18.30


प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।

बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धि: सा पार्थ सात्त्विकी ॥ ३० ॥


pravṛttiṁ ca nivṛttiṁ ca

kāryākārye bhayābhaye

bandhaṁ mokṣaṁ ca yā vetti

buddhiḥ sā pārtha sāttvikī


पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ:  padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ

разбиение слов, грамматика слов, значение слов


правр̣ттим — действие; (ж, 2.1)

ча — также; 

нивр̣ттим — бездействие; (ж, 2.1)

ча — и; 

ка̄рйа-ака̄рйе — то, что следует делать и то, чего не следует делать; (с, 2.2)

бхайа-абхайе — страх и бесстрашие; (с, 2.2)

бандхам — рабство; (м, 2.1)

мокшам — освобождение; (м, 2.1)

ча — и; 

йа̄ — который; (ж, 1.1)

ветти — знает; (лаТ, 1.1) विद्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;विदँ;अदादिः} https://ashtadhyayi.com/dhatu/02.0059 

буддхих̣ — разум; (ж, 1.1)

са̄ — тот; (ж, 1.1)

па̄ртха — о сын Притхи; (м, 8.1)

са̄ттвикӣ — относящийся к гуне благости (ж, 1.1)


अन्वय:  anvayaḥ


पार्थ! प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये बन्धं मोक्षं च या [बुद्धिः] वेत्ति सा बुद्धिः सात्त्विकी।

pārtha! pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye bandhaṃ mokṣaṃ ca yā [buddhiḥ] vetti sā buddhiḥ sāttvikī|


The Subodhinī commentary by Śrīdhara


atra buddhestraividhyamāha pravṛttiṃ ceti tribhiḥ | pravṛttiṃ dharme | nivṛttimadharme | yasmin deśe kāle ca yatkāryamakāryaṃ ca | bhayābhaye kāryākāryanimittau arthānarthau | kathaṃ bandhaḥ kathaṃ mokṣe iti buddhirantaṃkaraṇaṃ vetti sāttvikī | yayā pumān vettīti vaktavye karaṇe kartṛtvopacāraḥ kāṣṭhāni pacantītivat ||30|| 


Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya


||18.30|| --,pravṛttiṃ ca pravṛttiḥ pravartanaṃ bandhahetuḥ karmamārgaḥ śāstravihitaviṣayaḥ? nivṛttiṃ ca nirvṛttiḥ mokṣahetuḥ saṃnyāsamārgaḥ -- bandhamokṣasamānavākyatvāt pravṛttinivṛttī karmasaṃnyāsamārgau iti avagamyate -- kāryākārye vihitapratiṣiddhe laukike vaidike vā śāstrabuddheḥ kartavyākartavye karaṇākaraṇe ityetat kasya deśakālādyapekṣayā dṛṣṭādṛṣṭārthānāṃ karmaṇām| bhayābhaye bibheti asmāditi bhayaṃ coravyāghrādi? na bhayaṃ abhayam? bhayaṃ ca abhayaṃ ca bhayābhaye? dṛṣṭādṛṣṭaviṣayayoḥ bhayābhayayoḥ kāraṇe ityarthaḥ| bandhaṃ sahetukaṃ mokṣaṃ ca sahetukaṃ yā vetti vijānāti buddhiḥ? sā pārtha sāttvikī| tatra jñānaṃ buddheḥ vṛttiḥ buddhistu vṛttimatī| dhṛtirapi vṛttiviśeṣaḥ eva buddheḥ||

  

Перевод


О сын Притхи, разум, способный определить, что следует и чего не следует делать, чего следует и чего не следует бояться, что порабощает и что ведет к освобождению, является разумом в гуне благости.


व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика