Een verkleinwoord is de kleine vorm van een zelfstandig naamwoord
Verkleinwoorden kan je gemakkelijk herkennen omdat ze -tje, -etje, -je, -pje, of -kje hebben op het einde.
Verkleinwoorden krijgen ALTIJD het lidwoord HET
Boom -> boompje
koek -> koekje
stoel -> stoeltje
vriendin -> vriendinnetje
hond -> hondje
ketting -> kettinkje
doek
schoentje
boompje
raampje
kindje
druif
tafel
kastje
kringetje
katje
broer
zus
zusje
bloempje
ruitje
kaars
appel
peer
trein
vaas
zetel
plant
pen
zak
snoep
bak
spel
bal
raam
computer
drank
glas
bord
voet
hoofd
De verkleinwoorden zijn in grote lijnen in te delen in categorieën op basis van de vorm en klemtoon van het grondwoord. Hieronder staan de belangrijkste categorieën.
Korte Klank EN eindigt op M, N, NG of L -> -ETJE
Voorbeelden:
bommetje, cd-rommetje, inhammetje,
Probeer zelf:
Accordeon
lampion
non
slang
tang
tong
kring
string
parasol
spel
De slotmedeklinker van het grondwoord wordt verdubbeld als dat nodig is voor de juiste uitspraak.
UITZONDERING: -ING (zie hieronder)
één lettergreep + korte klank + eindigt op R -> -ETJE
Voorbeelden:
barretje,
Probeer zelf:
ster
por
Dat geldt ook voor woorden die zijn samengesteld met zo’n eenlettergrepig woord: minibarretje, hangsnorretje, filmsterretje, enz.
De slotmedeklinker van het grondwoord wordt verdubbeld als dat nodig is voor de juiste uitspraak.
lange klank OF toonloze E + eindigt op M OF LM of RM -> -PJE
Voorbeelden:
albumpje, bodempje,
Probeer zelf:
de duim
de bloem
de riem
de bezem
de pluim
de naam
de storm
de zalm
Het is ook columnpje: de n valt weg in de uitspraak, maar moet wel worden opgeschreven.
Eindigt op P, T, K, D, S, F in de uitspraak-> -JE
LET OP: in de uitspraak, het kan anders geschreven staan (zie cake, cakeje)
Voorbeelden:
popje, potje, websiteje, bakje, cakeje, smaakje, kladje, stadje, hemdje, mesje, busje, pluisje, neusje, briefje, hofje, kalfje.
Probeer zelf:
de hand
de voet
de zak
de juf
de lat
de koek
de klas
Minstens twee lettergrepen en eindigt op ING met hoofdklemtoon VOOR -ING-> -KJE
KETTINKJE
LET OP: De g valt dan weg.
Voorbeelden:
beloninkje, bestellinkje,
Probeer zelf:
buiging
camping
haring
ketting
koning
mening
ontploffing
ontsteking
pudding
sluiting
verfrissing
vertelling
woning
Dat geldt ook voor samenstellingen die op zo’n woord eindigen: halskettinkje, winterkoninkje, ritssluitinkje, enz.
Minstens twee lettergrepen en eindigt op ING met onbeklemtoonde lettergreep VOOR -ING-> -ETJE
LIEVELIGETJE
Voorbeelden:
buitelingetje,
Probeer zelf:
Lieveling
Krakeling
tekening
vergadering
versnapering
verstekeling
verzameling
wandeling
Lange Klank/toonloze E en eindigen op een n, l of r
Voorbeelden:
banaantje, kikkertje.
meerdere lettergrepen en eindigen op een korte klank (maar geen toonloze e) plus een r.
Probeer zelf:
de beer
de veer
de peer
de tuin
de school
de schaar
Voorbeelden:
radartje, motortje, sponsortje, tractortje, lucifertje.
Eindigen in de uitspraak op een klinker.
Voorbeelden:
anekdotetje, autootje, bulletintje, cadeautje, chocolaatje, compromistje (naast compromisje, omdat de slot-s ook kan worden uitgesproken), dinertje, koetje, omaatje, pasteitje, portemonneetje, relaistje, rendez-voustje, reutje, soupertje, saltootje, truitje.
Eindigen in de uitspraak op een J of W.
Voorbeelden:
kooitje
Probeer zelf:
de leeuw
de haai
de klauw
de kooi
1) Maak twee kolomnen ( Grondwoord en Verkleinwoord)
2) In de eerste kolomn, schrijf de grondwoord MET lidwoord.
3) Kleur de KORTE KLANK in het ROOD
4) Kleur de MEDEKLINKERS na de korte klank in het GROEN
3) Vul de tweede kolomn aan VERGEET HET LIDWOORD NIET!
voorbeeld:
de krant
Krant heeft een KORTE KLANK en eindigt op een T dus we voegen er -JE aan toe: HET KRANTJE
de spin
Spin heeft een KORTE KLANK en eindigt op N dus we voegen -ETJE er aan toe. Maar PAS OP als we spinetje schrijven verandert de uitspraak van het woord dus moeten we de medeklinker verdubbelen. Het wordt: HET SPINNETJE
zelfstandig
het park -> het parkje
de tor
de dolk
de krent
de oliebol
de bon
de bes
de klank
de grot
de hand
de kam
de wang
de kom
de ram
de worst
de zon
de muts
de tang
de stam
het lam
de korts
de kring
de vis
de oorbel
de nacht
de klant
het werk
het bed
de klep
het krot
het eiland
de lamp
de vos
het nest
het bericht
de fles
de mug
het zakmes
de snoepzak
de rat
de pit
de pan
de rug
de knol
de speld
het gerecht
de mast
het gezin
De nagel aan je teen is heel kort.
Ik teken een cirkel rond de maan.
Woont een Kabouter in een paddestoel?
In de boom hangen zes appels en geen peer.
Schrijf met je potlood in dat boek.
Mijn oog ziet een fout in je toets.
Bij woorden die uit twee lettergrepen bestaan, waarbij de klemtoon op de eerste lettergreep ligt, en waarin die laatste lettergreep een korte klank is gevolgd door een n, m, ng of l, is naast -etje (zie hierboven) ook -tje, -pje of -kje toegestaan. Voorbeelden: pythontje, consultje, pelgrimpje, saronkje.
Bij woorden die uit één lettergreep bestaan en eindigen op een p, b of g is naast -je (zie hierboven) ook -etje mogelijk. Voorbeelden: kippetje, poppetje, schubbetje, kribbetje, ruggetje, slabbetje, vlaggetje, weggetje, wiggetje.
Bij woorden die eindigen op een lange klank plus m en n is naast -pje (zie hierboven) ook -etje toegestaan; soms heeft het geheel dan een andere betekenis. Voorbeelden: bloemetje (‘bos(je) bloemen’), katoenetje (‘kledingstuk van katoen’).
Bij woorden die eindigen op een lange klank plus l is naast -tje soms ook -etje toegestaan: wieletje.
Bij Franse leenwoorden die eindigen op een -t of -d wordt -je toegevoegd, ook al wordt die d of t in zo’n leenwoord niet uitgesproken: biscuitje, circuitje, colbertje, chaletje, toupetje, pernodje, boulevardje.
Bij een aantal woorden verandert de klinker in het verkleinwoord. Voorbeelden: blad - blaadje, gat - gaatje (gatje betekent ‘kontje’), glas - glaasje, lot - lootje (naast lotje), pad - paadje, schip - scheepje, vat - vaatje.
Kindertjes en kleertjes komen alleen in het meervoud voor.
De verkleinvorm van rad is radje, raadje of radertje.
In verkleinvormen als A4’tje, A5’je, mp3’tje en 6’je is een apostrof (en geen streepje) nodig tussen het cijfer en het achtervoegsel -tje/je. Dat geldt ook voor verkleinvormen van afkortingen: in bv’tje, dvd’tje en sms’je komt er een apostrof voor het achtervoegsel -tje/je.