6.26
यतो यतो निश्चलति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ २६ ॥
yato yato niścalati
manaś cañcalam asthiram
tatas tato niyamyaitad
ātmany eva vaśaṁ nayet
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
йатах̣ йатах̣ — откуда бы ни; (ав)
ниш́чалати — чрезмерно возбуждается; (лаТ, 1.1) नि_चर्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;नि_चरँ;भ्वादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/01.0640?type=ting
манах̣ — ум; (с, 1.1)
чан̃чалам — изменчивый; (с, 1.1)
астхирам — неустойчивый; (с, 1.1)
нийамйа — подавив; (ав)
этат — это; (c, 2.1)
а̄тмани — в свое «я»; (м, 7.1)
эва — безусловно; (ав)
ваш́ам — под контроль; (м, 2.1)
найет — пусть приводит (видхилиГ, 1.1) नी{कर्तरि;विधिलिङ्;प्र;एक;परस्मैपदी;णीञ्;भ्वादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/01.1049?type=ting
अन्वय: anvayaḥ
चञ्चलम् अस्थिरं मनः यतः यतः निश्चलति , ततः ततः एतत् नियम्य आत्मनि एव वशं नयेत् ।
cañcalam asthiraṃ manaḥ yataḥ yataḥ niścalati , tataḥ tataḥ etat niyamya ātmani eva vaśaṃ nayet |
Дословный перевод:
Беспокойный неустойчивый ум куда бы ни устремлялся, оттуда, его обуздав, в истинное «Я» в подчинение следует привести.
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
evamapi rajoguṇavaśādyadi manaḥ pracalettarhi punaḥ pratyāhāreṇa vaśīkuryādityāha yato yata iti | svabhāvataścañcalaṃ dhāryamāṇamapyasthiraṃ mano yaṃ yaṃ viṣayaṃ prati nirgacchati, tatastataḥ pratyāhṛtyātmanyeva sthiraṃ kuryāt ||26||
Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya
||6.26|| yato yataḥ yasmādyasmāt nimittāt śabdādeḥ niścarati nirgacchati svabhāvadoṣāt manaḥ cañcalam atyarthaṃ calam ata eva asthiram tatastataḥ tasmāttasmāt śabdādeḥ nimittāt niyamya tattannimittaṃ yāthātmyanirūpaṇena ābhāsīkṛtya vairāgyabhāvanayā ca etat manaḥ ātmanyeva vaśaṃ nayet ātmavaśyatāmāpādayet| evaṃ yogābhyāsabalāt yoginaḥ ātmanyeva praśāmyati manaḥ||
Комментарий Баладевы Видьябхушаны:
yadi kadācit prāktana-sūkṣma-doṣān manaḥ pracalet tadā tat pratyāhared ity āha yata iti | yaṁ yaṁ viṣayaṁ prati mano nirgacchati, tatas tata etan mano niyamya pratyāhṛtyа ātmani eva niratiśaya-sukhatva-bhāvanayā vaśaṁ kuryāt ||26||
Перевод
Куда бы ни устремлялся ум, изменчивый и беспокойный по природе, йог всегда должен возвращать его под власть своего истинного «я».
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика