6.34


चञ्चलं हि मन: कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।

तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ३४ ॥


cañcalaṁ hi manaḥ kṛṣṇa

pramāthi balavad dṛḍham

tasyāhaṁ nigrahaṁ manye

vāyor iva su-duṣkaram


पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ:  padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ

разбиение слов, грамматика слов, значение слов


чан̃чалам — неустойчивый; (с, 1.1)

хи — конечно; (ав)

манах̣ — ум; (с, 1.1)

кр̣шн̣а — о Кришна; (м, 8.1)

прама̄тхи — беспокойный; (с, 1.1)

бала-ват — очень сильный; (с, 1.1)

др̣д̣хам — упрямый; (с, 1.1)

тасйа — его; (с, 6.1)

ахам — я; (1.1)

ниграхам — укрощение; (м, 2.1)

манйе — думаю; (лаТ, 3.1) मन्{कर्तरि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/04.0073?type=ting 

ва̄йох̣ — ветра; (м, 6.1)

ива — как; (ав)

су-душкарам — трудное (м, 2.1)


अन्वय:  anvayaḥ


कृष्ण ! मनः हि चञ्चलं , बलवत् , दृढं , प्रमाथि ।  अहं तस्य निग्रहं वायोः इव सुदुष्करं मन्ये । 

kṛṣṇa ! manaḥ hi cañcalaṃ , balavat , dṛḍhaṃ , pramāthi |  ahaṃ tasya nigrahaṃ vāyoḥ iva suduṣkaraṃ manye | 


The Subodhinī commentary by Śrīdhara


etaṃ sphuṭayati cañcalamiti | cañcalaṃ svabhāvenaiva capalam | kiṃ ca pramāthi pramathanaśīlam | dehendriyakṣobhakaramityarthaḥ | kiṃ ca balavadvicāreṇāpi jetumaśakyam | kiṃ ca dṛḍhaṃ viṣayavāsanānubaddhatayā durbhedam | ato yathākāśe dodhūyamānasya vāyoḥ kumbhādiṣu nirodhanamaśakyaṃ tathāhaṃ tasya manaso nigrahaṃ nirodhaṃ suduṣkaraṃ sarvathā kartumaśakyaṃ manye ||34|| 


Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya


||6.34|| cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa iti kṛṣyateḥ vilekhanārthasya rūpam| bhaktajanapāpādidoṣākarṣaṇāt kṛṣṇaḥ tasya saṃbuddhiḥ he kṛṣṇa| hi yasmāt manaḥ cañcalaṃ na kevalamatyarthaṃ cañcalam pramāthi ca pramathanaśīlam pramathnāti śarīram indriyāṇi ca vikṣipat sat paravaśīkaroti| kiñca balavat prabalam na kenacit niyantuṃ śakyam durnivāratvāt| kiñca dṛḍhaṃ tantunāgavat acchedyam| tasya evaṃbhūtasya manasaḥ ahaṃ nigrahaṃ nirodhaṃ manye vāyoriva yathā vāyoḥ duṣkaro nigrahaḥ tato'pi duṣkaraṃ manye ityabhiprāyaḥ||śrībhagavānuvāca evam etat yathā bravīṣi śrībhagavānuvāca


Перевод


Ум неугомонен, неистов, упрям и очень силен, о Кришна, и, мне кажется, укротить его труднее, чем остановить ветер.


व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика