18.16


तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु य: ।

पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मति: ॥ १६ ॥


tatraivaṁ sati kartāram

ātmānaṁ kevalaṁ tu yaḥ

paśyaty akṛta-buddhitvān

na sa paśyati durmatiḥ


पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ:  padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ

разбиение слов, грамматика слов, значение слов


татра — там; 

эвам — так; 

сати — будучи; (c, 7.1)

карта̄рам — исполнителя; (м, 2.1)

а̄тма̄нам — себя; (м, 2.1)

кевалам — единственного; (м, 2.1)

ту — но; 

йах̣ — который; (м, 1.1)

паш́йати — видит; (лаТ, 1.1) दृश्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;परस्मैपदी;दृशिँर्;भ्वादिः}

акр̣та-буддхитва̄т — из-за недостатка разума; (с, 5.1) (asaṃskṛta-buddhitvāt)

на — не; 

сах̣ — он; (м, 1.1)

паш́йати — видит; (лаТ, 1.1)

дурматих̣ — глупый (м, 1.1)


अन्वय:  anvayaḥ


तत्र एवं सति यः अकृतबुद्धित्वात् कर्तारं केवलम् आत्मानं तु पश्यति सः दुर्मतिः न पश्यति। 

tatra evaṃ sati yaḥ akṛtabuddhitvāt kartāraṃ kevalam ātmānaṃ tu paśyati, saḥ durmatiḥ na paśyati| 


The Subodhinī commentary by Śrīdhara


tataḥ kiṃ ? ata āha tatreti | tatra sarvasmin karmaṇi ete pañca hetava iti | evaṃ sati kevalaṃ nirupādhim asaṅgam ātmānaṃ tu yaḥ kartāraṃ paśyati śāstrācāryopadeśābhyām asaṃskṛta-buddhitvād durmatir asau samyak na paśyati


Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya


||18.16|| --,tatra iti prakṛtena saṃbadhyate| evaṃ sati evaṃ yathoktaiḥ pañcabhiḥ hetubhiḥ nirvartye sati karmaṇi| tatraivaṃ sati iti durmatitvasya hetutvena saṃbadhyate| tatra eteṣu ātmānanyatvena avidyayā parikalpitaiḥ kriyamāṇasya karmaṇaḥ ahameva kartā iti kartāram ātmānaṃ kevalaṃ śuddhaṃ tu yaḥ paśyati avidvān kasmāt vedāntācāryopadeśanyāyaiḥ akṛtabuddhitvāt asaṃskṛtabuddhitvāt yo'pi dehādivyatiriktātmavādī ātmānameva kevalaṃ kartāraṃ paśyati? asāvapi akṛtabuddhiḥ ataḥ akṛtabuddhitvāt na saḥ paśyati ātmanaḥ tattvaṃ karmaṇo vā ityarthaḥ| ataḥ durmatiḥ? kutsitā viparītā duṣṭā ajasraṃ jananamaraṇapratipattihetubhūtā matiḥ asya iti durmatiḥ| saḥ paśyannapi na paśyati? yathā taimirikaḥ anekaṃ candram? yathā vā abhreṣu dhāvatsu candraṃ dhāvantam? yathā vā vāhane upaviṣṭaḥ anyeṣu dhāvatsu ātmānaṃ dhāvantam||kaḥ punaḥ sumatiḥ yaḥ samyak paśyatīti? ucyate --,


Перевод


Поэтому того, кто считает себя единственным исполнителем действий и не учитывает эти пять факторов, нельзя назвать разумным человеком, способным видеть вещи такими, как они есть.


व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика