6. Saioa


GAIA: elikagaiak, sukaldeko zientzia



Proiektu batzuen ideiak:

A) Sukaldeko trukoak zientzia erabiliz
  1. Gurasoei galdetzen diegu ea sukaldeko truko batzuk ezagutzen dituzten eta erantzunak biltzen ditugu.
  2. Erantzun hauetatik abiatuta ikerketa batzuk hasten ditugu egiaztaratzeko (ikasgelan zein etxean)
  3. Ikerketen emaitzekin txosten bat garatzen dugu eta berriro gurasoei bueltatzen diegu
 Galdera Ikerketa, egia da?
Nola desizozten dira elikagaiak azkarrago? -Nola desizozten dira elikagaiak azkarrago?
Teari esnea noiz bota?, tea bota baino lehen edo gero?-Teari esnea noiz bota?
 Nola dakizu ea arraultz bat freskue ala pasatuta dagoen?- Nola dakizu ea arraultz bat freskue ala pasatuta dagoen?
Eta arraultz bat egosia dagoen jakiteko?- Arraultza egosia ala gordina?
Esnea laranja zukuarekin nahas dezakegu?- Mezclar leche con zumo
 ilea ozpinez garbitzeak distiratsua uzten du?-ilea ozpinez garbitzeak distiratsua uzten du?
 Nola egiten da  negar ez egiteko kipula edo baratxuria zatitzen dugunean?
 -Bideoa: truco para picar cebollas
-Cómo cortar una cebolla sin llorar. Consumer


B) Sukaldea  laborategia ote?
  1. Sukaldean erreakzio kimikoak gertatzen direla azaltzen da, fenomeno fisiko (egoera aldaketak) eta kimikoak (erreakzioak) desberdinduz
  2. Erreakzio kimiko batzuk aztertzen ditugu esperimentu batzuen bidez: oxidazioa, proteinen desnaturalizazioa...
  3. Erreakzio batzuen ondorioz elikagaiak "usteltzen" direnez, honen kontra jotzeko kontserbazio metodoak daude. Metodo natural batzuk ikertzen ditugu: aditibo eta kontserbatzaile naturalak (gurasoei ere galdetu ahal diegu)
  4. Aditibo eta kontserbatzaile naturalak ordezkatzen diren artifizialei buruzko informazioa bilatzen dugu elikagaien etiketak aztertzen
  5. Emaitzak aurkezten ditugu

  Erreakzio kimikoak
Zer dago hasieran? Eta amaieran?
Esperimentuak /  Ikerketak
Erreakzio kimikoak sukaldean


Oxidazioa: airean dagoen oxigenoaren erreakzioa elikagaiekin, e.b. sagarra airean beltzatzen da.Oscurecimiento de frutos/ La manzana oxidada
Bideoa: Oxidación de la fruta

Desnaturalizazioa (prezipitazioa): sustantzia batzuek proteinen egitura deusesten dute, e.b. arraultza ozpinean sartuta,  esnea limoiarekin.... Kontuz!,  beroak ere efektu bera du eta prozesu fisikoa da, e.eb. arraultza egosia.Huevo de goma / Bideoa
Leche de goma
Proteína en la clara de huevo
Bideoa: caseína de leche

Fermentazioa:  mikoorganismo batzuk elikagaien "azukreaz" elikatzen dira,  ondorioz  CO2 botatzen dute, beraz gasa ematen diote elikagaiari eta harrotzen da, e.b. ogia, tartak...
 Inflar un globo con levadura
Azido-basea. Sustantzia batzuk azidoak dira, beste batzuk, ordea, baseak. pHren bidez neurtzen dugu. 7 duena sustantzia neutroa da, azidoa bada, 7tik behera eta basikoa 7tik gora. Azido eta basea elkartzen direnenan, erreakzio kimikoa gertatzen da eta pH aldatzen da. Oso ikusgai behatu ahal dugu indikatzailea erabiliz.

-Buscando ácidos en la cocina / Identificar alimentos ácidos y básicos

-La química de la lombarda
-Bideoa: neutralización ácido-base
-Bideoa: cómo hacer un indicador de pH casero

Eferbeszentzia. Karbonatoek  azidoekin  nahastuta CO2 sortzen dute. E. b. arraultzei ozpina botatzerakoan burbuilak ikusten dira
 -Efervescencia con cáscara de huevo y vinagre
Inflar un globo con huevo y vinagre
-Pastilla efervescente: ¿Dónde se disolverá mejor una pastilla? ¿en agua caliente o fría?




 Kontserbazio metodoak Ikerketak / Esperimentuak
 -Estaltzea mantentzea ( papera, aluminiozkoa, plastikozkoa...)
-Tenperatura jaistea (hozkailuan sartuta eta kanpoan)
- Kontserbatzile baten bidez tratatzea (baratzuria, limoia, gatza...)
-Ura kentzea beroaren bidez edo beste sustantziak xurgatzen . E.b: jamoiaren lehorketa, makailua gatzetan sartzen dugunean

 -Zein da kontserbagarririk onena? / Bideoa
-Elikagaiak kontserbatzeko metodoak

 

-Oxidación de la fruta
-Tomates secos


C) Elikagaiak" deseraikitzen" errezeta zientifikoak egiteko

  1. EHUko bideo bat ikusi eta gero, sukaldaria eta zientifikoaren arteko desberdintasunak komentatzen ditugu:  Ciencia en la cocina 
  2. Elikagai bakoitzak ikuspuntu kimikotik aztertzen dugu : bere konposizio kimikoa Internetean bilatzen dugu eta osagai bat aztertzen dugu zehaztasunez esperimentuen bide: proteinak arraultzetan, almidoia zerealetan, azukrea frekagarrietan...talde bakoitzak ikerketa bati ekiten dio.
  3. Historiaren beste garietan nola prestaten zuten janaria edo nola konserbatzen duten ikertu ahal ditugu
  4. Proiektua bukatzen da plater batzuk eginez eta "zientifiko" moduan errezeta azaltzen.
  5. Sukaldari bat (edo guraso bat) ikasgelara ekar dezakegu

Elikagaiak Esperimentuak / Ikerketak

Elikagaiak deseraikitzen


 Almidoia elikagaietan
-Almidoiaren bila elikagaietan

-Buscando almidón en la comida
-¿Tienen almidón los alimentos?
-frutas maduras y almidón ( zein da almidoia gehiago duen fruitua?)
-
Separar el almidón de la harina

Arraultzen proteina (albumina)

Proteína en la clara de huevo
Huevo de goma / Bideoa
Freskagarrien azukrea
Kristalizazioa ( disoluzio saturatu baten emaitza, e.b. karamelua egiten dugunean)
-Zein da azukre gehiago duen edaria?

-Cristalización piruletas
 Zerealetan dagoen burdina
-Extraer el hierro de los cereales del desayuno
-Contenido en hierro de algunos alimentos
 Esnearen proteina ateratzen (kaseina) - Cuajar leche
-Bideoa: caseína de leche
 Koipea elikagaietan

Grasas



D) Kolorezko elikagaiak
  1. Elikagai batzuen argazkien artean (kolorezkoak) ikasleek zein den erakargarriena erabakitzen dute. Zergatik? Eztabaida sortzen da
  2. Elikagaien etiketa batzuk aztertzen ditugu eta koloranteen zerrenda egiten dugu
  3. Gure kolorante natural propioak sortzen ditugu: karamelo, erremolatxa, azafraia, piperrautsa
  4. Errezeta batzuk egiten ditugu kolorante hauek erabiliz edo erabiltzen diren errezeta batzuen erakusketa egiten dugu ( argazkiak, etxean aterako bideoak): flana, paella...

E) Zein da zukurik gozoena? (edo beste elikagai bat)

  1. Laranja zuku batzuk aztertzen ditugu: prezioa, gehigarriak, C bitamina, pH, kolorea, zaporea, usaina..."kalitate-prezioa" taula batean emaitzak kokatzen ditugu
  2. Ikastetxean "kata" bat egiten dugu
  3. Erantzunarekin,  hobeto baloratuta izan den zukua berriro ikusten dugu, ezagaurrien artean "onenak" zeintzuk diren ateratzen ditugu
  4. Txostena ikastetxeko gurasoen elkarteari aurkezten dizkiogu

F) Magia potagia: Esperimentuen artean harrigarrienak aukeratzea eta sukaldeko magia saioa antolatzea:
 Refresco invisible /Mensajes secretos con limón La química de la lombardaInflar un globo con levadura/ Un líquido que cambia de color / Inflar un globo con vinagre y tiza / Bubble bomb

Sukaldean dauden tresnak: Mikrouhinak, Presio-eltzea, Hozkailua

Elikagaiekin kosmetika naturala: Etxeko kosmetika

Hitzaldiak ikasgelan:  sukaldaritza eta higienea / sukaldari bat ekartzea...


Comments