18.61
ईश्वर: सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ ६१ ॥
īśvaraḥ sarva-bhūtānāṁ
hṛd-deśe ’rjuna tiṣṭhati
bhrāmayan sarva-bhūtāni
yantrārūḍhāni māyayā
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
ӣш́варах̣ — Верховный Господь; (м, 1.1)
сарва-бхӯта̄на̄м — всех живых существ; (м, 6.3)
хр̣т-деш́е — в сердце; (м, 7.1)
арджуна — о Арджуна; (м, 8.1)
тишт̣хати — пребывает; (лаТ, 1.1) स्था{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;ष्ठा;भ्वादिः}
бхра̄майан — заставляющий перемещаться; (м, 1.1)
сарва-бхӯта̄ни — все живые существа; (c, 2.3)
йантра-а̄рӯд̣ха̄ни — в машину помещенные; (c, 2.3) (yantrāṇi ārūḍhāni adhiṣṭhitāni iva)
ма̄йайа̄ — материальной энергией (ж, 3.1)
अन्वय: anvayaḥ
अर्जुन! ईश्वरः सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया भ्रामयन् सर्वभूतानां हृद्देशे तिष्ठति ।
arjuna! īśvaraḥ sarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā bhrāmayan sarvabhūtānāṃ hṛddeśe tiṣṭhati |
Дословный перевод:
Арджуна! Ишвара всех живых существ, помещенных в машины (их материальных форм) природой, заставляет перемещаться (будучи) всех существ в сердце находящийся.
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
tadevaṃ ślokadvayena sāṅkhyādimate prakṛtipāratantryaṃ svabhāvapāratantryaṃ coktam | idānīṃ svamatamāha īśvara iti dvābhyām | sarvabhūtānāṃ hṛnmadhye īśvaro'ntaryāmī tiṣṭhati | kiṃ kurvan, sarvāṇi bhūtāni māyayā nijaśaktyā bhrāmayaṃstattatkarmasu pravartayan, yathā dāruyantramārūḍhāni kṛtrimāni bhūtāni sūtradhāro loke bhrāmayati tadvadityarthaḥ | yadvā yantrāṇi śarīrāṇi ārūḍhāni bhūtāni dehābhimānino jīvān bhramayannityarthaḥ | tathā ca śvetāśvatārāṇāṃ mantraḥ
eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ
sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā |
karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ
sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca || iti || (ŚvetU 6.11)
antaryāmibrāhmaṇaṃ ca ya ātmani tiṣṭhanātmānamantaro yamayati yamātmā na veda yasya ātmā śarīrameva te ātmāntaryāmyamṛtaḥ || ityādi ||61||
Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya
||18.61|| -- īśvaraḥ īśanaśīlaḥ nārāyaṇaḥ sarvabhūtānāṃ sarvaprāṇināṃ hṛddeśe hṛdayadeśe arjuna śuklāntarātmasvabhāvaḥ viśuddhāntaḥkaraṇaḥ -- ahaśca kṛṣṇamahararjunaṃ ca (ṛ. saṃ. 6|9|1) iti darśanāt -- tiṣṭhati sthitiṃ labhate| teṣu saḥ kathaṃ tiṣṭhatīti? āha -- bhrāmayan bhramaṇaṃ kārayan sarvabhūtāni yantrārūḍhāni yantrāṇi ārūḍhāni adhiṣṭhitāni iva -- iti ivaśabdaḥ atra draṣṭavyaḥ -- yathā dārukṛtapuruṣādīni yantrārūḍhāni| māyayā cchadmanā bhrāmayan tiṣṭhati iti saṃbandhaḥ||
Prabhupada
Верховный Господь, о Арджуна, пребывает в сердце каждого и направляет скитания всех живых существ, которые словно находятся в машине, созданной материальной энергией.
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика