Thor amboinensis – „krewetka sexy”

Miniaturowa tancerka raf koralowych

1. Nazewnictwo i klasyfikacja

• Nazwa naukowa: Thor amboinensis (De Man, 1888)

• Nazwy zwyczajowe: Sexy shrimp (ang.), Crevette sexy (fr.), Sexy-Garnele (niem.), セクシーシュリンプ (jap.)

• Rodzina: Thoridae

• Rząd: Decapoda

• Typ: Arthropoda
  
  

Thor amboinensis to ikoniczna miniaturowa krewetka symbiotyczna znana ze specyficznego „kołyszącego” sposobu poruszania. Szeroko rozpowszechniona w akwariach rafowych, zasłynęła dzięki ekspresyjnemu zachowaniu i niewielkim wymaganiom przestrzennym.

2. Morfologia

• Długość ciała dorosłych osobników: 1,5–2 cm

• Ciało półprzezroczyste, koloru bursztynowego do czerwono-brązowego

• Na odwłoku widoczne białe, okrągłe plamki, zwykle dwie lub trzy pary

•  Telson zakończony trzema ząbkami, uropody szerokie

• Przednia część ciała ze stosunkowo dużym karapaksem i krótkim, nieprzerośniętym rostrum

• Długie, cienkie pereiopody i antenule

• Charakterystyczne noszenie odwłoka wygiętego ku górze i kołyszący ruch
  
  

3. Występowanie i siedlisko

Zasięg występowania obejmuje tropikalne i subtropikalne wody Indo-Pacyfiku oraz Karaibów (jako kompleks krypticznych gatunków lub form geograficznych):

• Zachodni Pacyfik (Indonezja, Filipiny, Papua Nowa Gwinea, Japonia)

• Ocean Indyjski (Malediwy, Seszele)

• Morze Czerwone

• Zachodni Atlantyk (populacje karaibskie)

Preferowane siedliska:

• żywe koralowce, szczególnie ukwiały i korale miękkie

• piaszczyste dno u podnóża raf

• szczeliny skalne, często w symbiozie z koralami z rodzaju Ricordea, Discosoma, Zoanthus

4. Zachowanie i interakcje

• Gatunek symbiotyczny, przebywa w bliskim kontakcie z koralami i ukwiałami

• Kołyszący ruch odwłoka pełni funkcję komunikacyjną i odstraszającą

• Często spotykany w niewielkich grupach – tworzy luźne agregacje

• Niekonfliktowy wobec innych drobnych bezkręgowców

• W warunkach akwariowych nie przejawia terytorializmu

• Może wchodzić w relacje mutualistyczne z ukwiałami (np. Condylactis, Entacmaea)

5. Dymorfizm płciowy

• Thor amboinensis wykazuje wyraźny dymorfizm płciowy, możliwy do zaobserwowania gołym okiem.

• Samce są zauważalnie mniejsze i smuklejsze od samic, szczególnie w obrębie pleonu (odwłoka) i karapaksu

• Samice osiągają większy rozmiar całkowity oraz mają szerszy, bardziej zaokrąglony pleon, przystosowany do noszenia jaj

• U samic w okresie rozrodu widoczne są zielonkawe lub żółtawozielone jaja noszone pod odwłokiem, zwykle dobrze widoczne dzięki przezroczystym partiom ciała

• Charakterystyczną cechą pozwalającą na szybkie rozróżnienie płci jest układ białych kropek u nasady telsonu – samce mają jedną centralną plamkę, samice dwie symetryczne

• Pod mikroskopem lub przy użyciu makrofotografii możliwe jest zaobserwowanie różnic w budowie pierwszej pary pleopodów – u samców przekształcone są w narządy kopulacyjne (gonopody)

6. Dieta

Thor amboinensis jest wszystkożerna i oportunistyczna:

• Pokarm naturalny: detrytus, mikroorganizmy, biofilm, plankton osiadający

• W akwarium: mrożonki (nauplii Artemii, mysis), pokarm suchy, pokarm dla koralowców, fitoplankton

• Żeruje w dzień i o zmierzchu, niechętnie opuszcza swoje siedlisko

7. Warunki akwariowe

Thor amboinensis to gatunek niezwykle ceniony w akwarystyce morskiej nie tylko ze względu na swój atrakcyjny wygląd, ale także niewielkie wymagania środowiskowe. Doskonale sprawdza się zarówno w akwariach rafowych, jak i w zbiornikach typu nano reef o pojemności od około 30 litrów wzwyż, pod warunkiem zapewnienia stabilnych parametrów wody.

• Temperatura: Optymalny zakres to 24–27 °C; wahania powyżej 2 °C dziennie są niezalecane, ponieważ wpływają negatywnie na linienie i aktywność krewetek

• Zasolenie: Zalecane w zakresie 1,023–1,026 SG (około 34–35 ppt); długotrwałe odchylenia od tych wartości mogą powodować problemy z osmoregulacją

• pH: Utrzymywane w przedziale 8,0–8,4, z niewielkimi dobowymi wahaniami; spadki pH (poniżej 7,9) mogą wpływać na linienie i stresować osobniki

• Twardość węglanowa (KH): Preferowane wartości to 8–12 dKH, szczególnie w akwariach z koralowcami, gdzie stabilność parametrów jest kluczowa

• Wapń i magnez: Choć T. amboinensis nie jest bezpośrednio zależna od wysokiego poziomu Ca i Mg, korzysta z ich stabilnych wartości (Ca 400–450 ppm, Mg 1250–1350 ppm), co wspiera prawidłowe linienie

• Filtracja i przepływ: Umiarkowany przepływ wody, najlepiej z możliwością schronienia w strefach o niższej cyrkulacji; zbyt silne prądy mogą utrudniać żerowanie i linienie

• Oświetlenie: Nie mają szczególnych wymagań świetlnych, ale preferują umiarkowanie oświetlone partie akwarium – często przebywają w cieniu koralowców lub w szczelinach skał

• Dekoracje i kryjówki: Obowiązkowe są liczne kryjówki z żywej skały, koralowców lub struktur ceramicznych – krewetki spędzają większość czasu w ukryciu lub wśród ramion ukwiałów (np. Entacmaea quadricolor, Condylactis sp.), do których często się „adoptują”

• Ukwiały symbiotyczne: Choć nie tworzą tak ścisłych relacji jak krewetki z rodzaju Periclimenes, Thor amboinensis chętnie zamieszkują ukwiały i aktywnie tańczą na ich ramionach – zachowanie to zwiększa szanse na zdobycie pokarmu i odstrasza drapieżniki
  
  

W akwariach wielogatunkowych należy unikać trzymania z agresywnymi rybami (np. większe Pseudochromis, Dottybacki, niektóre Gramma, Hawkfish), które mogą polować na mniejsze krewetki. Zaleca się trzymanie Thor amboinensis w grupach po 3–6 osobników – obserwuje się wtedy ciekawe zachowania społeczne i taneczne.

W przypadku planowanej hodowli warto trzeba zrobić osobny zbiornik i system do separacji larw (np. pułapki na plankton). Krewetki rozradzają się łatwo, ale larwy są niezwykle wrażliwe na warunki wodne i potrzebny im jest bardzo drobny pokarm planktonowy.

8. Rozmnażanie i larwy

Thor amboinensis jest gatunkiem relatywnie łatwym do rozmnożenia w akwariach domowych, szczególnie w warunkach dobrze ustabilizowanego zbiornika rafowego. Pomimo miniaturowych rozmiarów i pozornie delikatnej budowy, krewetki te wykazują wysoką efektywność rozrodu, a ich cykl życiowy został dokładnie zbadany zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i hobbystycznych.

Rozpoznanie płci i formowanie par

Dymorfizm płciowy jest wyraźny: samice są większe, mają szerszy odwłok i widoczne dwie białe plamki u nasady telsonu, podczas gdy samce są smuklejsze i mają jedną plamkę. Tworzenie pary odbywa się spontanicznie, często w obrębie luźnych agregacji. Nie obserwuje się terytorializmu ani agresji w okresie godowym.

Kopulacja i składanie jaj

Kopulacja ma miejsce tuż po linieniu samicy, gdy jej oskórek jest jeszcze miękki. Samiec przekazuje spermatofor, który samica przechowuje w rejonie gonoporów. Bezpośrednio po zapłodnieniu składane są jaja – zielonkawe, stosunkowo duże jak na rozmiar krewetki – i przyczepiane do pleopodów pod odwłokiem. Liczba jaj w jednym miocie może wynosić od 50 do 150, w zależności od wieku i wielkości samicy (Rhyne et al., 2005; Calado et al., 2007).

Inkubacja i rozwój embrionalny

Okres inkubacji trwa zwykle od 7 do 9 dni w temperaturze 26 °C. W tym czasie jaja stopniowo zmieniają kolor z zielonkawego na żółtawy, a pod koniec etapu widoczne są czarne oczy larw przez ścianę jaja. Samica stale porusza pleopodami, zapewniając cyrkulację wody i dotlenienie rozwijających się zarodków. W okresie bezpośrednio poprzedzającym wylęg zachowanie samicy staje się bardziej osłonięte.

Larwy – stadium planktoniczne

Larwy Thor amboinensis są typowymi zoeami planktonowymi (Okuno, 2004; Rhyne et al., 2005):

• długość ciała początkowo około 1,5 mm

• wyraźnie rozwinięte oczy i długa rostralna kolczystość

• niezdolne do osiadłego życia – aktywnie unoszą się w toni wodnej

• fototaksja dodatnia – koncentrują się w pobliżu światła
  
  

Cykl larwalny trwa średnio 20–25 dni i obejmuje 6 do 8 stadiów zoei (w zależności od temperatury i jakości pokarmu). W optymalnych warunkach larwy osiągają stadium postlarwalne w około 3–4 tygodnie, a następnie przechodzą metamorfozę w formę przypominającą dorosłego osobnika (tzw. "juvenile").

Warunki odchowu larw

Odchów larw wymaga osobnego akwarium (tzw. kreisel lub cylindryczny zbiornik z delikatnym przepływem) i spełnienia kilku kluczowych warunków:

• temperatura: 25–27 °C

• oświetlenie: rozproszone światło 12–14 h dziennie

• pokarm: wrotki (Brachionus plicatilis), mikroalgi (Nannochloropsis, Isochrysis), młode nauplii Artemia salina

• codzienna podmiana części wody i usuwanie resztek
  
  

Japońskie źródła (Shokita, 1986) podkreślają znaczenie odpowiedniego zagęszczenia larw – zbyt duże stężenie prowadzi do konkurencji pokarmowej i szybszego zanieczyszczenia wody, podczas gdy zbyt małe uniemożliwia efektywne żerowanie.

Dojrzewanie i cykl życiowy

Po osiągnięciu stadium postlarwalnego młode krewetki opadają na dno i zaczynają prowadzić bentosowy tryb życia. Dojrzałość płciową osiągają w wieku około 2–3 miesięcy. Cykl życia może być zamknięty w warunkach akwariowych, co czyni ten gatunek szczególnie atrakcyjnym dla hodowców rafowych systemów nano.

Zachowania rozrodcze i częstotliwość

Samice mogą produkować nowe jaja w cyklach co 10–14 dni, o ile zapewnione są optymalne warunki żywieniowe i środowiskowe. W warunkach laboratoryjnych obserwowano regularne składanie jaj przez samice przez wiele miesięcy (Bauer, 2004).

9. Ciekawostki

•  Larwy Thor amboinensis wykazują silną fototaksję dodatnią – przyciąga je światło, co ułatwia ich selekcję w warunkach laboratoryjnych i hodowlanych

•  Angielska nazwa „sexy shrimp” pochodzi od charakterystycznego, rytmicznego kołysania odwłokiem, przypominającego taniec

•  W akwariach krewetki Thor mogą dzielić ukwiały z rybami błazenkami, nie wchodząc z nimi w konflikt

• Samice mogą nosić jednocześnie kilkadziesiąt jaj, a przy sprzyjających warunkach składają je niemal co tydzień

• W naturalnym środowisku często zamieszkują jeden ukwiał z osobnikami spokrewnionymi – młode osobniki mogą pozostać blisko matki

• Niektóre osobniki tworzą pary heteroseksualne lub jednopłciowe i wykazują długotrwałe więzi społeczne

• Zdarza się, że dzielą ukwiał z rybami błazenkami, nie wchodząc z nimi w konflikt

• Mimo braku specjalnych struktur obronnych, są rzadko atakowane przez ryby – prawdopodobnie dzięki mimice i obecności wśród parzydełek

• W kulturze popularnej często pojawiają się na zdjęciach i filmach jako „tańczące krewetki”, a ich ruchy odwłoka inspirują nazwy taneczne w fotografii przyrodniczej

• Osobniki trzymane pojedynczo w akwarium często intensyfikują „taniec odwłokiem”, co może być formą sygnału behawioralnego o braku towarzysza

• W niektórych przypadkach krewetki Thor mogą żerować na drobnych resztkach organicznych osadzających się na ciele ukwiału – pełnią wtedy rolę „czyściciela symbiotycznego”

• Japońscy akwaryści określają je mianem „セクシーシュリンプ” (sekushī shurimp) i traktują jako jeden z „must have” elementów nano rafy

10. Bibliografia

• De Man, J. G. (1888). Bericht über die von Herrn Dr. J. Brock im indischen Archipel gesammelten Decapoden und Stomatopoden. Archiv  für Naturgeschichte, 53(1), 215–600.

• Bauer, R. T. (2004). Remarkable Shrimps: Adaptations and Natural History of the Carideans. University of Oklahoma Press.

• Calado, R., et al. (2007). Marine Ornamental Decapods: Biology, Aquaculture and Conservation. Science Publishers.

• Calado, R., Lin, J., Rhyne, A.L., Araújo, R., & Narciso, L. (2007). Marine ornamental decapods – popular, pricey, and poorly studied. Journal of Crustacean Biology, 27(4), 733–742.

• Okuno, J. (2004). Morphological and behavioral analysis of the sexy shrimp Thor amboinensis. Crustacean Research, 33, 11–25.

• Okuno, J. (2004). Observations on the larval development of Thor amboinensis (De Man, 1888) (Caridea: Hippolytidae) reared in the laboratory. Crustacean Research, 33, 41–48.

• Fiedler, G. C. (2006). Reef shrimp symbioses and substrate selection. Journal of Crustacean Biology, 26(1), 36–45.

• Rhyne, A. L., et al. (2005). Larval development of Thor amboinensis under laboratory conditions. Aquaculture, 244, 179–187.

• Rhyne, A.L., Lin, J. (2005). Development of larval feeding regime for the peppermint shrimp Lysmata boggessi and Thor amboinensis. Aquaculture, 245(1–4), 131–141.

• Shokita, S. (1986). Distribution and habitat of the genus Thor in the Ryukyu Islands. Biogeography, 1, 85–90.

• Shokita, S. (1986). Larval development of shrimps from Okinawa. Biological Magazine of Okinawa, 24, 1–14.

• Debelius, H. (2001). Crustacea: Guide of the World. IKAN Unterwasserarchiv.

• Wirtz, P. (1997). Crustacean symbionts of the sea anemone Telmatactis cricoides at Madeira. Journal of Zoology, 242(4), 799–811.

• Zhang, D., Lin, J. (2005). Effect of diet on growth and survival of juvenile ornamental shrimp Thor amboinensis. North American Journal of Aquaculture, 67(4), 289–295.