว, ใบรูปหอกกลับแคบ (oblanceolate) ขนาด 1.1–1.3 ซม, กว้าง 4–5 มม, ปลายกลีบดอกมน (rounded) หรือเว้าบุ่ม (retuse), ผิวกลีบเกลี้ยง (glabrous) แต่ผิวกลีบที่โคนมีขนสีขาว (pubescent), เกสรตัวผู้สีแดงเหมือนกลีบดอก แบ่งเป็นสองวง, เกสรเพศผู้วงนอกมี 5 อัน ความยาว 2.5 มม, กลีบดอกวงนอกเชื่อมติดกันเล็กน้อยตลอดความยาว สามส่วนสี่, เกสรตัวผู้วงในมี 5 อัน ความยาวประมาณสองเท่าของวงนอก มีก้านชูเชื่อมติดกันตลอดความยาว สองในสาม, อับเรณูสีแดงหรือเหลืองรูปขนาน (linear) ขนาดยาว 1 มม
ดอกเพศเมียมีกลีบเลี้ยง และกลีบดอกเหมือนในดอกเพศผู้ แต่กลีบดอกรูปหอกกลับกว้าง (broadly oblanceolate), เกสรเพศเมียมีสามอันเชื่อมติดกันยกเว้นก้านชูและยอด ขนาดยาว 2 มม เส้นผ่านศูนย์กลางที่โคนยาว 1.5 มม, รังไข่สีเขียว ร่องหกร่องตรงกับห้องกั้นคาร์เพลมีสีแดง และผิวเกลี้ยง (glabrous), ก้านชูยอดเกสรเพศเมียติดกันเล็กน้อยที่ฐาน ผิวมีสีแดง ขนาดยาว 3 มม, ยอดเกสรแยกเป็นสองแฉกลึก (deeply bifid)
ผลเป็นผลเดี่ยว ภาคตัดขวางเป็นวงกลมแกมสามเหลี่ยม (rounded-trigonous) ขนาดยาว 1 ซม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1 ซม, ผิวผลเรียบ (smooth), เมื่อแก่แตกได้ตามแนวห้องกั้น หรือตามแนวโลคูล (septicidally and loculicidally), เมล็ดสีขาวมีจุดแดงกระจายตัวสม่ำเสมอ, เมล็ดรูปร่างทรงรีแกมไข่ (ellipsoid-ovoid) ขนาดยาว 8–9 มม กว้าง 5 มม
Gallery
ช่อดอกที่เริ่มบาน แสดงดอกเพศเมียที่บานก่อนดอกเพศผู้ (ซ้ายบน), ช่อดอกที่บานเต็มที่ แสดงดอกเพศผู้ที่บานเต็มที่และดอกเพศเมียที่ร่วงเหลือเพียงรังไข่ ในภาพไม่มีการติดผลของดอกเพศเมียจึงไม่เห็นรังไข่ชัดเจน (กลางบน), ความหลากหลายของใบที่มักเห็นบ่อย (ขวาบน), เส้นใบสีม่วงที่เห็นได้ชัดจากด้านท้องใบ (ซ้ายล่าง), ผลที่เจริญเต็มที่มีกลีบเลี้ยงคงทนและมีเมล็ดสีขาวด่างแดง (กลางล่าง และ ขวาล่าง)
Reference & Credit
Euphorbiaceae, A. R.-Smith. Flora of Tropical East Africa. 1987 (cited in Kew plants of the world online)
รวบรวมคำอธิบายและถ่ายภาพโดย นายติณณภัชน์ ศรีเพ็ง