18.31


यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।

अयथावत्प्रजानाति बुद्धि: सा पार्थ राजसी ॥ ३१ ॥


yayā dharmam adharmaṁ ca

kāryaṁ cākāryam eva ca

ayathāvat prajānāti

buddhiḥ sā pārtha rājasī


पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ:  padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ

разбиение слов, грамматика слов, значение слов


йайа̄ — которым; (ж, 3.1)

дхармам — принципы религии; (м, 2.1)

адхармам — безбожие; (м, 2.1)

ча — и; 

ка̄рйам — что следует делать; (с, 2.1)

ча — также; 

ака̄рйам — чего не следует делать; (с, 2.1)

эва — безусловно; 

ча — также; 

айатха̄-ват — как бы недостаточно хорошо; (ав)

праджа̄на̄ти — знает; (лаТ, 1.1) प्र_ज्ञा{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;प्र_ज्ञा;क्र्यादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/09.0043 

буддхих̣ — разум; (ж, 1.1)

са̄ — этот; (ж, 1.1)

па̄ртха — о сын Притхи; (м, 8.1)

ра̄джасӣ — относящийся к гуне страсти (ж, 1.1)


अन्वय:  anvayaḥ


पाथ! यया धर्मम् अधर्मं च कार्यं च अकार्यम् एव च अयथावत् प्रजानाति, सा बुद्धिः राजसी। 

pātha! yayā dharmam adharmaṃ ca kāryaṃ ca akāryam eva ca ayathāvat prajānāti, sā buddhiḥ rājasī| 

or

he pārtha! yayā [buddhyā] dharmam [śāstracoditam], adharmaṁ [tatpratiṣiddhaṃ] kāryam akāryaṁ ca ayathāvat (yathāvat niḥsaṁśayatayā yathārtha-rūpeṇa, na yathāvat iti ayathāvat) prajānāti, sā rājasī buddhiḥ.


The Subodhinī commentary by Śrīdhara


rājasīṃ buddhimāha yayeti | ayathāvatsandehāspadatvenetyarthaḥ | spaṣṭamanyat ||31|| 


Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya


||18.31|| --,yayā dharmaṃ śāstracoditam adharmaṃ ca tatpratiṣiddhaṃ kāryaṃ ca akāryameva ca pūrvokte eva kāryākārye ayathāvat na yathāvat sarvataḥ nirṇayena na prajānāti? buddhiḥ sā pārtha? rājasī||


Перевод


О сын Притхи, разум, не способный отличить религию от безбожия, действие дозволенное от действия запрещенного, находится в гуне страсти.

व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика