સારાંશ:

લવ અને કુશ નિર્દોષ પણે તેમની માતાને સત્કર્મ એટલે કે સારા કાર્યોના સ્વરૂપ અને વિકાસ વિશે પૂછે છે. સીતા પ્રેમથી સમજાવે છે કે સત્કર્મનો અર્થ સેવાની ભાવનાથી કાર્ય કરવું અને બધાના હિત માટે કાર્ય કરવું, તેમને પોતાના ગણીને.

તે એક ગહન આધ્યાત્મિક સત્ય પ્રગટ કરે છે - દરેક સારા કાર્યના કેન્દ્રમાં ભગવાનની દિવ્ય હાજરી છે. સીતા શીખવે છે કે જ્યારે કોઈની જીભમાં ભગવાનનું નામ હોય છે અને હાથ ઉમદા કાર્યોમાં રોકાયેલા હોય છે, ત્યારે આત્મા તેની અંતર્ગત દિવ્યતા અને જ્ઞાનનો પ્રસાર કરે છે.

લવ અને કુશ વિચાર કરે છે કે સત્ય અને ધર્મ સાથે સુમેળમાં કરેલા કાર્યો જ સહજ શાશ્વત શાંતિ તરફ દોરી જાય છે.

ગીત ૧ ।। સત્કર્મ સાધના ।।

લવ-કુશ ઉવાચ : 

સત્કર્મની લતા એ શું છે 

કેમ બને કેમ વધે 

સત્કર્મ કેમ કરે, કેવી રીતે કરે 

કૃપા કરી માઁ અમને સ્પષ્ટ કરે ।। ૧ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

પ્રથમ પ્રભુનું સ્મરણ કરો

એ છે કલ્પતરૂ એનેં સ્મરો 

કર્તવ્યનિષ્ઠ બની 

સત્કર્મની સધનાઓ કરો |। ૨ ।।

ગીત ૨ ।।  સત્કર્મના ગુણ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

એવા હોય સત્કર્મના ગુણ 

જે ચૂકવે સમાજનું ઋણ 

જો સમજો સૌને આપણે 

મળે સન્માર્ગ સુંદર એનો ॥ ટેક ।।

જેના મનમાં પ્રભુ જ્યોતિ વસે 

સુખ શાંતિ પણ ત્યાં વસે ।॥ ૧ ॥

મુખમાં હરિનું નામ અપાર 

હાથોને શુભ કામ મળે ।। ૨ ।।

દિવ્યતા એની બનશે ઉજ્વળ 

જ્ઞાન રૂપ જ જ્ઞાન રૂપ એવા…  ||૩|| 

ગીત ૩ ।। સત્કર્મનો પ્રાણ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

અસંખ્ય પતંગિયા 

ફુલો પર છવાય 

જે પાક અમે લગાવીએ 

તેને મોતીના દાણા જેવો બનાવે ।। ૧ ।।

કોણે ક્યારે શું આપ્યું 

કિંમત એમના આ કામનું 

કરે માનવિની ભલાઇ 

અપરોક્ષમાં એ કામ ॥ ૨ ॥

આ જ છે ઈશ્વરના 

પ્રેમનું પ્રગટ પ્રમાણ 

સત્ય સત્કર્મનો 

આજ છે પ્રાણ ।। ૩ ।।

ગીત ૪ ।। સત્કર્મનું બાણ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

પ્રભુ સાથે જેનો સંબંધ થાય

સંસારનો મર્મ એને સમજાય

લઇ હરિનામનું ધનુષ સોહામણો

તે વડે ચલાવો જગમા સત્કર્મ નું બાણ ।।

ગીત ૫ ।। હરિનું કામ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

સુજન તું કરી લે હરિનું કામ ॥ ટેક ॥

પ્રભુએ કેવી લીલા રચી 

આખોમાં એમની જ્યોત સમાઈ ।।

શુભ કર્મો ની ધારા વહે

મનમાં એની પ્રીત સમાઈ ।।

જોડ પદ્યાંશ 

માઁ ને સાંભળી લવ કુશને સુઝે

ઇશ-સ્મરણ નિત્ય કરવા 

સદા ધર્મની વાત હોવી મનમાં 

રાખી લક્ષ્ય સત્કર્મનું જીવનમાં ।। ૧ II

ગીત ૬ ।। સત્કર્મ સંજીવની ।।

લવ-કુશ ઉવાચ : 

સદા કરી સત્કર્મ

સદા રહી સદવચન 

સચિત્ત મળે સંજીવની ।

ઇતિ શ્રી સીતા શક્તિ કાવ્ય સર્ગ ૧૪ 

શુભં ભવતુ | ૐ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ ||