સર્ગ ૧૯   -  પ્રભુનો સંસાર 

સારાંશ:

લવ અને કુશ તેમના સ્વ-રચિત ભક્તિ ગીત માં લીન છે, જે સીતા દ્વારા આપવામાં આવેલા જ્ઞાનની તેમની વધતી જતી સમજને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સીતા, તેમની સંકોચ જોઈને, તેમના સાક્ષાત્કારની પુષ્ટિ કરે છે, અને જાહેર કરે છે કે 'પ્રભુનું વિશ્વ' અદ્ભુત છે. તે કાવ્યાત્મક રીતે તેનું વર્ણન કરે છે - તેની છત વાદળી આકાશ છે, જેમાં તારાઓ ઝુમ્મરની જેમ ચમકતા હોય છે, પરંતુ તેના સાચા સ્તંભો માનવતાની કરુણા છે.

પછી સીતા દૈવી ચિંતનમાં ખોવાઈ જાય છે, વિચારે છે કે શું રામની વૈશ્વિક જવાબદારી તેમના ન આવવાનું કારણ છે. એક રહસ્યમય સંવાદ પ્રગટ થાય છે, જ્યાં તેમના આત્મા અંતર હોવા છતાં જોડાય છે. ચાંદની રાત્રિના પવનમાં ફફડાટની જેમ, સીતા અને રામ વચ્ચે એક શાંત સંવાદ વહે છે. અહીં રામ નમ્રતાપૂર્વક તેમની માનવીય નબળાઈ સ્વીકારે છે.

ધ્યાનમાંથી બહાર આવીને, સીતા લવ અને કુશને બ્રહ્માંડ વિશે વધુ જ્ઞાન આપે છે.

ઊંડા જાગૃતિથી ભરપૂર, લવ અને કુશ પ્રતિજ્ઞા લે છે કે તેઓ આ દૈવી 'પ્રભુના વિશ્વ' પ્રત્યે સમર્પિત રહેશે અને ક્યારેય ધર્મના માર્ગથી ભટકશે નહીં.

ગીત ૧  ।। તારા હું દર્શન કરૂં છું ।।

લવ-કુશ ઉવાચ : 

ફૂલોમાં પાંદડામાં, દેહમાં તથા વિદેહમાં 

પ્રશ્નમાં, ઉત્તરમાં,  તને જ નિરખું હું 

વન અને ઉપવનમાં, સર્વ પ્રાણીમાત્રમાં 

અંધકારમાં, પ્રકાશમાં તને જ દેખુ હું ।।

જોડ પદ્યાંશ 

માતા જ્યારે સન્મુખ આવી 

કુશ થોડો સંકોચાય 

વળગીને બોલે સાંભળ માડી 

આ તેં મને બતાવ્યુ ।। ૧ ।॥

હાથથી સ્નેહ ટપલી મારી 

હસીને બંન્ને બોળકોને સમજાવ્યા 

પ્રભુનો સંસાર તો અદ્ભૂત હોય 

સત્ય સાંભળો જીજ્ઞાસુ ભાઈ ।। ૨ ।।

ગીત  ૨ ।। પ્રભુનો સંસાર ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

મારા પ્રભુ નો સંસાર 

ઘણો અદ્ભૂત પ્રકાર ।। ટેક ॥

આકાશ છે નીલ વર્ણ નું ગોળ 

તેમાં તારાઓ છે અણમોલ 

માનવની આ માનવતા 

આ છતનો જ છે આધાર ॥ ૧ ॥

પંચતત્વો ને લઈ ઉપહાર 

સજાવ્યા દીધું આ ઘર  

સત્ય, ધર્મ, પ્રેમ અને શાંતિની 

ભીંત કરો ચાર 

મારા પ્રભુનો સંસાર 

ઘણા અદ્ભૂત પ્રકાર ।। ૨ ॥

જોડ પદ્યાંશ 

પોતાનેજ સમજાવે વિરહમાં સીતા,

શિશુઓને મળવા પિતા ન આવતા I

નક્ષત્ર તારા વર્તુળમાં પોરવાયા  

વિશાલ સંસારમાં પ્રભુ મારા મગ્ન II

ગીત ૩ II પ્રભુ મારા સંસારમાં મગ્ન II

શ્રી સીતા  માતા ઉવાચ :

પ્રભુ મારા સંસારમાં મગ્ન II ધૃ II 

લાખ કરોડ તારાઓ ,

દરબારમાં મળ્યા ,

અગમ્ય લહેરો * ,

અનંત કિરણો * ,

તોરણની જેમ સજાયા II ૧ II

પ્રભુ મારા સંસારમાં મગ્ન

અનાહત નાદે, નક્ષત્રોએ 

વર્તુળ પણ કર્યું 

બહુ આત્માઓ, હાથ જોડીને 

ભક્તિ રંગમાં રંગાયા II ૨ II

આજ કારણથી, કહે સખી રે 

મારા ઘરે નહીંજ આવ્યા 

લવ-કુશ બાળકો, મારા પ્રભુને 

અજાણ્યા એ થયા  II ૩ II

પ્રભુ મારા સંસારમાં મગ્ન

પ્રભુ આવો ને , પ્રભુ આવો ને ,

પ્રભુ આવો ને , મેં બોલાવ્યા 

ટીપ *

૧. લહેરો - ઇલેક્ટ્રો મેગ્નેટિક લહેરો (Electromagnetic waves)

૨. કિરણો - વૈશ્વિક વિકરણ (cosmic radiation)

ગીત ૪ II ઝડપથી આવો શ્રી રઘુનાથ II 

શ્રી સીતા  માતા ઉવાચ :

ઝડપથી આવો રે

શ્રી રઘુનાથ 

તમારી યાદ આવે 

વિરહી સીતાને  II ૧ II

પાઠ શીખવા 

લવ કુશ જતા 

નથી જોઈતું 

વનવાસ હવે  II ૨ II

અજાણતા કેમ હું 

ફરિયાદ કહું  

માફી માંગુ 

હમણાં હવે II ૩ II

ગીત ૫ II ઝડપથી આવો શ્રીરામ II  

શ્રી સીતા  માતા ઉવાચ :

ઝડપથી આવો શ્રીરામ 

ઝડપથી આવો શ્રીરામ  II ધૃ II

યાદ આવો તમે 

બાળકો લવ કુશ ને

આખો માં 

પ્રભુનું નામ  I

અર્ધ ચંદ્ર આ 

આકાશમાં શરમાઈને 

પ્રેમથી જુએ 

મારો આ વિયોગ II૨ II 

ઝડપથી આવો શ્રીરામ 

શ્રીરામ શ્રીરામ

પરોઢિયું * થયું બહેન ,

માતા પક્ષિણી કેમ લે ઘાઈ ,

ઝાકળ નું પ્રભુ ચરણામૃત ,

ચાંચથી કેમ પીલુઓને આપે I

સૂર્યોદયના 

મંગળ કાળમાં 

જલ્દી લો 

તમારા પગલાં II૨II

ઝડપથી આવો શ્રીરામ 

શ્રીરામ શ્રીરામ

ટીપ : * પરોઢિયું - ખુબ વહેલી સવારે જયારે અંધારામાં સૂર્યના પહેલા કિરણો દેખાવાનું શરુ થાય એ સમય 

ગીત ૬ ।। પૂનમની યાદો ।।

(એક બીજાના અંતરમનથી) 

સીતા: આવી રાત ફરીથી 

          માઘ પૂનમની 

યાદો લાવતી 

 મારા પ્રભુવરની 

શ્રીરામ: આવી રાત ફરીથી 

          માઘ પૂનમની 

યાદો લાવતી 

 મારી પ્રિય સીતાની II ધૃ II 

સીતા: પસરાઈ છે સુગંધ મધુર 

ધુમ્મસ વનરાઇની  

શ્રીરામ: સુગંધ આવે મંદ 

  મારા રાજ સુમાનોની II ૧ II

સીતા: ખોવાયો રસ્તો કેમ 

કસ્તુરી મૃગનો 

શ્રીરામ: ખોવાઈ કસ્તુરીજ જાણે 

  મારા મનની  II૨ II

સીતા: હિમરાજની ક્ષિતિજ 

દૂરથી ડોકિયું કરે 

શ્રીરામ: દૂર થઇ મારી સીતા લક્ષ્મી 

  રિસાઈ ગઈ મારી પ્રજા  II ૩ II

સીતા: જાણે હું ખોવાઈ ગઈ 

માતાના ખોળામાં 

શ્રીરામ: નમી ગયો ત્રિકાળ સ્વામી 

  કાળના ચરણોમાં  II ૪ II

ગીત ૭ ।। સાથ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

શું છે પ્રભુના મનમાં 

લે જાણી જોઇ આંખોમાં ।।

સુપ્ત અને અદશ્ય રહી સાથ આપે 

કર્મ કરી જીવન સાર્થક કર ।।

ગીત ૮ ।। પ્રભુ કાર્ય ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

આવતા યોગ્ય સમય 

ભક્ત પ્રભુમાં ખોવાઈ 

પરમેશ્વર ને પામીને 

તે એકરૂપ થાય ।। ૧ ।।

એકરૂપ થઇને 

ફરી છૂટા ન થાય 

નિરંતર પ્રભુનું 

ફક્ત કાર્ય તે કરે ।। ૨ ।।

ગીત ૯ ।। પ્રભુ દર્શન ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

ધારણ કર્યા હોય જો સ્વામીએ 

નાના વેશ વિવિધ પરિધાન 

તો પણ જાણી જાય 

એના શ્રદ્ધાળુ શ્વાન ।। ૧ ।॥

પ્રકૃતિના વિવિધ રૂપમાં 

પ્રભુ આપે અનન્ય દર્શન 

હે અજ્ઞાની મન 

તું કેમ બંધ કરે નયન ।। ૨ ।

ગીત ૧૦ ।। પુકાર ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

બાળકો જ્યારે બોલે 

ગૂઢ તોતડું બોલ 

માતા પિતા દોડે 

આનંદ લે અણમોલ ।। ૧ ॥

એવું નિર્મળ મન 

લો જે કોઈ નામ 

પ્રભુવીરને પુકારો 

પ્રગટશે તમારે ધામ ।। ૨ ।।

ભક્તિની સાથે સાથે 

નિત્ય કર્મ હોય જ્યાં 

પ્રભુ રહે સાક્ષાત 

નિજ રૂપમાં ત્યાં ।। ૩ ।॥

ગીત ૧૧ ।। ચિત્ત ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

સોના જેવું હોય શુદ્ધ 

આદિ અનંત કાળ 

એવું રહે ચિત્ત 

પ્રભુ સંગ ત્રિકાળ ।। ૧ ॥

સોનીને ગમે ઘડેલું 

સુંદર આભૂષણ 

મનમાં ધરો વિશ્વાસ 

પ્રભુ રચશે આવું જ જીવન ॥ ૨ ॥

ગીત ૧૨ ।। માનવ પ્રેમ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

પ્રાણવાયુ પ્રકૃતિની ભેટ છે

જેની પ્રક્રિયાથી જીવન મળે અમને 

સત્કૃત્ય, સદવિચાર, સદાચાર

પૂરકોથી આ માનવ પ્રેમ વહે અપાર ।। ૧ ।।

સત્ય, ધર્મ, પ્રેમ, શાંતિ અને સ્થિરતા

શૌર્ય, કર્તવ્ય અને અવિચળ ધૈર્ય

મુક્ત હાથે યુવકોને સર્વ આપો 

જેના વડે પેઢીનો બનશે તે આધાર ખભો ।। ૨ ।।

ગીત ૧૩ ।। નટખટ લવકુશ ।।

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

લવ-કુશ મારા એવા નટખટ 

રૂપ ધરે અજબ ઝટપટ ।। ટેક ॥

લવ તો મારું નામ જ ધરે 

મારા જેવું કર્મ પણ કરે 

પૂજા આરતી, સાફ-સફાઇ 

અને ભોજન કરે બંન્ને ભાઇ ।। ૧ ।।

પછી લવ સખીઓને સાથે બેસાડી 

મારી જેમ ગીત પણ ગાય 

ક્યારેક કોઇની નકલ પણ કરી 

સર્વ સખીઓનું દીલ હર્ષાવે । ૨ ।।

મારો અભિનય કરે હુબેહુબ 

કોણ કહે આ છે બાળક 

એ મનમાં જો ધારે 

રૂપ પ્રભુનું એ પામશે ।। ૩ ||

ગીત ૧૪ ।। શીખ ।।

લવ-કુશ ઉવાચ : 

હવે સમજ્યા માઁ, અમારૂ મન નિર્મળ જોઇએ 

આપણા વિચારો હંમેશ ઉજ્જવળ જોઇએ ।। 

પ્રભુ સંસારને આપણું જીવન આપીએ 

તો ધર્મ-કર્મથી ક્યારેય અમે વિચલિત ન થાય ॥

ઇતિ શ્રી સીતા શક્તિ કાવ્ય સર્ગ ૧૯ 

શુભં ભવતુ | ૐ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ ||