NOTAM's

NOTAM

Wat is precies een NOTAM, of wel een Notice to Airmen? Zoals de naam al zegt een bericht aan luchtvarenden (bemand én onbemand). Dat kan van alles zijn, van een verandering in regelgeving, het tijdelijk of definitief niet meer werken van bv een baken of een frequentie, of een tijdelijke verandering in luchtruim. Het is dus een bericht, en niet een beslissing.

Beschikking

Om luchtruim te sluiten (of te beperken) is een beschikking nodig; die wordt ook gepubliceerd in de Staatscourant omdat het een wettelijke aanpassing op het luchtruim is. Zo'n beschikking wordt uitgegeven door de (Militaire) Luchtvaart Autoriteit. Een NOTAM is dus zelf geen afsluiting, maar de mededeling dat er een afsluiting is. NOTAM's worden uitgegeven door de Operationele Helpdesk van de LVNL, of de Flightdata & NOTAM Sectie van het MilATCC.

Het proces

Bepaalde luchtruim gebruikers kunnen een verzoek indienen om een stuk luchtruim te reserveren. Dat is een aantal stappen:

De aanvraag, de reden voor een gebied

Voor geplande inzet vullen aanvragers een formulier in waarbij ze aangeven wie ze zijn (teleurstelling: dat is zeker niet iedere hobby drone vlieger :)), wat ze willen doen en welk gebied ze daarvoor nodige hebben voor welke tijd. Dat zou bv kunnen gaan om de inzet van defensie drones ter ondersteuning van de politie. En dat is doorgaans niet een al bestaand gebied.
Maar het kan ook zin dat ze willen oefenen en daar een TSA voor willen activeren. Feitelijk dan een reservering van een oefenterrein, maar dan in de lucht.

Het kan ook zijn dat er een acute reden is om gebied af te schermen, bv bij een incident zoals een luchtvaartongeval, een reddingsactie met kustwacht helikopters of een natuurbrand waar meerdere blushelikopters en drones worden ingezet. Zo'n actie wordt dan doorgaans geinitieerd door de (supervisor van de) verkeersleiding op Schiphol.

De afweging en het besluit

Er vindt altijd een afweging plaats wat zo'n afsluiting/beperking betekent voor andere luchtruimgebruikers. Dus zo klein en zo kort mogelijk, maar zo groot en zo lang als nodig is. Die afweging wordt gemaakt door de (Militaire) Luchtvaart Autoriteit (M)LA, de vertegenwoordigers van de luchtruim beherende instanties, het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat voor het burgerluchtruim en het Ministerie van Defensie voor het militaire Luchtruim.

Na de afweging volgt dan een formeel besluit. Dit wordt uiteindelijk opgenomen in de Staatscourant (omdat het beschikking is, dus een aanpassing op een wet). Daar zit een ondertekeningsblok in dat er voor een gebied in militair luchtruim zo uitziet:

Deze beschikking treedt in werking met ingang van dinsdag 28 april 2026 en vervalt met ingang van zaterdag 2 mei 2026.
Deze beschikking zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst en zal tevens bekend worden gemaakt door middel van een NOTAM.
De Minister van Defensie,
voor deze,
De Directeur Militaire Luchtvaart Autoriteit,
A.A.W.K. Appels,
Commodore

Hier zie je dus dat de minister besluit, maar de verantwoordelijkheid daarvoor heeft belegd bij in dit geval de MLA.

Beschikkingen vind je hier: Officielebekendmakingen.nl (Filteren op documentsoort: Staatscourant, rubriek: Overige, organisatie: Ministerie en dan eventueel op titel, datum).

Als je ze goed leest zie je welke info in de NOTAM komt.

Bekendmaking

In de beschikking staat dus alle informatie over wie, wat, waar en wanneer,  maar die verschijnt niet iedere dag. En daarvoor wordt dan dus een NOTAM uitgegeven. Daar staat in "gecodeerde" taal dezelfde info. En omdat het gestandaardiseerd is kan dat ook visueel worden gemaakt op een kaart. NOTAM's worden zoals gezegd gepubliceerd door de Operationele Helpdesk en/of de Flight Data en NOTAM Office. Dit zijn onderdelen van de verkeersleiding.

Een NOTAM hoort in principe 24 uur voor actief worden gepubliceerd te zijn, zodat piloten er in hun planning rekening mee kunnen houden. Maar waar dat niet lukt, bv bij een acute noodzaak, speelt de verkeersleiding een rol. Die gaan dan actief via de radio info verspreiden aan al in de lucht zijnd verkeer en waar nodig assistentie verlenen bij het ontwijken van gebieden.

NOTAM's lezen

Een aantal voorbeelden van hoe dat er in tekst uitziet, bv in Aeret. En waar je precies naar moet kijken. Goed lezen is de kunst!

• Het nummer begint met een M, dus een militaire NOTAM, uitgegeven door de Flight Data and NOTAM Office van de militaire verkeersleiding (overigens ook op Schiphol). De nummers lopen door, met een extensie voor het jaartal, in dit geval 2025

• De beschrijving geeft aan waar het om gaat, dus de activatie van de TRA14C, en dat dit gebied dan verboden is.

• De uitgave datum en tijd (in UTC) zou dus 24 uur voor de starttijd moeten zijn. Als het korter er op is gaat de verkeersleiding piloten actief benaderen. Start en einde zijn precies dat, maar het kan zijn dat er binnen dat tijdvak weer aan/uit periodes zijn. In dit voorbeeld niet.

• Onder en bovengrens altijd in feet. Feitelijk alles boven de 400' (120 meter) is voor drone vliegers niet interessant, want daar mogen we sowieso niet komen.

• Scope is belangrijk: "navigation warnings", dus "Pas op!", toch is dit een prohibited gebied, en dus verboden.

• Ook dit dus een militaire NOTAM, uit 2026

• Zie hier vooral het "Ingepland op". Hier staat dus het schema voor de vier dagen dat er gevlogen wordt. Allemaal in UTC, maar daarbuiten is het gebied dus niet beperkt, tenzij er ook andere zaken spelen natuurlijk. 

• Deze NOTAM lijkt een verbod, maar is dat niet voor onze drones. Er kunnen allerlei andere reden zijn om daar niet te vliegen, misschien een startverbod vanaf het eigen terrein van de Apenheul. Maar het luchtruim is middels deze NOTAM nie beperkt voor burger drones.

Misverstanden rond NOTAM's

Niet iedereen is even goed bekend met het onderwerp, en dus gaan er wel eens misverstanden rond. Een greep:

"Voor het vliegen even kijken of er een NOTAM actief is"

Een NOTAM is alleen een briefje met info, en is dus eigenlijk altijd actief. Wat men bedoelt is feitelijk: "Zijn er NOTAM's die aangeven of er een gebied met beperkingen is". Het gebied is actief, niet de NOTAM. Dit is meer een taal/begrip dingetje.
Bedenk ook dat een NOTAM niet gelijk staat aan een afgesloten gebied. De meeste NOTAMS's gaan over de (on)beschikbaarheid van middelen of diensten, of de invoering van regelgeving.

"Ik zal even een NOTAM doen dat we gaan vliegen"

Dat kunnen we als hobby vlieger zeker niet, maar ook een Specific operator geeft zelf geen NOTAM uit. Wat we we als hobbyist wel kunnen is in GoDrone een activiteit aanmaken waardoor andere vliegers kunnen zien dat er wat gebeurt. Dit heeft geen invloed op wat andere (drone)vliegers wel of niet mogen. Je ziet het gebiedje ook alleen in GoDrone en is daarmee ook niet zichtbaar voor bv de bemande luchtvaart.
Een Specific operator kan een operatie aanvragen, ook die wordt dan beoordelt en kan wel tot een afgesloten gebiedje leiden. En die wordt dan dus middels een NOTAM bekend gesteld.

"Ik zie een NOTAM voor twee weken die zegt dat we nergens mogen vliegen!"

Dat valt doorgaans best mee. Er zijn NOTAMS's die gaan over grote gebieden (of zelfs heel Nederland) die wel van belang zijn voor dronevliegers. Denk bv aan een luchtmacht oefening met een ontheffing voor laagvliegen. Die geldt dan voor bv heel oost Nederland, maar in de tekst zie je dan de aanduiding "navigation warning". Dat is dan feitelijk zoiets als "pas op", maar dat is geen verbod. Goed lezen dus wat de betekenis is.
Als er een specifiek gebied is zal je zien dat dan dus bv heel oost Nederland een kleurtje heeft. Maar als het gaat om heel Nederland en er dus feitelijk niet een specifiek gebied is, dan wordt dat aangegeven met een grote cirkel. Dat lijkt heel ernstig, en eerlijk gezegd vervuilt het de kaart ook wel wat, maar het is dus zeker niet altijd beperking. Zo is/was er in 2026 een NOTAM die gold voor heel Nederland (dus cirkel) die vertelde dat je niet boven militaire kazernes mocht vliegen. 

"Half Nederland zit dicht!"

Valt waarschijnlijk ook wel mee. Waarschijnlijk een oefening (inderdaad  boven half Nederland), maar alleen een "navigational warning" en niet "prohibited". Dus wel een "pas op", maar zeker niet verboden.

"Het duurt wel twee weken!"

Misschien... maar kijk ook vooral naar de planning (zie tweede voorbeeld boven). De NOTAM loopt mischien over een periode van twee weken, maar daarbinnen kan een hele planning zijn waar de aanvrager zich echt aan te houden heeft!

Meer info

AIP Netherlands - NOTAM kaart -   Vanuit de LVNL de meest ingewikkeld interactieve kaart ooit...

NOTAM Info - Geeft inkijk in de NOTAM's die actief zijn. Te personaliseren op gebied en hoogte. Niet specifiek voor drones.