A reforma de Sila

Este texto fala de como Sila e Mario pelexaron polo poder de dirixir a guerra. Parecía que Mario ía quedar con este, pero Sila coa axuda de parte do exército volveuse facer con Roma, logo Mario fíxose co poder.

Despois de este morra, Sila volve victorioso o Roma e sen ningún opoñente faise ditador e ao final da súa vida retírase a unha villa onde organiza festas para os seus amigos que eran íntimas en comparación coas grandes festas que organizaba cando era ditador.

Sila entra en Roma e Mario foxe a África

Rubicón

(...) Para Sila, como para Mario, as apostas volvéranse perigosamente altas, agás que Sila, a diferenza de Mario, aínda non comprendera o moito que aínda ían subir. Entón, cando aínda non se sacudira de encima o po de Roma, chegou un mensaxeiro galopando pola estrada que levaba a Nola. Descabalgou entre os traballos do asedio e foi levado a presenza do cónsul. O mensaxeiro resultou ser un dos oficiais de Mario, e só con velo, Sila soubo que o máis probable era que trouxese malas noticias. Aínda así, non as esperaba tan malas e quedou conmocionado. Celebrouse un plebiscito, informou o mensaxeiro a Sila. Sulpicio presentara unha proposta que fora ratificada polo pobo de Roma e convertida en lei. Segundo dispuña, Sila era desposuído do mando contra Mitrídates. O seu substituto, inevitablemente, era Mario. O oficial viñera a facerse cargo do mando do exército. Sulpicio cobrouse vinganza. Sila retirouse á súa tenda, primeiro consternado e logo cada vez máis furioso. Realizou algúns cálculos rápidos. Tiña en Nola seis lexións. Cinco delas foran asignadas á guerra contra Mitrídates, e outra, á continuación do asedio. En total, tiña uns trinta mil homes. Malia que eran moitos menos dos que mandara o verán anterior, aínda así constituían unha amenazadora concentración de poder militar. Só as lexións de Pompeyo Estrabón, ocupado varrendo aos rebeldes no outro extremo de Italia, podían enfrontárselle. Mario, en Roma, non tiña ningunha lexión. (...) Cando Sila convocou ás tropas a unha reunión na praza de armas e lles comunicou as novas, volvéronse inmediatamente contra o enviado de Mario e matárono a pedradas. Por vontade propia clamáronlle a Sila que os guiase cara á capital, unha esixencia ante a que Sila accedeu encantado. Os seus oficiais quedaron tan arrepiados ante o seu plan que todos eles excepto un dimitiron, pero Sila, sabendo que xa fora demasiado lonxe, non podía botarse atrás. Deixando atrás unha soa lexión para que continuase co asedio a Nola, emprendeu a marcha cara ao norte.

En Roma recibiron con incredulidade as noticias do seu avance. Algúns, como Pompeyo Rufo, o cónsul deposto, alegráronse e déronse présa para partir e unirse a el, pero a maioría sentiu só consternación e desesperación. Enviáronselle frenéticamente embaixadas para intentar que se retirase por pura vergoña, pero a cada un dos seus chamamentos respondía alegremente que marchaba sobre Roma para «liberala dos seus tiranos».

Mario e Sulpicio, perfectamente conscientes de cales eran os obxectivos daquela amenazadora afirmación, trataban á desesperada de gañar tempo. Mentres Sila se achegaba ás afóras de Roma enviaron unha última delegación, prometendo que o Senado se reuniría para discutir os seus agravios e que eles tamén asistirían a esa reunión e quedarían vinculados polas decisións que alí se tomasen. Todo o que pedían a cambio era que Sila se mantivese acampado a oito quilómetros do sagrado límite da propia Roma.

Todo o mundo sabía que cruzar ese límite sería un xesto de formidable e terrible significado. Roma era unha cidade preñada de númenes e deuses, pero había poucos espazos máis sacros que o pomerium, a antiga fronteira sinalada polo suco arado por Rómulo, que non se alterou desde tempos dos reis. Todo cidadán en armas tiña absolutamente prohibido cruzalo: dentro do pomerium estaba o reino de Xúpiter, o gardián da cidade e o garante da paz. Era perigoso enfurecer a ese deus, así que cando Sila lle dixo aos enviados de Mario que aceptaría os seus termos, poida que ata lle cresen. Pero Sila mentía. Axiña que como os delegados partiron de volta a Roma ordenou ás súas lexións que os seguisen, avanzando en divisións separadas para tomar tres das portas da cidade. A pesar de que Xúpiter era poderoso, Sila confiaba na bendición de Venus, a deusa da fortuna e unha divindade -cría- non menos poderosa.

Cando os lexionarios atravesaron o pomerium e comezaron a penetrar nas estreitas ruelas, os seus compatriotas recibíronos cunha choiva de tellas lanzadas desde os teitos das casas. Foi un ataque tan feroz que, por un momento, os soldados fraquearon, ata que Sila ordenou que se disparasen frechas acendidas aos tellados. Cando as chamas comezaron a crepitar e se estenderon ao longo das rúas principais da cidade, o propio Sila avanzou dacabalo pola maior de todas elas, a vía Sacra, ata o mismísimo corazón de Roma. Mario e Sulpicio, logo de intentar sen éxito que se alzasen en armas os escravos da cidade, fuxiron.

Por todas partes, gardiáns con armadura tomaron os seus novos postos. Xunto ao Senado víanse espadas e armaduras. O impensable sucedera. Un xeneral converteuse no señor de Roma. Era un momento preñado de ameaza. As xeracións posteriores, coa vantaxe que outorga a perspectiva, verían nel o gran punto de inflexión sobre o que advertiran os agoiros: o fin dunha vella era, o advenimento dunha nova época. Certamente, coa marcha sobre Roma dun exército romano cruzouse unha fronteira. Perdeuse unha primixenia sensación de inocencia. A competición polas honras fora sempre o pulo que mantiña viva a República, pero agora introduciuse nela un elemento letal, unha toxina amenazadora cuxa presenza xa non podería ignorarse. Ata entón o que máis temía un cidadán era a derrota nas eleccións, ou nun preito, ou nun debate no Senado. Pero Sila, na súa persecución contra Mario, estaba levando a rivalidade e o odio persoal ata extremos descoñecidos ata entón. Desde ese momento, o seu recordo perseguiría a todo cidadán ambicioso, tentándoo e aterrorizándoo por igual.

E, naturalmente, tras tomar unha decisión tan tremenda, Sila estaba ansioso por aproveitarse da súa vantaxe. Convocou ao Senado e esixiu que se cualificase aos seus opoñentes de inimigos do Estado. O Senado, medorento e cun ollo posto nos gardas de Sila, apresurouse a obedecer. Pronunciáronse as correspondentes sentenzas de ilegalización contra Mario, Sulpicio e outros dez, incluíndo entre eles ao fillo menor de Mario. Sulpicio, que foi traizoado por un escravo, foi cazado e asasinado, pero os demais condenados lograron escapar. O propio Mario, logo dunha serie de arrepiante aventuras durante as cales tivo que esconderse en xunqueiras e facer fronte a asasinos a soldo, conseguiu por fin arribar á seguridade de África. Nese aspecto, Sila perdera a partida: escorrentara á serpe, pero non a matou. Mario sobrevivira para loitar outro día.

Pero Sila, aínda que decepcionado, non se alarmou innecesariamente. A condena do seu rival fora algo máis que un acto profundamente satisfactorio de vinganza persoal. Tamén quería que transmitise outra mensaxe: ao identificar a súa propia causa coa da República, esperaba que a súa marcha sobre Roma se vise como un acto no seu defensa. Pode que o apoiasen cinco lexións, pero para Sila, a lexitimidade seguía sendo máis importante que o uso descarnado do poder. Durante o debate sobre a proscripción, cando un venerable senador lle dixo á cara que xamais se debería declarar inimigo público a un home tan grande como Mario, Sila non puxera reparos ao dereito do ancián a disentir. Sempre que puido, comportouse de forma similar para respectar a sensibilidade dos seus compatriotas. Lonxe de mostrarse como un déspota militar, preferiu presentarse como o defensor da constitución (...)

A fin de Sila

(... ) De todos os xeitos, Sila dimitiu do seu cargo de ditador moito antes de que se terminase o gran templo de Xúpiter. Unha mañá, nalgún momento de finais do 81 a.C., apareceu de súbito no Foro sen os seus lictores. O home que máis cidadáns romanos asasinara en toda a historia da República abandonou todos os símbolos do poder supremo, «sen temer nin á xente de casa nin aos exiliados no estranxeiro [...]. Ata tal punto chegaba o seu atrevemento e a súa boa sorte». Unha vez máis a súa coraxe resultou xustificada. Sila aínda daba medo. Só nunha ocasión alguén ousou criticalo á cara, un mozo apupouno no Foro e logo, vendo que non lograba que a xente se lle unise, seguiu apupándoo ao longo de todo o traxecto ata a súa casa. A parte dese incidente illado, o nome de Sila seguiu inspirando temor a todos.

Un ano despois de que Sila dimitise como ditador, detentou o cargo de cónsul, e ao ano seguinte apartouse por completo da vida pública. Liberado das súas responsabilidades oficiais, retornou á vida libertina da súa mocidade. E non perdera un chisco do seu talento como trouleiro. Como ditador celebrou algunhas das festas máis impresionantes da historia de Roma, ás que invitaba a todos os cidadáns. As rúas crepitaban co son e o cheiro dos asados, e das fontes públicas manaba viño no canto de auga. Os cidadáns dábanse un atracón, e cando xa ninguén podía comer nin beber máis, tirábanse ao Tíber as inxentes cantidades de comida que sobrara, todo un espectáculo de malgaste. Como cidadán, Sila ofreceu unhas festas inevitablemente máis íntimas. Pasábase días enteiros bebendo cos seus vellos compadres bohemios.

A pesar do seu sobrecolledora ascensión, Sila foi sempre tan leal cos seus amigos como implacable cos seus inimigos. Actores, bailarinas, vellas prostitutas, a todos tiroulles migallas dos patrimonios dos proscritos. Aos que non tiñan talento deulles diñeiro para que non tivesen que volver actuar. A aqueles que si o tiñan apreciábaos, aínda que fixese moito que o seu mellor momento quedase atrás. Sila seguía adulando e consentindo a unha marchita drag queen. «Metrobio, o travesti, coñecera mellores tempos, pero Sila nunca deixou de insistir en que de odos modos seguía namorado del.»

Certamente, Sila non necesitaba de ningunha demostración de músculo ao estilo de Mario para demostrar que era un home: ir ao Campo de Marte a traballarse o corpo non era para el. Na súa vila da Campania compracíase e gozaba do seu retiro. Restaurara a República, e o froito dos seus traballos era a paz. A crise terminara. Seica alguén podía dubidar, vendo a Sila envolvido nunha túnica grega e paseando cos demais turistas polas ruelas vellas de Nápoles, que os bos tempos volveran?

Pero en Italia, igual que en Roma, os bos tempos baseáronse no salvaxismo e o sangue. Non moi lonxe da gran vila de Sila elevábanse os outeiros de Samnium, que mostraban as cicatrices das brutais feridas que sufriran. Ao redor, as cidades espalladas sobre a chaira de Campania aínda mostraban as pegadas da súa resistencia a Sila. Ata Nápoles fora asaltada polas súas lexións. Nola tamén, ao fin, caera. Asediada durante case unha década, o bastión rebelde resistiu ata o 80 a. J.C., sacando forzas de fraqueza ante as noticias das atrocidades sufridas por outras cidades, tan terribles que, en algunhas, os seus propios cidadáns preferiran prender lume á cidade e arder con ela antes que renderse. Para castigar a Nola e para dispor dunha forza de ocupación permanente, Sila situou alí unha colonia dos seus veteráns, un dos numerosos asentamentos similares que impuxo por toda a Campania e Samnium. Triunfante ata no máis acérrimo bastión dos seus inimigos, Sila celebrouno dándolle a Nola un novo e humillante nome: Colonia Felix. Só houbo outra confiscación que lle dese máis pracer. Un pouco máis aló, na costa, preto da súa herdade, estaba a famosa vila de Mario, elevada sobre os seu promontorio como un campamento militar, un santuario á gloria e ao orgullo viril do vello soldado. Sila vendeulla barata á súa filla, Cornelia. Encantáballe botar sal sobre as feridas abertas dos seus inimigos.

Esa vea de crueldade non se esquecería nin se perdoaría. Sila ensinoulles aos romanos a primeira mostra do que significaba ser súbditos dun autócrata, e foi unha experiencia aterradora cuxa lección aprenderon ben. Era un descubrimento que non podían esquecer nin enterrar no pasado. Tras as proscripcións quedou claro para todos cales eran as consecuencias de levar as ansias romanas pola competencia e a gloria ata as súas últimas consecuencias. E non só tomaron nota os inimigos de Roma, senón tamén os seus propios cidadáns. O que antes era impensable agora acazapábase na mente de todo romano: «Se Sila o logrou, por que non podo logralo eu tamén?»

A xeración seguinte tería que atopar a súa propia resposta a esa pregunta. Ao facelo, definirían como se xulgaría ao propio Sila: fora o salvador ou o destrutor da Constitución? Por terrible que fóra, o ditador traballara duro para restaurar a República, para asegurarse de que non tería sucesor. Os historiadores das xeracións futuras, afeitos á autocracia perpetua, marabillábanse ante a idea de que alguén abandonase voluntariamente o poder supremo. E, no entanto, iso foi o que fixo Sila. Por iso, os seus propios contemporáneos víano como unha figura desconcertante e contraditoria.

Cando morreu, probablemente dunha doenza hepática, nin tan só puideron porse de acordo sobre que debía facerse co seu corpo. Un cónsul quería darlle un funeral de Estado, o outro privalo de todo honra fúnebre. De forma extrañamente apropiada, ao final foi a ameaza da violencia o que resolveu o debate. Unha enorme escolta de veteráns reuniuse para levar ao seu defunto xeral desde a Campania, e o pobo de Roma quedou «tan aterrorizado polo exército de Sila e o seu cadáver como cando aínda vivía». Axiña que como o corpo foi depositado nunha gran pira no Campo de Marte, un forte vento soprou sobre a chaira, atizando as chamas. E tan pronto como o corpo se consumiu, comezou a chover. Sila seguiu tendo boa sorte ata o fin.