18.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्याग: सात्त्विको मत: ॥ ९ ॥
kāryam ity eva yat karma
niyataṁ kriyate ’rjuna
saṅgaṁ tyaktvā phalaṁ caiva
sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
ка̄рйам — та, которую следует исполнять; (c, 1.1)
ити — таким образом;
эва — действительно;
йат — которая; (c, 1.1)
карма — деятельность; (c, 1.1)
нийатам — необходимая; (c, 1.1) niyatam avaśya-kartavyatayā vihitaṃ karma| nitya-karma
крийате — выполняется; (кармаНи, лаТ, 1.1) कृ{कर्मणि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;डुकृञ्;तनादिः}
арджуна — о Арджуна; (м, 8.1)
сан̇гам — привязанность; (м, 2.1)
тйактва̄ — отвергнув; (ав)
пхалам — результат; (с, 2.1)
ча — также;
эва — безусловно;
сах̣ — это; (м, 1.1)
тйа̄гах̣ — отрешенность; (м, 1.1)
са̄ттвиках̣ — относящееся к гуне благости; (м, 1.1)
матах̣ — считается (м, 1.1)
अन्वय: anvayaḥ
अर्जुन! सङ्गं फलं च एव त्यक्त्वा [कर्तृत्वाभिनिवेशं फलापेक्षां च विना] कार्यम् इति एव यत् नियतं कर्म क्रियते, सः त्यागः सात्विकः मतः।
arjuna! saṅgaṃ phalaṃ ca eva tyaktvā [kartṛtvābhiniveśaṃ phalāpekṣāṃ ca vinā] kāryam iti eva yat niyataṃ karma kriyate, saḥ tyāgaḥ sātvikaḥ mataḥ|
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
sāttvikaṃ tyāgamāha kāryamiti | kāryamityevaṃ niyatamavaśyakartavyatayā vihitaṃ karma saṅgaṃ phalaṃ ca tyaktvā kriyate iti yattādṛśastyāgaḥ sāttviko mataḥ ||9||
Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya
||18.9|| --,kāryaṃ kartavyam ityeva yat karma niyataṃ nityaṃ kriyate nirvartyate he arjuna? saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ ca eva| etat nityānāṃ karmaṇāṃ phalavattve bhagavadvacanaṃ pramāṇam avocāma| athavā? yadyapi phalaṃ na śrūyate nityasya karmaṇaḥ? tathāpi nityaṃ karma kṛtam ātmasaṃskāraṃ pratyavāyaparihāraṃ vā phalaṃ karoti ātmanaḥ iti kalpayatyeva ajñaḥ| tatra tāmapi kalpanāṃ nivārayati phalaṃ tyaktvā ityanena| ataḥ sādhu uktam saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ ca iti| saḥ tyāgaḥ nityakarmasu saṅgaphalaparityāgaḥ sāttvikaḥ sattvanirvṛttaḥ mataḥ abhipretaḥ||
nanu karmaparityāgaḥ trividhaḥ saṃnyāsaḥ iti ca prakṛtaḥ| tatra tāmaso rājasaśca uktaḥ tyāgaḥ| katham iha saṅgaphalatyāgaḥ tṛtīyatvena ucyate yathā trayo brāhmaṇāḥ āgatāḥ? tatra ṣaḍaṅgavidau dvau? kṣatriyaḥ tṛtīyaḥ iti tadvat| naiṣa doṣaḥ tyāgasāmānyena stutyarthatvāt| asti hi karmasaṃnyāsasya phalābhisaṃdhityāgasya ca tyāgatvasāmānyam| tatra rājasatāmasatvena karmatyāganindayā karmaphalābhisaṃdhityāgaḥ sāttvikatvena stūyate sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ (gītā 18|9) iti||yastu adhikṛtaḥ saṅgaṃ tyaktvā phalābhisaṃdhiṃ ca nityaṃ karma karoti? tasya phalarāgādinā akaluṣīkriyamāṇam antaḥkaraṇaṃ nityaiśca karmabhiḥ saṃskriyamāṇaṃ viśudhyati| tat viśuddhaṃ prasannam ātmālocanakṣamaṃ bhavati| tasyaiva nityakarmānuṣṭhānena viśuddhāntaḥkaraṇasya ātmajñānābhimukhasya krameṇa yathā tanniṣṭhā syāt? tat vaktavyamiti āha --,
Перевод
О Арджуна, когда же человек выполняет предписанные обязанности из чувства долга и освобождается от привязанности к плодам своего труда, его отрешенность относится к гуне благости.
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика