6.34
चञ्चलं हि मन: कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ३४ ॥
cañcalaṁ hi manaḥ kṛṣṇa
pramāthi balavad dṛḍham
tasyāhaṁ nigrahaṁ manye
vāyor iva su-duṣkaram
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
чан̃чалам — неустойчивый; (с, 1.1)
хи — конечно; (ав)
манах̣ — ум; (с, 1.1)
кр̣шн̣а — о Кришна; (м, 8.1)
прама̄тхи — беспокойный; (с, 1.1)
бала-ват — очень сильный; (с, 1.1)
др̣д̣хам — упрямый; (с, 1.1)
тасйа — его; (с, 6.1)
ахам — я; (1.1)
ниграхам — укрощение; (м, 2.1)
манйе — думаю; (лаТ, 3.1) मन्{कर्तरि;लट्;उ;एक;आत्मनेपदी;मनँ;दिवादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/04.0073?type=ting
ва̄йох̣ — ветра; (м, 6.1)
ива — как; (ав)
су-душкарам — трудное (м, 2.1)
अन्वय: anvayaḥ
कृष्ण ! मनः हि चञ्चलं , बलवत् , दृढं , प्रमाथि । अहं तस्य निग्रहं वायोः इव सुदुष्करं मन्ये ।
kṛṣṇa ! manaḥ hi cañcalaṃ , balavat , dṛḍhaṃ , pramāthi | ahaṃ tasya nigrahaṃ vāyoḥ iva suduṣkaraṃ manye |
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
etaṃ sphuṭayati cañcalamiti | cañcalaṃ svabhāvenaiva capalam | kiṃ ca pramāthi pramathanaśīlam | dehendriyakṣobhakaramityarthaḥ | kiṃ ca balavadvicāreṇāpi jetumaśakyam | kiṃ ca dṛḍhaṃ viṣayavāsanānubaddhatayā durbhedam | ato yathākāśe dodhūyamānasya vāyoḥ kumbhādiṣu nirodhanamaśakyaṃ tathāhaṃ tasya manaso nigrahaṃ nirodhaṃ suduṣkaraṃ sarvathā kartumaśakyaṃ manye ||34||
Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya
||6.34|| cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa iti kṛṣyateḥ vilekhanārthasya rūpam| bhaktajanapāpādidoṣākarṣaṇāt kṛṣṇaḥ tasya saṃbuddhiḥ he kṛṣṇa| hi yasmāt manaḥ cañcalaṃ na kevalamatyarthaṃ cañcalam pramāthi ca pramathanaśīlam pramathnāti śarīram indriyāṇi ca vikṣipat sat paravaśīkaroti| kiñca balavat prabalam na kenacit niyantuṃ śakyam durnivāratvāt| kiñca dṛḍhaṃ tantunāgavat acchedyam| tasya evaṃbhūtasya manasaḥ ahaṃ nigrahaṃ nirodhaṃ manye vāyoriva yathā vāyoḥ duṣkaro nigrahaḥ tato'pi duṣkaraṃ manye ityabhiprāyaḥ||śrībhagavānuvāca evam etat yathā bravīṣi śrībhagavānuvāca
Перевод
Ум неугомонен, неистов, упрям и очень силен, о Кришна, и, мне кажется, укротить его труднее, чем остановить ветер.
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика