Paelamon elegans

Palaemon elegans – krewetka elegancka
Kolorowa oportunistka z płycizn Europy 

1. Nazewnictwo i klasyfikacja

• Nazwa naukowa: Palaemon elegans (Rathke, 1837)

• Nazwy zwyczajowe: krewetka elegancka, rockpool prawn (ang.), Crevette élégante (fr.), Felsenpool-Garnele (niem.)

• Rodzina: Palaemonidae

• Rząd: Decapoda

• Typ: Arthropoda
  
  

Palaemon elegans to drobna, lecz wyrazista krewetka spotykana głównie w strefie przybrzeżnej Europy, gdzie zasiedla baseny pływowe, ujścia rzek, kamieniste plaże i laguny. Jest ceniona w badaniach ekologicznych jako gatunek wskaźnikowy, a także bywa trzymana w akwariach biotopowych.

2. Morfologia

Długość ciała dorosłych osobników wynosi zwykle 4–6 cm. Gatunek ten łatwo rozpoznać po charakterystycznym, kontrastowym ubarwieniu i wydłużonym rostrum.

• Ciało: przezroczyste z licznymi brązowo-czarnymi pasami oraz niebieskimi i pomarańczowymi refleksami.

• Rostrum: długie, cienkie, lekko wygięte ku górze; uzbrojone w ząbki (5–7 grzbietowych i 2–3 brzuszne).

• Oczy: kuliste, osadzone na krótkich słupkach.

• Chelipedy: pierwsza para odnóży zakończona szczypcami – smukłe, służą głównie do manipulowania pokarmem.

• Pleopody: dobrze rozwinięte, umożliwiają sprawne pływanie.

3. Występowanie i siedlisko

Palaemon elegans występuje szeroko w wodach przybrzeżnych Europy, północnej Afryki oraz Bliskiego Wschodu, głównie w basenie Morza Śródziemnego, Atlantyku i Morzu Czarnym.

• Zasięg naturalny: od zachodnich wybrzeży Wysp Brytyjskich po wschodnią część Morza Śródziemnego.

• Siedlisko: strefa pływów, laguny, kanały, słonawe ujścia rzek, baseny międzypływowe, porośnięte kamienie i glony.

• Tolerancja środowiskowa: wyjątkowo odporna – znosi wahania zasolenia (od słonawych po pełnosłone wody) i temperatury.

4. Zachowanie i interakcje

Palaemon elegans to aktywna krewetka o oportunistycznych zwyczajach. Żyje w grupach lub luźnych agregacjach, wykazuje silne zachowania terytorialne podczas karmienia.

• Tryb życia: głównie nocny, ale często widywana w dzień w płytkich, dobrze nasłonecznionych zbiornikach.

• Zachowanie społeczne: stosunkowo pokojowa wobec przedstawicieli własnego gatunku, ale w ciasnych warunkach może dochodzić do kanibalizmu.

• Unikanie drapieżników: błyskawiczny „skok” wsteczny za pomocą ogona (telsonu i uropodów).

5. Dymorfizm płciowy

Samce i samice różnią się subtelnie rozmiarem i kształtem odwłoka, choć pełna identyfikacja wymaga obserwacji spodu ciała.

• Samice: zazwyczaj większe, z szerszym odwłokiem; noszą jaja między pleopodami.

• Samce: smuklejsze, o wyraźniejszym rosturm.

• Jaja: zielonkawe lub brązowawe, przyklejone do pleopodów; samice noszą je przez około 2–3 tygodnie.

6. Dieta

Palaemon elegans to typowy wszystkożerca – zbiera resztki, zjada glony, drobne bezkręgowce i padlinę.

• W naturze: detrytus, glony nitkowate, larwy owadów wodnych, drobne mięczaki, martwa materia organiczna.

• W niewoli: mrożonki (artemia, oczlik), płatkowane i granulowane pokarmy dla krewetek, sparzona pokrzywa, rozdrobniony szpinak.

7. Warunki akwariowe

Krewetka elegancka może być trzymana zarówno w akwarium morskim, jak i słonawowodnym. Wymaga jednak odpowiednich parametrów i przestrzeni do ukrycia się.

• Minimalna objętość zbiornika: 50 litrów

• Temperatura: 0 – 30 °C (w cieplejszych warunkach krócej żyje)

• Zasolenie: 1.005–1.025 (toleruje szeroki zakres)

• pH: 7.5–8.2

• Partnerzy: ślimaki, drobne ryby, krewetki

• Niewskazane: większe, agresywne ryby (skrzydlice)

8. Rozmnażanie i larwy

Palaemon elegans rozmnaża się płciowo. W odpowiednich warunkach, także w akwarium, można uzyskać larwy.

• Zapłodnienie: wewnętrzne, jaja noszone przez samicę.

• Larwy: typu planktonicznego (zoea), drobne i unoszące się w toni przez kilka dni do tygodnia.

• Warunki odchowu: akwarium z bardzo drobnym pokarmem (np. wrotki, pył planktonowy); wymaga stabilnego środowiska.

• Czas rozwoju: larwy przechodzą kilka stadiów metamorfozy zanim osiągną formę przypominającą dorosłe krewetki.

9. Ciekawostki

• Palaemon elegans często wypiera rodzimą Palaemon adspersus w siedliskach antropogenicznie przekształconych – uznawana jest za półinwazyjną w niektórych rejonach.

• Jest gatunkiem wskaźnikowym w badaniach ekologii strefy przybrzeżnej, szczególnie pod kątem tolerancji na wahania zasolenia.

• Potrafi zmieniać barwę ciała w zależności od podłoża i warunków oświetlenia – maskowanie przed drapieżnikami.

• W Polsce spotykana m.in. w Zatoce Puckiej i ujściu Wisły – może przezimować w lagunach o obniżonym zasoleniu.

• Jej jaja są duże i liczne, dzięki czemu gatunek ten szybko odbudowuje populację po zakłóceniach środowiskowych.

10. Bibliografia

• González-Ortegón, E., & Cuesta, J. A. (2006). An illustrated key to the species of the genus Palaemon in Europe. Journal of Crustacean Biology, 26(2), 226–240.

• Grabowski, M. (2006). Palaemon elegans – a potential invader of the Baltic Sea. Oceanologia, 48(1), 125–130.

• Zander, C. D. (1993). The role of Palaemonid shrimps in benthic community structure in rockpools. Marine Ecology Progress Series, 99(1), 53–63.

• d’Udekem d’Acoz, C. (1999). Inventaire et distribution des crustacés décapodes de l'Atlantique nord-est. Patrimoines Naturels, 40.

• Bamber, R. N., & Henderson, P. A. (1988). Preliminary notes on the biology and ecology of Palaemon elegans. Field Studies, 7, 137–150.

• Wicksten, M. K. (1992). Ecology and behavior of shrimps in intertidal pools. American Zoologist, 32(3), 456–463.

Rysunek 1: Krewetka Palaemon elegans

Rysunek 2: Krewetka Palaemon elegans