sönnun í skaðabótamálum
tími í skaðabótarétti við HÍ – 28. okt.’03 - kennari: AB
Oftar er deilt um sönnun heldur en réttarfarsatriði.
Meginreglan um sönnun - 1.mgr.44.gr.eml.91/1991
frjálst sönnunarmat
Dómari sker úr því hverju sinni eftir mati á þeim gögnum sem hafa komið fram í máli hvort staðhæfing um umdeild atvik teljist sönnuð, enda bindi fyrirmæli laga hann ekki sérstaklega um mat í þessum efnum.
Sá sem ber fyrir sig venju eða erlenda réttarreglu verður að leiða tilvist og efni hennar í ljós.
Ekki þarf að sanna það sem er alkunnugt á þeim stað og tíma sem dómur eða úrskurður gengur.
Bein sönnun og óbein
Mjög algengt að menn séu dæmdir “eftir líkum”, þ.e. eftir óbeinu sönnunarmati. Atvik eru þá nægilega sönnuð þótt ekki liggi hvert atriði fullkomnlega ljóst fyrir.
Hver á að sanna
AB vill meina að það sé sá sem það stendur næst að sanna e-ð, t.d. eigi verkamaðurinn að útvega sér vottorð ef hann telur sig þurfa að fara í skbmál vegna slyss.
Dómur þar sem óvissa var slík að HR treysti sér ekki til þess að dæma málið.
H 1967:55- Árvakursdómur: slys varð í prentsmiðju Moggans, engin rannsókn fór fram fyrr en 4 árum seinna, starfsmaður vinnueftirlitsins frétti af því í gegnum fréttaflutning. Málið rannsakað fyrir dómi fyrst, engin lögreglurannsókn hafði þó farið fram skv. lögum, né rannsókn Vinnueftirlitsins, ekki hafði TR heldur verið látið vita. Skipaður málflutningsmaður áfrýjanda, sem hafði gjafsókn í héraði, hefði átt að krefjast sakadómsrannsóknar á aðdraganda og atvikum slyssins, eins og gögnum málsins var háttað. Var slíkrar rannsóknar brýn og augljós nauðsyn, einkum þegar til þess er litið, að áfrýjandi vefengdi skýrslu öryggiseftirlitsins og staðhæfði, að þar væri frásögn sín af slysinu beinlínis rangfærð HR taldi gagnaöflun og málflutning[] af hendi áfrýjanda [] svo áfátt, [að þeir ómerktu] alla málsmeðferð þar ásamt héraðsdóminum, að undanskildum ákvæðum hans um málskostnað, sem þykir mega staðfesta, og vísa málinu frá héraðsdómi.
Erlend regla sem ekki hefur sterkann grundvöll hér á landi, sbr. greinin um sönnun e. AB.
Hefur ekki verið notuð um atvik sem bera að höndum án þess að nokkrum verði kennt um.
Ekki bara sanna orsakir tjón heldur einnig afleiðingar, getur oft verið erftitt. Tþ oftast látinn bera hallann af því að hann stendur sig ekki nógu vel í að útvega upplýsingar um fjárhæð tjóns.
Lögmenn sem hafa í höndunum illa upplýst mál fara oft fram á að mál séu metin af álitum.
Tréfelling nágranna ’02: K og E, sem áttu 76% fasteignar, kröfðust bóta úr hendi B, sem átti 24% eignarinnar, fyrir fjártjón og miska er hann hefði valdið þeim með því að fella tré á lóðinni. Eins og atvikum var háttað áttu ákvæði 37. gr. og 38. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús ekki við og var því talið að B hefði verið óheimilt að fella umrædd tré án samráðs við K og E. Með því að K og E höfðu ekki sýnt fram á að B hefði valdið þeim tjóni með aðgerðum sínum, hvorki fjárhagslegu né ófjárhagslegu, var B sýknaður af kröfum þeirra.
ófjárhagslegt tjón er ekki bætt nema bein lagaheimild sé fyrir hendi.
3 umferðarslys ’03: Þ höfðaði mál á hendur vátryggingafélaginu V hf. til greiðslu bóta vegna umferðarslyss sem hún lenti í októbermánuði 1990. Í málinu lá fyrir að Þ hafði einnig lent í umferðarslysum í júnímánuði sama árs svo og í janúarmánuði 1991. Mat læknirinn J varanlega örorku Þ samtals 15% vegna slysanna frá árinu 1990 og taldi að sú örorka skiptist jafnt milli þeirra. Var niðurstaða yfirmatsmanna einnig að varanleg örorka Þ vegna seinna slyssins á árinu 1990 væri 7,5% og að tímabært hafi verið að meta afleiðingar þess í árslok 1991. Voru þessar niðurstöður nánast einvörðungu byggðar á frásögn Þ, en ekki læknisfræðilegum gögnum. Þótti Þ vegna þessa ekki hafa sýnt fram á að hún hafi við slysið í októbermánuði 1991 orðið fyrir varanlegu tjóni sem V hf. bæri ábyrgð á. Var V hf. því sýknað af kröfu Þ.
Skylda til rannsóknar – vanræksla
Regla 1: Ef vinnuveitandi vanrækir tilkynningarskyldu sína skv. lögum þá ber hann hallann af því ...
H 1999:838 – Slys í sundahöfn ’99: Ekki tilkynnt fyrr en mánuði síðar, sú tilkynning leiddi ekki til rannsóknar. Vinnuveitandi var látinn bera hallann af því að rannsókn fórst fyrir og frásögn tþ var lögð til grundvallar þegar dæmt var um skbskyldu.
H 154/2000 – Slys í Skagaveri ’00: Starfsmaður verslunar slasaðist, Vinnuveitandinn sinnti ekki skyldu sinni að tilkynna lögreglu og vinnueftirliti um slysið sbr. lög um aðbúnað ..., ekki bættu framburður vitna eða önnur gögn upp skort á upplýsingum og var frásögn starfsmannsins lögð til grundvallar við úrlausn málsins.
Niðursoðnir rófubitar ’02: A kvaðst hafa orðið fyrir meiðslum við vinnu sína í verksmiðju Ora ehf. Var O ehf. kunnugt um þessa staðhæfingu hennar, en lét undir höfuð leggjast að hlutast til um rannsókn á atvikum fyrr en vátryggingafélagið T hf. óskaði eftir því og var þá liðið á fjórða ár frá því þau gerðust. Af þessum sökum varð að leggja til grundvallar frásögn A um aðbúnað og verklag á vinnustaðnum, hvernig hún stóð að verki þegar hún meiddist og að meiðslin hafi hún hlotið við vinnu hjá O hf. Þrátt fyrir þetta þótti ekki verða fram hjá því litið að verk A var einfalt og að ekki hefði verið tilefni til að veita henni sérstakar leiðbeiningar um það. Þá þótti og sýnt að hún hefði getað borið sig öðru vísi að við verkið. Þótti A samkvæmt þessu ekki hafa sýnt nægilega fram á að O ehf. gæti borið skaðabótaábyrgð gagnvart henni.
týpískt, segir AB, trassaskapur og andvaraleysi.
ekki ósvipað Keflisdómnum, þótt þar hafi verið talið að konan hefði átt að biðja um hjálp.
Slepjudómur ’03: Samkomulag um að aðstæður hafi verið hættulegar. Deilt var um hvort konan hafi verið á labbi þar sem fólk labbaði venjulega. Starsfólk bar þess vitni að engar reglur hafi verið settar um að ekki mætti labbar þarna. Fyrirtækið látið bera hallann af því að vettvangur var ekki rannsakaður. Konan látin bera 1/3 tjónsins v. þess að hún var ekki talin hafa farið nógu varlega.
... en það skiptir þó ekki máli ef enginn ágreiningur er um málsatvik eða mál liggur ljóst fyrir af öðrum ástæðum ...
H 1999:3222 – Sjópróf óþarft ’99: Með gögnum málsins þótti nægilega í ljós leitt hvernig slysið bar að höndum og því þótti ekki skipta máli þótt útgerðarmaður hefði vanrækt að hlutast til um sjópróf til rannsóknar.
H 2000:103 – Ólag ríður yfir fiskiskip ’00: Sjópróf ekki haldin fyrr en 5 mán. seinna. Það skipti ekki máli vegna þess að lýsingu tþ og vélstjórans bar saman.
... það er samt alltaf betra ef sjópróf eru haldin strax.
H 2000:723 – Botnvörpubelgur ’00: Botnvörpubelgur slóst í mann. Rannsókn hófst 2 mán. seinna að tilhlutan tþ sjálfs. Framburður F og vitna var öðruvísi en skv. lögregluskýrslu, er málið kom f. dómstóla. Sagt að það væri eflaust vegna þess að sjópróf voru ekki haldin strax, eins og lög kváðu þá á um. Litið svo á að réttilega hafi verið greint frá f. dómi.
Regla 2: Skylda hvílir oft á vinnuveitanda að tilkynna um slys skv. lögum ...
... slysið þarf þó að gefa tilefni til þess ...
H 1998: 3205 – Slys hjá Eimskip ’98: Bátsmaður slasaðist á fæti og hlaut 25% örorku. Talið að slysið hafi ekki virst svo alvarlegt í fyrstu að skylt hafi verið að fara fram á sjópróf skv. siglingalögum.
... ef sú skylda hvílir ekki á vinnuveitanda þá hvílir hún á tjónþola ...
H 2000:963 – Gullberg ’00: tþ kvaðst hafa fallið á þilfar vegna þess að skipsfélagi hans, á skipi í eigu Gullbergs, hafði óvænt híft upp botnvörpu. Sú staðhæfing fékk ekki stoð í framsögu vitna. Meiðslin (tognun) þóttu í fyrstu ekki verða talin til meiri háttar líkamstjóns en skv. lögum á þessum tíma hefði það lagt á G þá skyldu að eiga frumkvæði að sjóprófi. Talið að tþ hafi ekki haft tilefni til að eiga frumkvæði að sjóprófi fyrr en hann fattaði hversu alvarleg meiðslin voru (fótbrot), því var það ekki metið G í óhag að atvik voru ekki rannsökuð. Ekki talið sannað að G bæri skbskyldu.
... vinnuveitandi er ekki látinn bera hallann af því að hann vissi ekki af slysinu / alvarleika þess ...
H 78/2000 – Netamaður hjá ÚA ’00: Netamaður á fiskiskipi datt á þilfari, fékk verkjalyf. Málsatvik ekki rannsökuð fyrr en 4 árum síðar, að tilstuðlan tþ. Ekkert kom fram um að tþ hafi gert forráðamönnum ÚA, sem ráku skipið fyrr en löngu eftir slysið. Því var ekki talið að skylda hafi hvílt á ÚA að eiga frumkvæði að sjóprófi sbr. þágildandi siglingalög. Tþ hefði hv. sjálfur átt að gera það er hann gerði sér grein fyrir alvarleika meiðslanna og var drátturinn ekki metinn ÚA í óhag.
Kvistfellsdómur ’02: Starfsmaður Kvistfells meiddist í baki og fór heim úr vinnunni. Vinnuveitendur töldu að um væri að ræða eldri bakmeiðsl sem hann hafði áður strítt við. Ekki metið þeim í óhag að þeir höfðu ekki tilkynnt slysið, þar sem þeir voru í góðri trú. Þurftu þó að borga honum helming kröfunnar vegna þess að þeir ætluðu honum að lyfta gaflinum aleinum. Gáleysi mannsins leiddi til þess að hann þurfti að bera ½ .
Hlutlæg ábyrgð að vissu leyti.
Talið óæskilegt að bætur fengjust ekki nema sönnuð væri sök á heilbrigðisstarfsmann. Hægt hefði verið að losna algerlega við mál á hendur læknum og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum ef ekki hefði verið sett þak
H 2003, 2. október (23/2003) – Sýking í hælbeini ’03: I varð fyrir vinnuslysi 14. júní 1991. Í kjölfar meðferðar sem hún gekkst undir vegna slyssins á L fékk hún sýkingu í hælbein. Gekkst I undir frekari aðgerðir og var læknismeðferð ekki lokið fyrr en í mars 1992. Í júlí 1994 voru enn framkvæmdar aðgerðir á hæl I og mun hún ekki hafa verið gróin sára sinna fyrr en í mars eða apríl 1995. Kom fram í dómi að héraðsdómur, sem skipaður hafi verið sérfróðum meðdómendum, hafi með ítarlegum rökstuðningi komist að sömu meginniðurstöðu og dómkvaddir matsmenn um að mistök hafi verið gerð við meðferð I með vangreiningu sýkingar. Dráttur á greiningu sem talinn var vera um 1 ½ til 2 ½ mánuður hafi aukið örorku I og því hafi ekki við læknismeðferðina verið sýnd slík aðgæsla sem með réttu varð krafist. Í dómi segir ennfremur: „Með fyrrgreindu áliti dómkvaddra matsmanna hefur gagnáfrýjandi sýnt nægilega fram á að sýkingin sem slík hafi leitt af sér 10% varanlega örorku ásamt tímabundinni örorku. Hvílir þannig sönnunarbyrði á aðaláfrýjanda fyrir því að gagnáfrýjandi hefði allt að einu orðið fyrir þessari örorku að einhverju tilteknu leyti eða öllu ef engin mistök hefðu verið gerð við læknismeðferð á henni. Aðaláfrýjandi hefur ekki sjálfur aflað neinna gagna til að axla þá sönnunarbyrði. Þótt framangreind ummæli í matsgerð dómkvaddra manna hnígi að því að „líklega“ sé örorka gagnáfrýjanda, sem rakin verði til seinkunar á fullnægjandi læknismeðferð, mun minni en örorka hennar af völdum sýkingarinnar í heild, hefur aðaláfrýjandi ekki sýnt fram á hver örorka gagnáfrýjanda af fyrrnefndu orsökunum ætti þá nánar að teljast vera. Ekki er fært að láta gagnáfrýjanda gjalda fyrir ófullnægjandi sönnunarfærslu aðaláfrýjanda um þetta efni með því að skerða skaðabætur handa henni með ákvörðun þeirra eftir álitum. Samkvæmt þessu verður að fella á aðaláfrýjanda skaðabótaskyldu vegna alls þess tjóns, sem umrædd sýking í vinstra hælbeini hefur valdið gagnáfrýjanda.“