18.15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नर: ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतव: ॥ १५ ॥
śarīra-vāṅ-manobhir yat
karma prārabhate naraḥ
nyāyyaṁ vā viparītaṁ vā
pañcaite tasya hetavaḥ
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
ш́арӣра-ва̄к-манобхих̣ — телом, речью, умом; (с, 3.3)
йат — которое; (с, 2.1)
карма — действие; (с, 2.1)
пра̄рабхате — начинает; (лаТ, 1.1) प्र_आङ्_रभ्{कर्तरि;लट्;प्र;एक;आत्मनेपदी;प्र_आङ्_रभँ;भ्वादिः}
нарах̣ — человек; (м, 1.1)
нйа̄ййам — правильное; (с, 2.1) (dharmyaṁ)
ва̄ — или;
випарӣтам — противоположное; (с, 2.1)
ва̄ — или;
пан̃ча — пять; (м, 1.3)
эте — эти; (м, 1.3)
тасйа — его; (с, 6.1)
хетавах̣ — причины (м, 1.3)
अन्वय: anvayaḥ
नरः शरीरवाङ्मनोभिः न्याय्यं वा विपरीतं वा यत् कर्म प्रारभते तस्य एते पञ्च हेतवः।
naraḥ śarīravāṅmanobhiḥ nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā yat karma prārabhate tasya ete pañca hetavaḥ|
or
naraḥ śarīra-vāṅ-manobhiḥ yat nyāyyaṁ (dharmyaṁ, śāstrīyaṁ) vā viparītaṁ (adharmyam, aśāstrīyam) vā karma prārabhate, ete pañca
tasya hetavaḥ (kāraṇāni).
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
eteṣāmeva sarvakarmahetutvamāha śarīreti | yathoktaiḥ pañcabhiḥ prārabhyamānaṃ karma triṣvevāntarbhāvyam | śarīravāṅmanobhirityuktaṃ śārīraṃ vācikaṃ mānasaṃ ca trividhaṃ karmeti prasiddheḥ | śarīrādibhiḥ yatkarma dharmyamadharmyaṃ vā karoti narastasya karmaṇa ete pañca hetavaḥ |
Sanskrit Commentary By Sri Shankaracharya
||18.15|| --,śarīravāṅmanobhiḥ yat karma tribhiḥ etaiḥ prārabhate nirvartayati naraḥ? nyāyyaṃ vā dharmyaṃ śāstrīyam? viparītaṃ vā aśāstrīyam adharmyaṃ yaccāpi nimiṣitaceṣṭitādi jīvanahetuḥ tadapi pūrvakṛtadharmādharmayoreva kāryamiti nyāyyaviparītayoreva grahaṇena gṛhītam? pañca ete yathoktāḥ tasya sarvasyaiva karmaṇo hetavaḥ kāraṇāni||nanu etāni adhiṣṭhānādīni sarvakarmaṇāṃ nirvartakāni katham ucyate śarīravāṅmanobhiḥ yat karma prārabhate iti naiṣa doṣaḥ vidhipratiṣedhalakṣaṇaṃ sarvaṃ karma śarīrāditrayapradhānam tadaṅgatayā darśanaśravaṇādi ca jīvanalakṣaṇaṃ tridhaiva rāśīkṛtam ucyate śarīrādibhiḥ ārabhate iti| phalakāle'pi tatpradhānaiḥ sādhanaiḥ bhujyate iti pañcānāmeva hetutvaṃ na virudhyate iti||
Перевод
Всякое действие, правильное или неправильное, которое человек совершает телом, умом или речью, определяется этими пятью причинами.
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика