3.36

अर्जुन उवाच

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।

अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३६ ॥

arjuna uvāca

atha kena prayukto ’yaṁ

pāpaṁ carati pūruṣaḥ

anicchann api vārṣṇeya

balād iva niyojitaḥ

पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ:  padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ

разбиение слов, грамматика слов, значение слов

арджунах̣ ува̄ча — Арджуна сказал; (м, 1.1) (лиТ, 1.1)

атха — тогда; (ав)

кена — чем; (м, 3.1)

прайуктах̣ — понуждаемый; (м, 1.1)

айам — этот; (м, 1.1)

па̄пам — грех; (с, 2.1)

чарати — совершает; (лаТ, 1.1) 

пӯрушах̣ — человек; (м, 1.1)

аниччхан — не желающий; (м, 1.1)

апи — даже; (ав)

ва̄ршн̣ейа — о потомок Вришни; (м, 8.1)

бала̄т — невольно; (с, 5.1)

ива — словно; (ав)

нийоджитах̣ — действующий (м, 1.1)

पदार्थः padārthaḥ

अथ = एवं हि। केन = केन हेतुना। प्रयुक्तः = प्रेरितः। वार्ष्णेय = वृष्णि-कुल-सम्भव। अनिच्छन्न् अपि = अनभिलषन् अपि। बलात् इव = हठात् इव। नियोजितः = प्रवर्तितः। अयं पूरुषः = एषः मानवः। पापं चरति = अकर्मणि प्रवर्तते 

atha = evaṁ hi; kena = kena hetunā; prayuktaḥ = preritaḥ; vārṣṇeya = vṛṣṇi-kula-sambhava; anicchann api = anabhilaṣan api; balāt iva = haṭhāt iva; niyojitaḥ = pravartitaḥ; ayaṁ pūruṣaḥ = eṣaḥ mānavaḥ; pāpaṁ carati = akarmaṇi pravartate 

आकाङ्क्षा ākāṅkṣā

carati

kaḥ carati?

kaḥ puruṣaḥ carati?

ayaṁ puruṣaḥ kiṁ carati?

ayaṁ puruṣaḥ kīdṛśaḥ pāpam carati?

ayaṁ puruṣaḥ kasmād iva niyojitaḥ pāpaṁ carati?

ayaṁ puruṣaḥ kiṁ kurvann api balād iva niyojitaḥ pāpaṁ carati?

kathaṁbhūtaḥ ayaṁ puruṣaḥ anicchann api balād iva niyojitaḥ pāpaṁ carati?

atha kena prayuktaḥ ayaṁ puruṣaḥ anicchann api balād iva niyojitaḥ pāpaṁ carati

asmin śloke sambodhanapadam kim?

अन्वय:  anvayaḥ

वार्ष्णेय ! अथ केन प्रयुक्तः अनिच्छन्नपि बलाद् इव नियोजितः अयं पूरुषः पापं चरति?

vārṣṇeya atha kena prayuktaḥ anicchann api balād iva niyojitaḥ, ayaṁ pūruṣaḥ pāpaṁ carati

Дословный перевод:

О потомок Вришни, тогда кем принуждаемый не желающий даже, от силы действующий, этот человек грех совершает?

The Subodhinī commentary by Śrīdhara

tayorna vaśamāgacchet[Gītā 3.34] ityuktam | tadetadaśakyaṃ manvāno'rjuna uvāca atheti | vṛṣṇervaṃśe avatīrṇo vārṣṇeyaḥ | he vārṣṇeya ! anartharūpaṃ pāpaṃ kartumicchannapi kena prayuktaḥ prerito'yaṃ puruṣaḥ pāpaṃ carati ? kāmakrodhau vivekabalena niruddhato'pi puruṣasya punaḥ pāpe pravṛttidarśanāt | anyo'pi tayormūlabhūtaḥ kaścitpravartako bhavediti sambhāvanayā praśnaḥ ||36|| 

Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya

||3.36|| atha kena hetubhūtena prayuktaḥ san rājñeva bhṛtyaḥ ayaṃ pāpaṃ karma carati ācarati pūruṣaḥ puruṣaḥ svayam anicchan api he vārṣṇeya vṛṣṇikulaprasūta balāt iva niyojitaḥ rājñeva ityukto dṛṣṭāntaḥ|| śṛṇu tvaṃ taṃ vairiṇaṃ sarvānarthakaraṃ yaṃ tvaṃ pṛcchasi iti bhagavān uvāca

Prabhupada

Арджуна сказал: О потомок Вришни, какая сила заставляет человека совершать грехи даже против его воли?

व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика