17.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ २० ॥
dātavyam iti yad dānaṁ
dīyate ’nupakāriṇe
deśe kāle ca pātre ca
tad dānaṁ sāttvikaṁ smṛtam
पदच्छेद: पदपरिचय: पदार्थ: padacchedaḥ padaparicayaḥ padārthaḥ
разбиение слов, грамматика слов, значение слов
да̄тавйам — достойное того, чтобы дать; (с, 1.1)
ити — так;
йат — которое; (с, 1.1)
да̄нам — пожертвование; (с, 1.1)
дӣйате — дается; (лаТ, кармаНи, 1.1) [दाण् दाने , भ्वादिः , यच्छति => दीयते https://ashtadhyayi.com/dhatu/01.1079 ]
анупака̄рин̣е — тому, кто ничего не может дать взамен; (м, 4.1) उपकारविहीनाय
деш́е — в надлежащем месте; (м, 7.1) योग्ये प्रदेशे
ка̄ле — в надлежащее время; (м, 7.1) योग्ये समये
ча — также;
па̄тре — когда есть достойный человек; (с, 7.1) शमादिगुणसम्पन्ने (शमादिगुणसम्पन्नाय पुरुषाय)
ча — и;
тат — то; (с, 1.1)
да̄нам — пожертвование; (с, 1.1)
са̄ттвикам — относящееся к гуне благости; (с, 1.1)
смр̣там — считающееся (с, 1.1)
अन्वय: anvayaḥ
देशे काले च पात्रे च दातव्यम् इति अनुपकारिणे यत् दानम् दीयते, तत् दानम् सात्त्विकम् स्मृतम् ।
deśe kāle ca pātre ca dātavyam iti anupakāriṇe yat dānam dīyate, tat dānam sāttvikam smṛtam |
или
dātavyam iti (dānaṁ kartavyam evaṁ buddhyā) deśe (prayāgādi puṇyatīrthe), kāle (grahaṇādi puṇya-kāle) ca anupakāriṇе (praty-upakāraṁ
kartum asamarthe) pātre (tapaḥ-śīla-svādhyāyādi sampannāya brāhmaṇāya) yat dānaṁ dīyate, tat dānaṁ sāttvikaṁ smṛtam.
The Subodhinī commentary by Śrīdhara
pūrvaṃ pratijñātameva dānasya traividhyamāha dātavyamiti | dātavyamevetyevaṃ niścayena yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe pratyupakārasamarthāya | deśe kurukṣetrādau kāle grahaṇādau | pātre ceti deśakālasāhacaryātsaptamī prayuktā | pātre pātrabhūtāya tapaḥśrutādisampannāya brāhmaṇāyetyarthaḥ | yadvā pātra iti tṛjantam | rakṣakāyetyarthaḥ | caturthyevaiṣā | sa hi sarvasmādāpadgaṇāddātāraṃ pātīti pātā | tasmai yadevambhūtaṃ dānaṃ tatsāttvikam ||20||
Перевод
Пожертвования, которые делаются из чувства долга, а не в расчете на вознаграждение, в надлежащее время, в надлежащем месте и достойным людям, считаются пожертвованиями в гуне благости.
व्याकरणम् vyākaraṇam - грамматика