સારાંશ:

ઋષિ વાલ્મીકિના આશ્રમના પવિત્ર મૌન વચ્ચે, લવ અને કુશ સીતાના અમર પ્રેમમાં ઉછરે છે. જેમ જેમ તેઓ પોતાનો પહેલો અન્નનો કોળિયો લે છે, તેમ તેમ સીતા ભગવાન રામને તેમની શક્તિ અને ધર્મનિષ્ઠા માટે પ્રાર્થના કરે છે.

માતાના પ્રેમાળ આલિંગનમાં, પ્રકૃતિ પરના તેમના મીઠા શબ્દો શિશુઓનું પ્રથમ શિક્ષણ બની જાય છે, જે જીવનના પરસ્પર જોડાણ માટે જન્મજાત આદર જગાડે છે.

તેમનો પહેલો જન્મદિવસ આનંદથી ભરેલો છે, પરંતુ સીતાના હૃદયમાં એક વેદના રહે છે - ભગવાન રામ હજુ સુધી તેમના પુત્રોને જોવા આવ્યા નથી. તેમના ઊંડા વિરહની પીડા વાતાવરણને દયનીય ગીતોથી ભરી દે છે. પરંતુ, એક આશ્ચર્યજનક વિરોધાભાસમાં, જ્યારે તેણી તેના પુત્રોને આશીર્વાદ આપે છે, ત્યારે તેના શબ્દો શ્રી રામના શબ્દોના પડઘા પાડે છે.

જોડિયા બાળકોની નિર્દોષ જિજ્ઞાસા વધુ ઊંડી બને છે, કારણ કે તેમના પહેલા શબ્દો 'ઓમ' ના પવિત્ર ધ્વનિ સાથે ગુંજતા હોય છે. જેમ જેમ તેઓ તેમની આસપાસની દુનિયાનું અન્વેષણ કરે છે, તેમ તેમ સીતા તેમને પ્રકૃતિ દ્વારા ગહન આધ્યાત્મિક સત્યો પ્રગટ કરે છે.

ચૈત્ર નવરાત્રી દરમિયાન, એક રહસ્યમય સંવાદ પ્રગટ થાય છે - સીતાની ઉપાસના મંદોદરીની ભાવનાને આહ્વાન કરે છે. આ મુક્તિદાયક જોડાણ ભૂતકાળના સંઘર્ષોને પાર કરે છે અને સહાનુભૂતિ, ક્ષમા અને સાર્વત્રિક શાંતિની ઇચ્છાને જન્મ આપે છે.

આ પ્રકરણ એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણે સમાપ્ત થાય છે - એક મિત્રના એક સરળ પ્રશ્ન સાથે: સીતાના સોનાના હરણ પ્રત્યે આકર્ષણનું રહસ્ય શું હતું? સીતાનો જવાબ આવનારા ભાગ્યના નાટકીય વળાંકોની પૂર્વદર્શન આપે છે.

ગીત ૧ || સીતા કુટી પરિસર ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

તુળસી માળા શોભે દરવાજે 

રજનીગંધા ની મોહક માળ 

શ્વેત પદ્મ આ તળાવમાં ખીલ્યા 

મનમાં પ્રભુનું નામ કૃપાળ II ૧ II 

નૂતન મંજીરી વૃંદાવનમાં આ  

જેમ પીયેરમાં નવવધૂ ખુશાલ 

શરમાતા શરમાતા સખીઓને કહે 

ઈશ કૃપાથી ભાગ્ય ત્રિકાળ II ૨ II 

જોડ પધ 

જ્યારે થયું લવ-કુશનું અન્ન પ્રાશન 

વિનય પૂર્વક સીતા-રામને કર્યા નમન 

શુભ સંસ્કારીત કરવા પુત્રોને 

પ્રાર્થના કરી સીતા માઁ એ પ્રભુને

ગીત ૨ || લવ-કુશના અન્ન પ્રાશન ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

લવ-કુશના અન્ન પ્રાશન સમય પર 

પ્રથમ નમન તમોને પ્રભુવર ॥ ટેક ॥

હું જોઉં તમારી વાટ 

બાળકોને શક્તિ દેજો વિરાટ ।। ૧ ।।

વિનંતી સુણો આ મારી પ્રભુ રે 

ધર્માચરણ ખુબ કરી એ સત્કર્મ કરે ।। ૨ ।।

નયનો માં છબી છે તારીજ 

તેમની રક્ષા કરજે તુજ || ૩ ||

પ્રભુ, તને છું હું સમર્પિત પૂર્ણ 

લવ-કુશને જ્ઞાન તું આપજે પરિપૂર્ણ । ૪ ।।

જોડ પદ્યાંશ :- 

ફૂલોની જેમ તેમને ખોળામાં સમેટી,

બાળકોને પ્રવાસ પર લઈ જાઉં I

બાળકના મનમાં શબ્દો ન હોય,

જંગલમાં માતૃત્વની લાગણીઓને સમજ્યા બેવ.

ગીત ૩ || વૃક્ષો સાથે પ્રેમ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

તમે વૃક્ષો સાથે પ્રેમ કરો  

તમે વૃક્ષો સાથે પ્રેમ કરો II ધૃ II

વૃક્ષો સાથે જે  પ્રેમ કરે કુશ 

વૃક્ષો સાથે જે  પ્રેમ કરે 

વૃક્ષ પણ એમને પ્રેમ કરે લવ 

વૃક્ષ પણ એમને પ્રેમ કરે II ૧ II

લીલાછમ પાનો  જે છે  કુશ 

લીલાછમ પાનો  જે છે 

માં નું આંચળ મમતાભર્યું લવ 

માં નું આંચળ મમતાભર્યું લવ II૨ II

ઝાડની ડાળીઓ જે છે કુશ 

ઝાડની ડાળીઓ જે છે 

એક પ્રાણના વાહક છે લવ  

એક પ્રાણના વાહક છે II ૩ II

નાના હાથ કમળોથી કુશ 

નાના હાથ કમળોથી 

તમે પાનો સ્પર્શી લો ધીમેથી લવ 

પાનો સ્પર્શી લો ધીમેથી II ૪ II

ગીત ૪ || પ્રભુનો સ્નેહ ||

કવિ ઉવાચ : 

આશ્રમની એક રાત હતી 

સર્વત્ર ઘન શાંતિ અતિ 

લવ-કુશને ગોદમાં લઇ સીતા 

દૂધ પીવડાવતી એ પરમ પુનિતા ।। ૧ ।।

વાત્સલ્ય ભર્યું મન સીતાનું 

મુખમાં સદા નામ રામનું 

મધ્યમા એક દીપ જલે 

સીતા સંગ એક જીવ જાગે ।। ૨ ।।

એ હતી આશ્રમની ગૌ માતા 

જોતી હતી સીતાની વ્યાકુળતા 

ગૌશાળા થી પ્રેમમય અને મધુર 

ઝણઝણાવી એની ઝાંઝર |॥ ૩ ॥

આ છે કૌતુક પ્રભુના પ્રેમનુ 

અદ્ભૂત રૂપ છે પ્રભુ ભક્તિનું 

ગૌમાતાના ઝણકે ઝાંઝર 

એમાંથી પણ નીકળે રામ ના સ્વર ।। ૪ ।।

ગીત ૫ || સીતાની ભૂપાલી ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

કેટલો મોહક તે પરિસર  

આશ્રમનું વન 

ઉષા કાળ હતુંજ સ્વાગત માં 

વૃંદ પક્ષીઓનું  II ધૃ II  

મેઘ અમ્બરમાં શશી ગગનમાં 

બન્ને બોલ્યા 

પ્રિયા જાનકી , અધીરા થયા 

સાંભળવા તમારો ભૂપાલી II ૧ II

નિત્ય પ્રભાતે, ગીત સાંભળીને 

પાન - ફૂલ ડોલતા 

ભાવ મનનો વ્યક્ત થાય 

પ્રભુથી મારો વિરહ II ૨ II 

જોડ પદ્યાંશ  

આશ્રમ પરિસર જંગલનું 

બેલ ઔદુમ્બર વૃક્ષ ફળોનાં 

પ્રભાતે હતો સ્વર માતાનો 

બાળકોને સંભળાવે મધુર ગીતો II

ગીત ૬ || ભૂપાલી ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

ઉઠો જીવાત્મા 

ઉષા પસરાઈ 

પૂર્વ દિશા આ 

મૃદુલ શરમાઈ  II ૧ II

બિલ્વ તરૂ પર 

શિશુ  પાનો 

લાલને લીલા 

બહુ ખીલ્યાં  II ૨ II  

તપસ્વી ઔદુમ્બર 

વૃક્ષ ઉપર 

લાલ રસભર્યા એવા 

ફાળો ફેલાયા  II ૩ II

પક્ષી સુંદર 

બહુ રંગોના 

નામ ગાતા 

પ્રભુ રામનું  II ૪ II

રવિ રાજાને 

નિત્ય પ્રભાતે 

ધન્ય થઈને 

હાથ હું જોડતી II ૫ II 

જોડ પદ્યાંશ  

રાજા રામ ને દોષ ન લાગે 

રામ રાજ્યના નિત ભાગ્ય જાગે 

એ જ કામના લઇ સીતા, 

પ્રેમનો દીપ ચેતાવે પુનીતા ।। ૧ ।।

વિરહની વ્યથા હૃદયમાં છવાઈ 

મનમાં કર્તવ્યની જ્યોતિ જાગી 

વિરહ પ્રબળ થાય જ્યારે 

વ્યાકુળ મન એ જ પુકારે ॥

ગીત ૭ || ક્યારે આવશે રામ ? ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

ક્યારે આવે, ક્યારે આવે, 

ક્યારે આવે રામ ! ।। ટેક ॥

દિનરાત તારી વાટ જોઉં 

સવારથી માંડી સાંજ 

ક્યારે આવે, ક્યારે આવે, 

ક્યારે આવે રામ ॥ ૧ ॥

અન્નનો એક કણ પણ ના ભાવે 

બસ એક જ સહારો તારૂ નામ 

ક્યારે આવે, ક્યારે આવે, 

ક્યારે આવે રામ ॥ ૨ ॥

તન-મન કરૂ ન્યોછાવર 

તમારા જ હું કામ કરું 

ક્યારે આવે, ક્યારે આવે, 

ક્યારે આવે રામ ॥ 3 ॥

સર્વ દુઃખ સહુ આનંદ થી 

હે રામ તારા લઇ લઈને નામ... 

ક્યારે આવે, ક્યારે આવે, 

ક્યારે આવે રામ ॥ ૪ ॥

જોડ પદ્યાંશ  

સીતાનું હિત કાળથી રોકાયું હતુ 

કાળ પોતાની ગતિએ ચાલતુ હતુ 

લાલન પાલન કરતા લવ-કુશનું 

ક્યાં વર્ષ એક વીતી ગયું ॥ ૧ ॥

વર્ષ એક ના જોડ ભાઈઓ થતા 

જન્મદિવસ મનાવવા ઇચ્છે સીતા 

આશ્રમમાં આનંદ છવાયો 

જન્મદિવસ પર આવી સખીઓ ।। ૨ ।।

ગીત ૮ ||  જન્મ દિન છે લવ-કુશનો ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

સજી-ધજીને આવી ગાડી 

હતી તેને બેલ જોડી 

જન્મદિન છે લવ-કુશનો... ।।ટેકા।

દેવ આવ્યા દેવી આવી 

સાધુ-આવ્યા, સાધ્વી આવી 

જન્મદિન છે લવ-કુશનો... ॥ ૧ ॥

ઋષિ આવ્યા મુની આવ્યા 

જ્ઞાન ભર્યા ગ્રન્થ લઇ આવ્યા 

જન્મદિન છે લવ-કુશનો... ।। ૨ ।।

ફૂલ-ફળ અને છોડ લાવ્યા 

આશિષ દેવા સખીઓ આવ્યા 

જન્મદિન છે લવ-કુશનો... || ૩ ||

વનના પશુ-પક્ષી આવ્યા 

મોર આવ્યા મેઘ આવ્યા 

જન્મદિન છે લવ-કુશનો... ।। ૪ ।।

પણ અશ્રુથી આંખો કેમ ભરી આવે 

મન પંખીડુ ભટકવા લાગે 

શુભાશિષ આપવા લવ-કુશને 

એમના પ્યારા પિતા ન આવ્યા 

લવ-કુશનો આ જન્મદિન કેવો ।। ૫ ।।

ગીત ૯ || રામ શ્રી રામ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

રામ શ્રી રામ II ધૃ II

ક્યારે રે આવશો તમે 

સુપુત્રોને મળવા 

અધીરા થઇ રાહ જોતાં 

રાત્ર અને દિવસ  II ૧ II 

બાળકોના મનમાં વિરહ 

વધે રોજ માત્રામાં 

પિતા વિના શોભે કેવી 

જીવનની આ યાત્રા II ૨ II  

ગીત ૧૦  || પ્રભુનો વિરહ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

પ્રભુ મને વિસરી ગયા 

મારા પ્રભુ નહીં આવ્યા ।।॥ ટેક ॥

પર્વતના શિખરે 

મેઘ તમે થંભી જાઓ 

વિરહ નું ગીત મારૂં સાંભળો 

અને મારા પ્રભુવર ને બતાવો  ।। ૧ ।।॥

ઓ ભવ્ય જળાશય તુ  સાંભળ 

તૂ એવો ફેલાય જા 

જેથી તેના પર હું જઈ શકું મળવા 

મારા પ્રભુને, જે છે અનંત મા ।। ૨ ।।

જોડ પદ્યાંશ 

ઈશ્વરી અનુભૂતિ જણાય ,

વિવિધ સ્વરૂપમાં પ્રિય ભાવો I

મનની ઈચ્છા જેમ ઉદ્ભવે ,

સ્વમુખે એમ પ્રભુ વચન આવે II

ગીત ૧૧ || પ્રભુ આવ્યા મારી કુટીએ ||  

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

પ્રભુ આવ્યા મારી કુટીએ

સખી રે 

પ્રભુ આવ્યા મારી કુટીએ

મંગલ ઘ્વાની આ 

માલિકા ફરતી  

મંગલ નિનાદની 

સ્ફૂર્તિ મનમાં  IIધૃ II 

ચરણ સ્પર્શીને 

હું ખીલી ગઈ 

સુંદર ચંદન 

લેપ લગાવ્યો 

હળદર કંકુ હું ભક્તિના 

અર્પીને અંતરમન થઇ, સખી રે

અર્પીને અંતરમન થઇ II ૧ II 

લવ કુશ બાળકો 

સાથે લઈને 

આશીર્વચનો 

સ્વમુખે બોલીને 

જાણે રામ વતીના 

હું પૂર્ણ થઇ 

અશ્રુ મારા નયનમાં, સખી રે 

અશ્રુ મારા નયનમાં II ૨ II

જોડ પદ્યાંશ 

સીતા વિરહમાં જયારે ખોવાય,

આગિયા સતસંઘમાં આવતા મળવા 

મન તે પુનઃ ઉજજીવિત કરે  

પ્રભુ સ્મરણમાં ખુશીથી ખોવાય II 

ગીત ૧૨ || સાંજ નું વિરહ-ગીત ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

સજના પ્રભુ  

તમે યાદ આવો 

આજ વિરહ ગીત II ધૃ  II 

સાંજના સમયે 

માતા-પક્ષીઓ 

મધુર ગાતા 

બચ્ચાંઓ રીઝવતી I 

કમળ દળ આ 

તમારા ચિંતનમાં  

ધ્યાન સમાધિ 

અનુભવે  I

આવા સમય પછી 

રાત આગિયા 

તમારીજ યાદ 

તે જગાવે II 

શ્રી રામ .. શ્રી રામ શ્રી રામ ..

ૐ શાંતિ : શાંતિ : શાંતિ : 

જોડ પદ્યાંશ 

રાજમહેલમાં રહેવા લાયક 

બાળકો વનમાં વિતાવે 

રાજા રામના છે સુપુત્રો સુકુમાર 

છે રઘુકુળના રાજકુમાર ॥ ૧ ॥

ઉછરે વનના આશ્રમમાં 

રહેતા માઁ સાથે કુટીરમાં 

વદન પર રાજસી ચમક 

આશ્રમમાં તપોવનની ઝલક II ૨ I।

ગીત ૧૩ || લવ-કુશનો બાલ્યકાળ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

થયા બાળકો દોઢ વર્ષના 

લવ-કુશ રમતાં સાંજ સવારના 

ઠુમક ઠુમક ચાલ જોઈ 

આંખો મીચકાવતા ભાઈ ।। ૧ ।।

હાથ ઘુમાવી હવામાં 

સંજ્ઞા કરે અદ્ભુત 

પા પા પગલી કરતા 

કાલુ કાલુ બોલતા ।। ૨ ॥

લવ ને ખભે લઇ 

કુશને પડખે દબાવી 

વન ઉદ્યાનમાં દોડતી જાય 

ભ્રાત આનંદથી કિલકિલાટ કરતા જાય ।।

જોડ પદ્યાંશ 

લવ કુશની બાળક લીલા 

મનમોહક લાગે સીતામાતાને 

કરશે વખાણ માતા કૌશલ્યા 

મનોભાવના રહી ગઈ માનમાંજ II

ગીત ૧૪ || મારા મનની વાત કહું ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

પ્રભુ ચરણો માં થાય સેવા 

આશા આ દિવસ રાતની 

માતા કૌશલ્યાના ચરણમાં બેસું 

મારા મનની વાત કહું II ૧ II

લવ કુશ બાળકો દોડા દોડ કરતા 

રમતા કલ્લોલ કરતા 

ૐકારમાંથી જાણે નીકળતા 

શબ્દો નવા નીકળતા  II ૨ II 

માતા કૌશલ્યાના ચરણમાં બેસું 

મારા મનની વાત કહું….

ગીત ૧૫ || મંત્ર નાદ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

શ્રી રામ માટેનો 

પ્રેમ સ્મરણ કરતા

એક સુંદર દ્રશ્ય મેં જોયું 

લવ કુશ બાળકો 

રમત રમતા  

મંત્ર સહજ બોલ્યા  II ધૃ II

મંત્ર એ શક્તિ 

મંત્ર એ ભક્તિ 

સૂક્ષ્મ કૃતિ શોભે  II ૧ II

લવ કુશ બાળકો ….

સુખને આનંદથી 

ભરાયું વાતાવરણ 

થયા શુદ્ધ ચિત્ત  II ૨ II

લવ કુશ બાળકો ….

મંત્ર નાદ 

આકાશમાં ફરે 

યુગ પણ થયો ધન્ય  II ૩ II

લવ કુશ બાળકો ….

ગીત ૧૬ || સાદ પિતાનો ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

લવ કુશ મારા પ્રિય જોડિયા 

પ્રભુ રામના લાડકા દીકરા  II ધૃ II

બંને બાળકોની આખો ચમકતી 

ક્યારેક શરમાતા ક્યારેક મલકાતાં 

મારા ખભે બેસી રમતા 

પણ દિવસભર આંખોથી કોઈકને શોધતા  II ધૃ II 

પ્રભાતફેરી રમ્ય સરોવરે 

આશ્રમજન કરે ઈશ્વર સ્મરણ 

એકાએક મનમાં ધીમેથી 

મને સંભળાય સાદ એમના પિતાનો II ૨ II

ગીત ૧૭ || લવ-કુશનાં સગા સંબંધી ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

કોણ સંબંધી છે મારા લવ કુશના ? 

તે છે વૃક્ષ વેલ અને પંખીડા ।। ૧ ।।

કોણ લઇ જાય એમને રમાડવા । 

તે છે શ્વાન, મોર, વછેરા વ્હાલા ।। ૨ ।।

તેમનું હસવું રમવું જાણુ હું જ્યારે 

મારૂં મન આનંદિત થઇ આશીષ આપે ।। ૩ ।।

ગીત  ૧૮  || હાલરડું :લવ કુશ મારા વ્હાલા નાનાઓ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

લવ- કુશ મારા 

વ્હાલા નાના 

મારા જીવ ના 

પ્રાણ II ધૃ II 

આખો માં છે 

સૂર્ય નો પ્રકાશ 

હોટો પર 

સ્મિત II ૧ II 

માથા પર છે 

જટાદાર વાળ 

રઘુકુળના છે 

એ ગૌરવ  II ૨ II

મોઢા પર છે 

મધુર સ્વરો માં 

પ્રભુવર નુંજ  

એક નામ  II ૩ II 

ગીત ૧૯ ||  હાલરડું  :ધીરે ધીરે વહો પવન  || 

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

ધીરે ધીરે વહો પવન 

કે વન માં 

ઊંઘ આવી છે બાળકો ને II ધૃ II 

કોણ જાણે કયા સપનાઓ માં 

લવ કુશ મારા ખોવાયા છે 

ત્રણે લોકમાં બન્ને ભાઈઓ 

એમના પિતાને શોધે છે II ૧ II 

ઊંઘે  કળીઓ અને સસલાઓ 

ઊંઘે ચંદ્ર તારાઓ પણ 

મીઠી ઊંઘ એવી છવાય 

સાચા થાય સપનાઓ બધાં II ૨ II

ગીત ૨૦ || હાલરડું - ધીરેથી આવો કુટિરમાં ||

ધીરેથી આવો કુટિરમાં 

નિદ્રા ભોળી રે 

રાજકુમાર છે બાળકો મારા 

કોમળ છે છોકરાઓ II ધૃ II

પ્રભુ રામ વસે છે  

હૃદયમાં લવ કુશના 

પ્રેમ દુલાર મેળવે છે 

આમજ અજાણતાં માં  II ૧ II

કેમ ના જાણે આવ્યા મારા 

પ્રિયા હનુમંત એ 

ખભાપર રમત રમતે 

નટ-ખટ પુત્રો સાથે II ૨ II 

દાદાજી આસનપર બેઠા 

દૂર તારાઓમાં 

શીતળ નજર રાખે એ 

આશીર્વાદ ની II ૩ II 

ગીત ૨૧ || રમત રમો ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

શ્રી રામ, શ્રી રામ, શ્રી રામ 

જાવ બાળકો 

બધા સાથે 

રમત રમો 

મન ગમતી  II ધૃ II

વૃક્ષ વેલાઓ 

ઘણા પક્ષીઓ 

સસલાં સાથે 

સમય ધ્યાનમાં રાખતા II ૧  II

જાવ બાળકો …

ખિસકોલી બ્હેન 

ચપળ દોડીને 

બાળકોને નવશક્તિ 

આપો ઘણી  II ૨ II 

જાવ બાળકો …

ગીત ૨૨  || ચિદાકાશી થયા ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

સખી રે, મેં સહજ અનુભવ્યું  II ધૃ II

આજે વહેલી સવારે જાગ્રત થતા 

મેં સહજ અનુભવ્યું 

શિશુ લવ કુશ મને સ્પર્શીને 

ફરી કોઈ સપના જોતા  II ૧ II સખી રે …..

તરત ઉઠતા બંને બાળકો 

જિજ્ઞાસા મનમાં ભરેલી 

ઊંચા વૃક્ષોસમ બાળકો ઉગતા 

જેમકે આકાશ ને અડતા  II ૨ II સખી રે જેમકે… 

સાથે લઇ બાળકોને 

પ્રેમથી હું બોલી 

ભૂમાતામાં બી વાવીને 

ખીલે તેના રોપો II ૩ II બાળકો ખીલે … 

ઈશકૃપાના જળબિન્દુથી 

પછી ફણગા ફૂટે 

તડકો છાંયડો બહુ વર્ષોના 

ગગનને જઈ પહોંચે II ૪ II  બાળકો ગગને ….

ભૂમાતા જેમ મન બાળકો 

નિર્મળ એને કર્યું 

વનમાળીએ ૐકારનું 

પ્રેમબીજ વાવ્યું  II ૫ II  બાળકો પ્રેમ ...

સત્કર્મોનું સિંચન કરીને 

અનાહતમાં મન રમે 

તો આત્મજ્ઞાનનું નવું રોપ

ચિદાકાશી* થાય  II ૬ II 

બાળકો ચિદાકાશી… 

* ચિદાકાશ = ચૈતન્યરૂપી આકાશ 

ગીત ૨૩ || પ્રિય મારી આંખોમાં સમાયા || 

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ:-

પ્રિય મારી આંખોમાં સમાયા,

ભગવાન ધુમ્મસ માંથી આવ્યા I

ખુશ હાસ્યમાં,

લવ-કુશ છે સમાયા IIધૃII 

કોયલ કહે છે 'પીહુ પીહુ',

મોર નાચે છે 'છમ છમ' I

મારી કાજલ છે મારી આંખોમાં ,

આશ્ચર્ય થાય છે શા માટે આવે છે શરમ II ૧ ||

આવી સ્થિતિમાં, મારી સખીઓ આવી ,

ઓહ, માસૂમ છોકરી ક્યાં ખોવાઈ ગઈ?

ચાલો આપણે મળીને  

ભગવાન શિવને પૂજા સજાવીએ  II૨ II

ગીત ૨૪ || હું જઇ આવીશ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

હું જઇ આવીશ 

શંભો શંકરની પૂજા માટે  IIધૃII 

ક્રીડા કરતા લવ કુશ બાળકો 

જલ્દી આવો રમો બધા 

ધ્યાન રાખજો તમે 

આશ્રમ વાસીઓ  II૧II

વન ફૂલોનો બનાવ્યો હાર 

સાથે સખીઓ સુખી સંસારની વાત કરતી 

મારુ મન રમતું 

પ્રભુ સ્મરણમાં  II૨II 

મનની અંદર એકજ ઈચ્છા, 

મળે મંદિરમાં મને પ્રભુવર,

સખીઓથી નજર ચોરાવી 

છુપાવી આ મનની ભાવના  II૩II  

ગીત ૨૫ || મારા સપના માં આવ્યા હતા ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

મારા સપના માં આવ્યા હતા (શ્રી રામ) 

પાદકમલ પૂજ્યા મેં IIધૃII

 ચંદન નું લેપન કરું 

સુમાનોથી સજાઉ હું 

ફળ ફૂલોની ભેટ ચઢ઼ાઊઁ 

મીઠી વાતો કરું હું II૧II 

લવ કુશને ખોળામાં લઇ ને 

ઘણી રમતો રમી બધાએ 

સત જીવનના પાસાઓ પણ 

ધીમેથી કહે એ II૨ II

ગીત ૨૬ || ઘર આવો પ્રભુ પિયા ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ : 

ઘર આવો પ્રભુ પિયા 

સૂની લાગે કુટિર 

મન મારુ બાવરું 

સાથ આપો રાતનાં IIધૃII

બાવરી હવા પણ 

ભરે છે ડૂસકાંઓ 

દરેક ક્ષણ રોકાય 

સાંભળવા તારી વાતો II ૧ II

પૂર્વ ખીલે છે 

ભીની  મારી આઁખો 

ઉઠી આવ્યા કુશ-લવ 

રડી કેમ મૈયા II૨II

ગીત ૨૭ || પ્રીય ફૂલો ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

પ્રીય ફૂલો 

જેમ રાહ જોય 

સુવર્ણ કિરણોની I

એમ રાહ જોય 

કુમાર લવકુશ 

મારા રામ પ્રભુની II૧II 

ધીમેથી સ્મિત 

હાસ્ય કરીને 

જેમ ડોલે 

વન ઉપવનમાં I

બંને બંધુઓ 

તમારો સાથ આપે 

કિલકિલાટ 

સ્વર કરીને II૨II

પક્ષીઓ ઉડતા 

જોતા હરખાય 

જટા બાળકોની 

રઘુનંદન રામ જેવી I

પિતાને શોધે જાણે 

માતાની આંખોમાં II૩ II

ૐ શાંતિ: શાંતિ: શાંતિ: 

ગીત ૨૮ || શુભ શુકન ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

સખી રે શુભ શુકન દેખાય 

માર્ગમાં દેખાય કોઠાનું વૃક્ષ 

ઔદુમ્બર પણ કહે II ધૃ II

સજાયેલી નારી કન્યાઓ 

સુવાસિની સાથ તાલ આપતી 

નવરાત્ર ગીત ગાતી II ૧ II 

જોડ પદ્યાંશ 

આશ્રમે સીતાને અપનાવી 

સખીઓ સાથે તે મન મનાવે 

ઋષિ મુનિઓની દેખરેખમાં 

લવ-કુશ ઉછર્યા રમત વાતમાં  ।। ૧ ।।

નિયમ કરે સીતા પૂજા ધ્યાન નો 

સંગમા વનમાં ઋષિ-પત્નિઓ 

આશ્રમ જન હતો તેનો પરિવાર 

મનાવે સહુ સંગ તહેવાર ।। ૨ ।।

ચૈત્ર માસની નવરાત્રી આવી 

કુંભ સ્થાપના સીતાએ કરી 

સુંદર કુંભમાં જળ ભરી 

તેના પર શ્રીફળ મુકી ।। ૩ ।।

ગીત ૨૯ || ચૈત્ર નવરાત્રી કુંભ સ્થાપના ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

કુંભમાં જળ જાણે સાગર સ્વરૂપ 

કુંભ નભનું પ્રતિક અનુરૂપ 

કુંભ પર છે આમ્રપાન 

જાણે જીવ માત્રના પ્રતિક સમાન ।। ૧ ।।

કુંભ પર સ્થાપના સર્વોપરિની 

પરમ સત્યના પૂજ્ય રૂપની 

આ શ્રીફળ છે પરબ્રહ્મ સ્વરૂપ 

અને આદિ શક્તિનું પરમ રૂપ ॥

ગીત ૩૦ || સગુણ થી નિર્ગુણ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

આધ્યાત્મિકતા એ વિશ્વાસ અને 

શુદ્ધ  નિર્દોષ ભક્તિ ઉપર આધારિત છે 

હંમેશા જાણો કે 

હું ઈશ્વરને પ્રેમ કરે છું  II ૧ II

પૂજા માટે ઘડો ભરીને પાણી

રાખ્યા એનાપર નારિયળ ફૂલ  

માનો આ મારી દેવીનું સ્થળ 

તો તે ચોક્કસ પ્રગટ થાય II ૨ II

લઈને લાકડું કે પથ્થર 

બનાવું સુંદર નાક કાન અને આકાર 

કહો આજ મારા પ્રીય ભગવાન 

તે પણ નિશ્ચિત પ્રગટે  II ૩ II

આમ અવતાર પામે ભગવાન 

મારી સમાજ પ્રમાણે 

સગુણ નું આદર કરીને 

મળે મને નિર્ગુણ II ૪ II 

ગીત ૩૧ || શું ભગવાન છે અસ્તિત્વમાં ?||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ:-

શું ભગવાન છે અસ્તિત્વમાં 

પથ્થરથી બનેલી મૂર્તિઓમાં

માટીથી બનેલી રચનાઓમાં

જંગલો અને બગીચાઓમાં ॥૧॥

જ્યાં મનમાં ભક્તિ છે

દિવસ અને રાત

ત્યાં સાત્વિક જાગૃતિ છે

ભગવાન ના દર્શન માં ॥૨॥

ગીત ૩૨ || ચૈત્રમાં ગૌરી પૂજન ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

સમય આવ્યો ગૌરીપૂજન ચૈત્રમાં 

સીતાએ સખીઓને બોલાવ્યુ ઉત્સવમા 

સીતાને કર્યું હળદ કુમકુમના લેપન 

ખોળામાં કર્યું શ્રીફળ અર્પણ ॥ ૧ ॥

ભેટ આપતા જાનકીની 

આંખો છલકાઈ આવી 

અયોધ્યાના સુખદ કાળની યાદથી 

મધૂર સ્મૃતિઓ ઉભરાઈ આવી ।। ૨ ।।

પછી સખીઓને સંબોધે ત્યારે 

હું મહારાણી હતી તે વખતે 

આવતી સખી સહેલીઆ જ્યારે 

ખોળો ભરતી હીરા-મોતીથી ત્યારે ।। ૩ ।।

આજ પણ દેવા ઘણુ ચાહું 

પણ તમોને આપુ શું 

મન પ્રેમથી ભર્યુ છે 

પણ વનમાં મારા હાથ ખાલી છે ।। ૪ ।।

વનની સંપત્તી આપુ તમને 

મનથી સ્વીકારજો જેને 

કહી આમ સખીઓને 

કર્યા સાષ્ટાંગ પ્રણામ ॥ ૫ ॥

ગીત ૩૩ || માતાજી ના ચરણો માં ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

ૐ શ્રી મહાલક્ષ્મી  નમ:

શ્રી આદીમાતેશ્વરયે  નમ:

માતાજીના ચરણો માં 

માથું નમાવ્યું

ભક્તિ થી મારુ, 

મન ભરાઈ આવ્યું  II૧ II 

માતાજીના ચરણો માં 

દીવા પ્રગટાવ્યા 

અનહદ સૂરો થી 

હૈયું ભરાઈ આવ્યું II૨ II

માતાજીના ચરણો માં 

ભોગ અર્પણ કર્યો 

પ્રેમ ભર્યું મન 

સમાવી ના શકાયું II ૩ II

માતાજીના ચરણો માં 

હાર ચઢાવ્યો 

સખીઓના  મનને 

સાથે પોરાવ્યા II ૪ II

પ્રેમથી બોલો જય માતા દી (૩)

ગીત ૩૪ || આવો બહેનો હળદર કંકુ માટે ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

આવો બહેનો હળદર કંકુ માટે

કરું આરતી દેવી વૃંદાની  II ધૃ II 

જલ્દીથી આવો બધી સખીઓ 

રાહ જોય છે આ ત્રિગુણી * II ૧ II

કોઈક જગતમાં કોઈક યુગમાં 

જ્યાં પણ વસતા પ્રીય લોકમાં 

મારી પૂજા સ્વીકારો પ્રેમથી 

ચરણ ધૂળ આપો વંદનીય  II ૨ II

આવો બહેનો… 

ૐ શ્રી મહાલક્ષમૈ  નમ:

ૐ શ્રી માહેશ્વરી દેવયૈ  નમ:

ૐ શ્રી મીનાક્ષી દેવયૈ નમ:

ૐ શ્રી કામાખ્યા દેવયૈ નમ: 

ૐ શ્રી કાલિકા માતા દેવયૈ નમ: 

ૐ શ્રી ચંડિકેશ્વરી  દેવયૈ નમ: 

ૐ શ્રી અન્નપૂર્ણેશ્વરી દેવયૈ નમ:      

ૐ શાંતિ: શાંતિ: શાંતિ: 

* ત્રિગુણી એટલે “શક્તિ ભક્તિ મુક્તિ”, સીતા રાધા અને મહાલક્ષ્મી આ ત્રણે ના દૈવી ગુણ  

જોડ પદ્યાંશ  

ચૈત્ર ગૌરીના શુભ અવસરે 

સખીઓને હળદી-કંકુ લગાવી આદરે 

સોપારી પૂજન કરે મંદોદરી નામની 

ખોળો ભરી સખીઓની ।। ૧ ।।

ગીત ૩૫ || મંદોદરીની ગોદ ભરી ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

મંદોદરીને અત્યંત દુઃખ પાયુ 

તેનો પવિત્ર આત્મા એમા સમાયુ 

પણ તે હતી એક અભાગન નારી 

રાવણને સમજાવતા હારી ।। ૧ ।।

મારે કારણે પીડા થઇ તમને 

આજે ગોદ ભરી ક્ષમા કરજો મને અરે ! 

કાનોમાં આ ગુંજન શાંનું 

વાયુરૂપમાં ઉભરી આવ્યુ મંદોદરીનુ પૂજન ।। ૨ ।।

મંદોદરી ઉવાચ (વાયુરૂપ)

મારો આત્મા અત્યંત અર્થાત હતો 

દુઃખી થઇને ભટકી રહ્યો હતો 

આજે તમે મારી ગોદ ભરી 

મારી આત્મા જાણે શાંત કરી || ૩ ।।

મારી પ્રાર્થના સ્વીકાર કરો 

મને પણ તમે ક્ષમા કરી 

બન્ને કુળોમાં હતો ભેદભાવ 

હવે તે તમે મિટાવો આપ ।। ૪ ।।

એક જ છે હવે મારી કામના 

અંતર્મનની છે એ ભાવના 

ભારતીય સંસ્કૃતિ ઉન્નતી કરશે 

આ પૃથ્વી સદા ફલે અને સંવારશે || ૫ ||

જોડ પદ્યાંશ 

એવો અનુનય કરતી મંદોદરી 

થઇ અંતર્ધ્યાન કહી નિજવાણી 

સાંભળી મંદોદરીની મૃદુ વાણી 

ખુભ જ શાંત થઇ સીતા રાણી ।। ૧ ।।

જોડ પદ્યાંશ 

સીતા અને એની બધી સખીઓ 

ભરપૂર ઉમંગથી રોજ કરે વાતો 

બધી ગઈ હતી હળી મળી 

કરતી વાતો ખુલી ખુલી ।। ૧ ।॥

સીતા હતી ભરી અનુભવ અને જ્ઞાનથી 

આશ્રમની સખીઓ કહેતી સમ્માનથી 

તો પણ સખીના મનમા આવ્યો વિચાર એમ 

હરણ સીતાને મોહિત કરી શક્યું કેમ ? ॥ ૨ ॥

સખીના મનની જિજ્ઞાસા જાણી 

સીતાએ મો થી વ્યક્ત કરી અફસોસ વાણી 

હરણ હતું સુંદર, ચંચળ અને મનમોહક 

આખા વનનું હતુ એ રોનક |॥ ૩ ॥

ગીત ૩૬ || સુવર્ણ હરણ ||

શ્રી સીતા માતા ઉવાચ :

મેં પ્રભુ રામને તરત જ બોલાવ્યા 

સૌંદર્ય ભર્યું સોનાનું હરણ બતાવ્યુ 

એ જુઓ, કેઉ છે હરણ અનુપમ 

ફરે છે વનમાં પોતે છટા ભર્યું ।। ૧ ।।

જ્યારે ધૂપ-છાવ પડે તેના અંગપર 

ઇન્દ્રધનુષની જેમ અંગ ચમકે મનોહર 

પ્રભુવર ! એ મારું મન મોહે 

એ હરણ વગર મને ન કાઈ ભાવે ।। ૨ ।।

હું ના જાણુ મન મારું કેમ 

આનંદી થઈને એના વશમાં થયું જેમ 

રામને ભ્રમમાં મેં કર્યું નિવેદન 

હરણ મેળવી હું પામીશ આનંદ મનોમન ।। ૩ ।।

જોડ પદ્યાંશ  

સખીઓને જ્યારે કર્યો ચાંલ્લો 

સીતાને એ પળ યાદ આવી 

કપટી રાવણ નુ થયુ હનન 

અને થયુ પ્રભુ રામ મિલન ॥ ૧ ॥

પ્રભુ ચરણ જ્યારે થયા દર્શન 

સીયા મનમાં જાગી લગન 

શ્રી પ્રભુ ચરણ સમીપ રહૂં 

કહીના જાઈ ચરણથી દૂર થવુના ૨ ।।

ઇતિ શ્રી સીતા શક્તિ કાવ્ય સર્ગ ૫ 

શુભ ભવતું । ૐ શાંતિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ ।।