Trước khi tiếp tục với những chủ đề cụ thể về mang thai và sinh đẻ, chúng tôi muốn giới thiệu tới bạn đọc những hiểu biết căn bản và cần thiết về quá trình thụ thai. Những kiến thức này có thể giúp ích cho các cặp vợ chồng chuẩn bị cho mang thai, hay có những trục trặc để có thai, hay cả những người cần tránh thai.
Bác sĩ Nguyễn Công NghĩaThạc sĩ Sản phụ khoaThạc sĩ Dịch tễ học và thống kê y họcTiến sĩ Dịch tễ học sinh sảnĐại học North Carolina – Chapel Hill – Hoa kỳVô sinh (infertility) được định nghĩa là tình trạng vợ chồng sau một năm chung sống, quan hệ tình dục trung bình 2-3 lần/tuần, không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào mà người vợ vẫn chưa có thai.Có thể hiểu vô sinh là hiện tượng mất hay thiếu khả năng sinh sản xảy ra trong khoảng 10-15% các cặp nam nữ muốn có con.
Một cặp vợ chồng gọi là vô sinh nguyên phát nếu trong tiền sử họ chưa có thai lần nào. Nhưng nếu trong tiền sử họ đã có ít nhất một lần mang thai, sanh sẩy hoặc phá thai kế hoạch, rồi quá thời hạn một năm sau đó muốn có thai mà vẫn không có thai trở lại gọi là vô sinh thứ phát.
Vô sinh có thể là nguyên phát với người vợ hay với người chồng hay với cả chồng và vợ. Tương tự như vậy, vô sinh có thể là thứ phát đối với người chồng và người vợ hoặc cả hai.
- Tinh trùng chất lượng kém hoặc số lượng ít: Do việc sản xuất và hoàn chỉnh tinh trùng bị trục trặc, do viêm nhiễm tinh hoàn hay mào tinh, hoặc do thường xuyên mặc quần chật khiến tinh hoàn bị nóng, do giãn tĩnh mạch trong bao tinh hoàn, bất thường về hoóc môn.
- Khả năng di chuyển của tinh trùng hạn chế: Do viêm tuyến tiền liệt, khiến tinh dịch đặc một cách bất thường. Việc sử dụng một số thuốc trị đau dạ dày và cao huyết áp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng di chuyển của tinh trùng;
- Tắc đường vận chuyển tinh trùng từ tinh hoàn ra túi tinh hoàn: Chủ yếu do viêm ống dẫn tinh, hậu quả của các bệnh lây qua đường tình dục.
- Niệu đạo không thông ra ngoài ở đầu dương vật, mà bị lệch, thông ra ngoài ở giữa thân dương vật, khiến tinh trùng xuất ra khó đi vào lỗ cổ tử cung.
- Ống dẫn trứng hoặc buồng trứng bị tắc: Do viêm phần phụ, lạc nội mạc tử cung nên trứng và tinh trùng không gặp được nhau:
- Rối loạn hoóc môn khiến bạn nữ không rụng trứng thường xuyên.
- Niêm mạc tử cung không tăng trưởng và đào thải theo đúng quy luật thông thường.
- Tử cung có hình dạng bất thường, có u xơ.
- Chất dịch cổ tử cung hoặc độ axít âm đạo bất thường, cản trở tinh trùng từ âm đạo đi vào cổ tử cung.
- Hệ miễn dịch người phụ nữ tạo ra các kháng thể để diệt tinh trùng theo cơ chế đào thải vật lạ.
Các vấn đề trên nhìn chung không phân biệt người khỏe, người yếu, người béo, người gầy. Nhiều người thể trạng bình thường, khả năng tình dục không có gì đáng phàn nàn nên nghĩ mình không thể bị vô sinh, đến khi khám mới thấy có vấn đề.
Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe chung, chế độ dinh dưỡng cũng có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của một số người. Các chất độc hại, đặc biệt là thuốc lá, rượu, ma túy, hóa chất... có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, vì chúng làm yếu tinh trùng và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của bào thai trong bụng mẹ.
Việc mắc bệnh lây qua đường tình dục làm tăng khả năng vô sinh ở cả nam và nữ giới. Ngoài ra, phụ nữ lập gia đình muộn khi gần 40 tuổi thường khó có thai hơn, vì khả năng sinh sản đã giảm đi so với thời còn trẻ.
Bài thuốc 1: (nam)
Vô sinh do nam giới tinh trùng loãng ít
Nhục dung 12g
Bá kích 12g
Hồ đào nhục 12g
Phúc bồn tử 8g
Kim anh tử 8g
Thỏ ty tử 8g
Câu kỷ tử 12g
Thục địa 16 g
Quy bản 16g
Trần bì 6g
Hoàng kỳ 16g
Đại táo 12g
Cam thảo 6g
Nếu sinh lý yếu, cương dương kém thì thêm:
Phụ tử chế 6g
Nhục quế 6g
Tiên linh tỳ 12g
Hồng hoa 6g
Sắc uống
Bài thuốc 2: (nữ)
Không có gì bất thường nhưng không thụ thai
Xuyên khung 12g
Xuyên quy 12g
Thục địa 16g
Bạch thược 8g
Ngải diệp 12g
Phá cố chỉ 6g
Sà sàng 6g
Nhục quế 6g
Phụ tử chế 6g
Ích mẫu 12g
Đan sâm 12g
Hương phụ 8g
Đai táo 12g
Cam thảo 6g
Nếu kinh ít thêm:
Câu kỷ tử 12g
Hà thủ ô 12g
Sắc uống
Bài thuốc 3: (nữ)
Viêm tắc vòi trứng
Xuyên sơn giáp 12g
Tạo giác thích 12g
Xương bồ 12g
Bạch chỉ 12g
Hoàng cầm 12g
Hoàng bá 6g
Hoàng liên 6g
Liên kiều 12g
Sà sàng 6g
Tô mộc 12g
Đan sâm 12g
Xích thược 12g
Xuyên khung 8
Đào nhân 8g
Hồng hoa 6g
Hương phụ 12g
Ngưu tất 12g
Đại táo 6g
Cam thảo 6g
Sắc uống