ný höfundalög
október 2004
Eftirfarandi er skrifað sem sjálfstætt framhald af lítilli grein sem ég skrifaði í lok síðasta sept. 2004.
Í tilefni af nýlegri grein á mbl.is, um að breytinga væri að vænta á höfundalögum, ákvað ég að fara á stúfana og tékka á því hverju við mættum búast.
------------------------
Innlent | Morgunblaðið | 7.10.2004 | 05:30
Breyting á höfundarréttarlögum í bígerð
Með tillögu að breytingum á höfundarréttarlögum sem gert er ráð fyrir að leggja fram á haustþingi, verður ólöglegt að hala niður af Netinu höfundarréttarvörðu efni sem hefur verið sett þangað með ólögmætum hætti. Þetta segir Gunnar Guðmundsson, lögmaður Samtóns, en hann á sæti í nefndinni.
Eiríkur Tómasson, lagaprófessor við Háskóla Íslands, hefur greint frá því að hann telji vafasamt að slíkt niðurhal teljist ólöglegt samkvæmt gildandi lögum. Gunnar segir að tillagan muni taka mið af dönsku höfundarréttarlögunum og af tilskipun Evrópusambandsins um höfundarrétt. Að öðru leyti verði litlar efnislega breytingar á lögunum nema hvað sum ákvæði þeirra verði gerð skýrari.
Hann vonast til að menntamálaráðherra leggi tillöguna fram í haust og hún verði samþykkt á vorþingi.
------------------
Þótt ekkert sé útskýrt í grein mbl hvaða nefnd þetta er, sem Gunnar Guðmundsson á sæti í, er líklegast sé átt við Höfundaréttarnefnd, sem er nefnd á vegum Menntamálaráðuneytisins, ,,sem fylgst hefur með þróun höfundaréttarmála síðustu ár og hefur hún unnið að endurskoðun höfundaréttarlögjafar í samræmi við það”. Nefndin er skipuð skv. 58. gr. höfundalaga.
Líkleg þróun íslenskrar höfundaréttarlögjafar:
Gunnar sagði í tilvitnaðri grein af mbl að líklegast yrði miðað við hin nýju dönsku höfundaréttarlög, er tóku gildi 1. júlí 2004 og ,,tilskipun ESB um höfundarétt”. Ég tel mig hafa fundið bæði.
1. ESB hefur gefið út tilskipun, þar sem lögð er sú skylda á aðildaríki þess, að innleiða reglur til verndar höfundarétti, sjá sérstaklega 3. gr.:
Tilskipun 2001/29/EB um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu
Article 3 Right of communication to the public of works and right of making available to the public other subject-matter
1. Member States shall provide authors with the exclusive right to authorise or prohibit any communication to the public of their works, by wire or wireless means, including the making available to the public of their works in such a way that members of the public may access them from a place and at a time individually chosen by them.
2. Member States shall provide for the exclusive right to authorise or prohibit the making available to the public, by wire or wireless means, in such a way that members of the public may access them from a place and at a time individually chosen by them:
(a) for performers, of fixations of their performances;
(b) for phonogram producers, of their phonograms;
(c) for the producers of the first fixations of films, of the original and copies of their films;
(d) for broadcasting organisations, of fixations of their broadcasts, whether these broadcasts are transmitted by wire or over the air, including by cable or satellite.
3. The rights referred to in paragraphs 1 and 2 shall not be exhausted by any act of communication to the public or making available to the public as set out in this Article.
Samkvæmt 2. mgr. 249. gr. Rómarsáttmálans eru tilskipanir (dírektíf) ,,bindandi skv. markmiðum sínum, þ.e. aðildarríkin eru skyldug til að setja reglur sem svara til þeirra, en þau ráða því hvernig það er gert (left to the national authority to choose the form and method). Hafa ríkin alltaf ákveðna tímaramma til að gera þetta.
dírektíf hafa engin áhrif á skyldur einstaklinga á meðan þau hafa ekki verið sett inn í landsrétt, hinsvegar er mögulegt fyrir einstaklinga, í sumum tilvikum, að byggja rétt á dírektífum gagnvart sínu heimaríki (t.d. brjálaður höfundarétthafi) – t.d. höfða skaðabótamál á hendur því.
2. Þessi skylda til innleiðingar hvílir líka á Íslenskum stjórnvöldum, sbr. b. lið 7. gr. EES-samningsins, sem lögfestur var með lögum um Evrópska Efnahagssvæðið.
7. gr. Gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samning þennan, eða ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, binda samningsaðila og eru þær eða verða teknar upp í landsrétt sem hér segir:
a. gerð sem samsvarar reglugerð EBE skal sem slík tekin upp í landsrétt samningsaðila;
b. gerð sem samsvarar tilskipun EBE skal veita yfirvöldum samningsaðila val um form og aðferð við framkvæmdina.
Hugsanleg skaðabótaskylda íslenska ríkisins (gagnvart þeim sem dírektífið á að vernda), ef það innleiðir ekki / innleiðir ekki með fullnægjandi hætti, sbr. þennan dóm Hæstaréttar (Erla María).
3. Af hverju vill ,,nefndin” taka mið af dönsku höfundaréttarlögunum?
Eins og fram hefur komið hvílir skylda á aðildarríkjum ESB (þ.á.m. Danmörku) og þeim EFTA-ríkjum, sem hafa samþykkt EES-samninginn (þ.á.m. Íslandi) að leiða í landsrétt tilskipanir ESB.
Það er gömul hefð í íslenskri lagasetningu að copy-peista úr löggjöf hinna norðurlandanna, sérstaklega Danmerkur, enda búum við við svipað lagaumhverfi. Oft má þá taka mið af reynslu þessara landa, sjá hvað hefði mátt fara betur o.þ.h.
Það felst talsverður tímasparnaður í því, að skoða hvernig danir hafa innleitt umrædda tilskipun ESB, og ,,herma eftir” (sjá líka enska útgáfu af dönsku ophavsretsloven).
4. Þurfum við að ,,laga” íslensku höfundalögin?
Það tel ég (þótt ég vildi að við gætum sleppt því). Eins og staðan er núna þá er öðrum en höfundum bannað að ,,birta” verk (3. gr. höfundalaga). Í tilskipun ESB og dönsku lögunum er sett bann við því að gera verk ,,aðgengileg” (make available to the public /gøre tilgængeligt for almenheden).
Margir hafa sett spurningarmerki við það hvort notendur p2p forrita séu í raun að ,,birta” það efni sem þeir setja í ,,sjerið” hjá sér.
Mér finnst hinn kanadíski dómari MR. JUSTICE von FINCKENSTEIN lýsa þessari pælingu best, í máli CRIA gegn John Doe, Jane Doe and all those persons who are infringing copyright ...”
Málið er að mörgu leyti er sambærilegt við íslenska DC-málið. Þarna voru stefndu sakaðir um að hafa dreift, eða stuðlað að dreifingu, á höfundaréttarvörðu efni, svo sem bannað er í Kanada. Niðurhal til einkanota er (eða var) hinsvegar leyfilegt þar, eins og hér á landi.
Í dómnum hafnaði hann kröfu, um að nokkrum internetveitum (ISPs), yrði gert skylt að gefa upp nöfn og heimilisföng 29 notenda skráarskiptiforrita, þ.á.m. Kazaa.
Úr kanadíska dóminum, sem er frá 31. mars 2004.
---------------
{...} downloading a song for personal use does not amount to infringement. See Copyright Board of Canada, Private Copying 2003-2004 decision, 12 December 2003 at page 20.
[26] No evidence was presented that the alleged infringers either distributed or authorized the reproduction of sound recordings. They merely placed personal copies into their shared directories which were accessible by other computer user via a P2P service.
[27] As far as authorization is concerned, the case of CCH Canada Ltd v. Law Society of Canada, 2004 SCC 13, established that setting up the facilities that allow copying does not amount to authorizing infringement. I cannot see a real difference between a library that places a photocopy machine in a room full of copyrighted material and a computer user that places a personal copy on a shared directory linked to a P2P service. In either case the preconditions to copying and infringement are set up but the element of authorization is missing. As Chief Justice McLachlin said in CCH, supra:
“Authorize” means to “sanction {staðfesta}, approve {samþykkja} and countenance {hvetja / stuðla að með athæfi / gefa í skyn velvild}”: Muzak Corp. v. Composers, Authors and Publishers Association of Canada Ltd., [1953] 2 S.C.R. 182, at p. 193; De Tervagne v. Beloeil (Town), [1993], 3 F.C. 227 (F.C.T.D.).
Countenance in the context of authorizing copyright infringement must be understood in its strongest dictionary meaning, namely, "give approval to, sanction, permit, favour, encourage": see The New Shorter Oxford English Dictionary (1993), vol. 1, at p. 526. Authorization is a question of fact that depends on the circumstances of each particular case and can be inferred from acts that are less than direct and positive, including a sufficient degree of indifference: CBS Inc. v. Ames Records & Tapes Ltd., [1981] 2 All E.R. 812 (Ch.D.), at pp. 823-24. However, a person does not authorize infringement by authorizing the mere use of equipment that could be used to infringe copyright.
Courts should presume that a person who authorizes an activity does so only so far as it is in accordance with the law: Muzak, supra. This presumption may be rebutted if it is shown that a certain relationship or degree of control existed between the alleged authorizer and the persons who committed the copyright infringement: Muzak, supra; De Tervagne, supra: see also, J. S. McKeown, Fox Canadian Law of Copyright and Industrial Designs, 4th ed. (looseleaf), at p. 21-104 and P. D. Hitchcock, "Home Copying and Authorization" (1983), 67 C.P.R. (2d) 17, at pp. 29-33.
-----------------------
Ath.: Þetta var aðeins hluti af ástæðu þess að dómarinn féllst ekki á kröfur CRIA. Fyrr í dómnum segir eitthvað á þessa leið (tekið af cle.bc.ca):
The court held that CRIA's evidence was deficient in important aspects because it contained inadmissible hearsay and unreliable evidence. In particular, there was no evidence as to whether or not CRIA owned copyright in the files uploaded by the unknown defendants, and insufficient evidence reliably linking the unknown defendants to specific IP addresses.
Hafa sumir (sjá t.d. spekúlantana hjá cle.bc.ca) dregið þá ályktun, að þetta hafi í raun verið ástæðan fyrir því að kröfum CRIA var hafnað, og talið um dreifinguna sé eingöngu svokallað ,,obiter dictum”, þ.e. dómurinn grundvallist í rauninni á þessu með sönnunargögnin, en hitt hafi verið ,,pælingar”, sem ekki hafi verið nauðsynlegar til þess að komast að niðurstöðunni, og hafi því ekki sterkt fordæmisgildi (t.d. ekki jafn sterkur leikur fyrir lögmenn DC-gæjanna að vitna í dóminn).
Aðrir telja að dómurinn hafi verið grundvallaður á báðum þessum þáttum, og að þeir hefðu báðir nægt til. Sjá t.d. umfjöllun á robic.com, þar sem segir m.a.:
More importantly, the Court’s decision turned on the definitions of the words “authorization” and “distribution” with respect to copyright infringement ...)
þ.e. þetta sé ekki obiter dictum hjá Finckenstein dómara (enda e.t.v. full löng ræða, ef eingöngu er um að ræða hliðarspor eða auka-pælingar).
Hinsvegar er ég algerlega ósammála því að íslenska ríkið sé á einhvern hátt knúið til þess, að taka upp bann við niðurhali á höfundaréttarvörðu efni til einkanota, eins og Gunnar leggur til í mbl viðtalinu.
Reyndar liggur á borðinu tillaga að dírektífi, hjá Evrópuþinginu (Proposal for a directive (COM(2003)46 - C5-0055/2003 – 2003/0024(COD))), um að stemma stigum við niðurhali ,,committed on a commercial scale”
Slík regla virðist mér vera í 3. mgr. 19. gr. dönsku höfundalaganna., en þar segir:
§ 19 Spredning af eksemplarer
{...}
Stk. 3. {... Det er} ikke tilladt uden ophavsmandens samtykke til almenheden at sprede eksemplarer (dreifa eintökum) af filmværker og eksemplarer af edb-programmer i digitaliseret form gennem udlån {með því að lána}.
{...}
Mér sýnist þó að þarna sé gert ráð fyrir einhverri tilstuðlan þess, sem ,,lántakinn” fær verkið hjá.
Að setja verk í ,,shared folder” forrits, sem tengt er við p2p-net, ætti að mínu mati ekki að falla undir þetta ákvæði (ég er semsagt mjög sammála (hæstvirtum) Finckenstein dómara).
Í minni fljótu yfirferð fann ég ekki önnur ákvæði í dönsku lögunum, sem banna á einhvern afgerandi hátt ,,að hala niður af Netinu höfundarréttarvörðu efni sem hefur verið sett þangað með ólögmætum hætti”, eins og haft er eftir Gunnari á mbl. Mér kann þó að skjátlast með það.
Ýmsar fleiri skorður eru reyndar í dönsku lögunum, s.s. við því að flytja inn / dreifa forritum sem eru aðallega til þess fallin að fara fram hjá skrif-vörnum á geisladiskum, en ég sé ekki að nein þeirra séu til þess fallin að ná þeim markmiðum, sem höfundaréttarnefnd virðist hafa sett sér (að stimpla stóran part þjóðarinnar glæpamenn, með ímyndaða hagsmuni erlendra auðhringa að leiðarljósi ;).
Haraldur S.