Pomponius Mela

De eerste kaart van Holland is van de hand van de geograaf Pomponius Mela. Zijn bekende werk Chorographia De Situ Orbis bevat enige zeldzame waarnemingen van ons land. Mela was een Romein uit Tingentera (Baetica, Romeins Spanje). Een omgeving bewoond door immigranten uit Noord-Afrika, zoals Phoeniciërs en Moren. Zijn werk noemt keizer Claudius in Groot-Brittannië, waaruit af te leiden is dat het werk omstreeks het jaar 43 n.Chr. gemaakt is. Zijn basiskaart is vrij incompleet en gefabriceerd op basis van slechts enkele bevindingen. De deelgrens van ons land is de Rijn. Ten zuiden, het Gallisch-België, leven eerst de Belgen (Galliërs), en dan komen de Morini. Daarmee is mogelijk een zuidelijk Morenvolk bedoeld (Marine 'zeevolk' of Mararmani 'zeemacht') afkomstig van het Iberisch schiereiland, werkzaam als galei-slaven. Denk daarbij ook aan het veel noordelijker Portus Mariani te Mariëngaarde, het Oude Galeien bij Leeuwarden. Ten noorden van de Rijn wonen de Germanen. Ons land, de Rijndelta, bestaat uit een noordelijke zijtak welke het Flevomeer vormt, met een daarin gelegen Eiland. Het werk noemt die rivier Flevum, wat later verworden is tot Vliestroom. Mela schrijft dit in zuinig Latijn: "Rhenus ad dextram primo angustus et sui similis, post ripis longe ac late recedentibus iam non amnis sed ingens lacus ubi campos implevit Flevo dicitur, eiusdemque nominis insulam amplexus fit iterum artior iterumque fluvius emittitur." Vrij vertaald levert dit op: "Tot de Rijn uitmondt is deze rechts eerst nauw en eng, en na een lange rivieroever een enorm meer, waar eerst een kamp is ingeplaveid Flevo genaamd, waar na juist voornoemd eiland dat amper past, dat dichter en dichterbij komt, het weer de rivier emitteert." De vroege Rijnmonding in Gallië heeft de intrigerende naam Portus Gesoriacus. Dit is later mogelijk verworden tot de naam Gorslaan in het buurtschap Kruiningergors, een haven dicht bij Poortugaal (Portus Gallia) en Rhoon (van het Romeinen), nu uiteraard de haven van Rotterdam. Daar is bij Hoogvliet dan tenminste ook nog één archeologische vondst bekend. Een schotel van het Gallische terra-sigillata aardewerk. Verder bestaan een oude Griekse kaart van de cartograaf Ptolemaeus en de Romeinse van Peutinger. 

© 2020 F.N. Heinsius