-ang isa pang katawagang tumtukoy sa pamahalaan o gobyerno. Ang sektor ng publiko ay tumutukoy sa bahagi ng isang ekonomiya na pag-aari at pinapatakbo ng pamahalaan. Kasama dito ang mga organisasyon at serbisyo tulad ng mga pampublikong paaralan, mga departamento ng pulisya at bumbero, at mga ahensya ng pamahalaan.
Tungkuling Pang-ekonomikal
STEPS:
1. Pagbuo ng batas at pagbibigay ng serbisyong panghukuman
2. Pagkalap ng impormasyon at pagbibigay ng serbisyong pang ekonomikal
3. Pagbuo ng sistemang pampananalapi
4. Pangangalaga sa mga pinagkukunang yaman
STEPS:
1. Pagbuo at pagpapatupad ng mga batas at patakarang magpapalakas ng kompetisyon sa pamilihan
2. Pagkontrol at regulasyon sa mga natural o likas na monopoly
STEPS:
1. Pagpataw ng malaking buwis upang maiwasan ang mg negatibong externalities (o spil-over - resulta ng gawaing pamproduksiyon o pagkonsumo na maaaring makabuti o makasama sa iba
2. Pagbibigay ng subsidiya upang maimpluwensiyanan ang positibong externalities
STEP:
1. Pagpapatayo ng mga tulay, kalsada, daan at iba pang serbisyong pampubliko na ang pondo at pasuweldo ay galing sa gobyerno.
STEP:
1. Paggamit sa pondo ng pamahalaan upang pasiglahin ang ekonomiya, kontrolin ang implasyon, at pababain ang bilang ng walang trabaho.
-Ang patakarang piskal o fiscal policy ay tumutukoy sa pamamaraan ng pamahalaan kung paano isasagawa ang paggasta nito at paniningil ng buwis upang maimpluwensyahan ang kabuong demand sa ekonomiya.
• Expansionary Fiscal Policy - isinagawa ang patakarang ito sa layuning pasiglahin ang takbo ng buong ekonomiya.
• Contractionary Fiscal Policy - isinasagawa ito upang pakalmahin ang overheated na ekonomiya bunga ng sobrang: taas na demand na ang kalimitang resulta ay paglala ng implasyon.
Sistema ng Pagbubuwis
-Sapilitang kontribusyon ng sinisingil ng pamahalaan sa mga mamamayan at negosyo.
-Batay sa Lungsod o Munisipalidad
-Batay sa Sinisingilan
-Batay sa Layunin
-Batay sa Halaga ng Buwis
-Batay sa Rate of Increase
-Batay sa Teritoryo
• Kita ng mga korporasyong pinatatakbo at kontrolado ng pamahalaan o government-owned and controlled corporation (GOCC)
• Kita mula sa mga ibinentang ari-arian ng pamahalaan at tulong galing sa Ibang bansa o pribadong sektor
• Unusual funds o kita ng ahensiyang.PAGCOR (Philippine Amusement and Gaming Corporation):
• Nakokolektang buwis at nautang na pondo sa mga local o pandaigdigang bangko sa anyo ng utang o loan
• Ang kakayahang magbayad ng sinisingilan (Ability to Pay Principle) - Ang buwis ay batay sa kita ng isang tao o negosyo. Malaki ang buwis kapag malaki ang kita at maliit lamang ito kapag maliit din ang kita.
• Ang nakikinabang sa sinisingil na buwis (Benefit Principle) Ang obligadong magbayad ng buwis ay ang mga mamamayanng isang bansa dahil sila ang nakikinabang sa buwis na kanilangbinabayad.
• Walang kinikilingang pagpataw ng buwis (Equal Distribution Principle) - Lahat ng tao, mahirap man o mayaman ay dapat magbayad ng buwis.
-buwis na binabayaran ng mga mamamayanng isang siyudad o teritoryo (halimbawa: community o residence tax o sedula)
-buwis na binabayaran batay sa karapatan o pribilehiyo (halimbawa: donor's tax)
buwis na binabayaran ng mga may-ari ng lupa, bahay, o anumang ari-arian (halimbawa: real estate tax)
-buwis batay sa kakayahan ng mismong binubuwisan
(halimbawa: buwis sa kita o income tax)
-buwis na sinisingil na bahagi ng presyo ng produkto o serbisyong binili o binayaran. (halimbawa: Value Added Tax (VAT), at sales tax)
-buwis na nakabatay sa mga tiyak na layunin. (halimbawa: tabako, sigarilyo, alak, fuel)
-buwis na ang halaga ay batay sa sukat o timbang ng produktong binubuwisan (halimbawa: carbon taxes, luxury taxes,)
-buwis na nakabatay sa halaga ng produkto (halimbawa: vehicle taxes o road tax, property taxes, import duties)
-Ang Bureau of Internal Revenue (BIR) ang ahensiya ng pamahalaan na naniningil ng buwis. Katuwang niya ang Bureau of Customs sa gawaing ito.
-pagtaas ng buwis habang tumataas ang halaga ng binubuwisan (halimbawa: wealth tax, inheritance tax)
-paglit ng buwis habang bumababa naman ang halaga ng binubuwisan (halimbawa: flat taxes, User Fees for Government Services)
-ang isa pang katawagang tumtukoy sa pamahalaan o gobyerno. Ang sektor ng publiko ay tumutukoy sa bahagi ng isang ekonomiya na pag-aari at pinapatakbo ng pamahalaan. Kasama dito ang mga organisasyon at serbisyo tulad ng mga pampublikong paaralan, mga departamento ng pulisya at bumbero, at mga ahensya ng pamahalaan.
-Ang patakarang piskal ay tungkol sa pamamahala at paggasta ng pondo ng pamahalaan, na kinikilala sa pambansang badyet o general appropriations act (GAA), ayon sa Saligang Batas.
-Sa pagpapatupad ng bagong GAA, ang halagang nakalaan sa bawat kagawaran, ahensiya, at opisina ng pamahalaan ay ibibigay na upang maisakatuparan ang mga proyektong paglalaanan.
-Batay sa Paggagamitan ng Pondo
-Batay sa Sektor na Popondohan
-Batay sa Tumatanggap ng Pondo
-Batay sa Rehiyon
-Ito ang pondong nakalaan sa pagbili ng mga produkto at serbisyong kailangan sa pagpapatakbo ng gobyerno, kabilang dito ang sumusunod:
• Personal Services (PS)
-Ito ang mga pasuweldo sa mga kawani ng pamahalaan, regular man o hindi, kasama na ang lahat ng bayarin para sa kanilang benepisyo.
• Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE)
-Ito ang gastos sa pang-araw-araw na operasyon sa pagsasagawa ng gampanin ng lahat ng opisina, ahensiya, o kagawaran ng gobyerno.
-Saklaw nito ang lahat ng gastusin na nakalaan sa pagbili ng mga kapital o puhunan ng pamahalaan tulad ng proyektong pang-impraestruktura, utilidad, at mga laan para sa pagpapalago ng mga hinahawakan nitong negosyo.
-Ito ang gastos sa mga pagpapautang ng pamahalaan sa mga korporasyong pag-aari nito.
-Ito ang pondong nakalaan para sa pagbabayad ng utang na hinuhulugan ng pamahalaan.
-Tumutukoy ito sa pagpapalago ng mga produksiyong agrikultural at industrial.
-Saklaw nito ang gastos sa pagbabayad ng interes sa utang ng bansa. Hindi kasama sa pondong ito ang pagbabayad sa principal na halaga ng utang.
-Tumutukoy ito sa lahat ng lebel ng pamahalaang lokal mula sa lalawigan, lungsod, munisipalidad, hanggang sa barangay.
-Ito ay mga korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan, maging ito man ay batay lamang sa mayoryang stock o tuwirang pagmamay-ari.
• May 17 rehiyon sa Pilipinas. Ang mga ahensiya o kagawaran ng pamahalaan na ang kapangyarihan ay desentralisado ay naatasang mag supply ng lahat ng kinakailangan g mga opisina nitong panrehiyon.
• Kapag mas malaki naman ang hawak na pondo kaysa nakatakdang gastusin, tinatawag itong budget surplus. Ang sobrang pondo ay siyang magiging bahagi ng impok ng pamahalaan.
• Ang Commission on Audit o COA, katulong ng Department of Budget Management (DBM) at ng Kongreso, ay ang naatasang isagawa ang check and balance sa paggasta ng iba't ibang ahensiya ng pamahalaan.
• Sa pag-iisyu ng pondo, obligasyon din ng pamahalaan ang pagsisiguro na nagamit ito ayon sa plano.