Ingelesezko hitza da, jatorrian gales zaharretik hartua, eta "crom" (okertua) eta "lech" (harri lau) osagaiek osatzen dute. Hortaz, lurrean sartuta dauden harri edo menhir batzuek osatutako monumento megalitiko bat da, zirkulu edo elipse formako lursail lau bat inguratzen dutenak.
Orain arte ikusitako monumentu megalitikoekin alderatuta, cromlech-ak ez dira hain ugariak. Hala ere, haien funtzioa zehazteko orduan zalantza berdinak sortzen dira, eta horrek hipotesi anitzetarako bidea ematen du. Hipotesi nagusia da izaera funerarioa zutela, baina badaude astronomiarekin lotzen dituztenak ere, adieraziz izar edo ilargiaren zikloen behatoki izan zitezkeela; Stonehenge-ren kasuan adibidez, asko aztertu da teoria hori.
Gure kasuan, cromlech hauek “harrespil” izenez ezagutzen dira, hau da, harri-zirkulua. “Baratz” izenez ere ezagunak dira (baratzeak; nekropoli prehistorikoak izendatzeko tradizionalki erabilia) eta sarritan izaki mitologikoekin lotzen dira, hala nola jentilak edo mairuak/maidak: “jentilbaratzak” eta “maide-baratzak”.
Europako beste leku batzuekin alderatuta, Euskal Herriko cromlech-ak txikiagoak dira, 5 eta 6 metro arteko diametroarekin. Gainera, 1.000 metrotik gorako lepoetan edo gailur biribiletan aurkitzen dira gehienetan eta, zenbaitetan, tumulu edo dolmen bat inguratzen dute.
Gure lurraldean egindako indusketa arkeologikoek erakutsi dute cromlech-ak monumentu argiki funerarioak zirela, eta Brontze Berantiarrean (K.a. 1200) hasi eta Burdin Aroaren hasierara artekoak direla. Erdigunean, hildakoen errautsak gordetzeko lurperatutako ontziak aurkitu dira. Zenbait kasutan, 1 metro x 60 cm inguruko lau harlauza eta estalki batez osatutako kaxa laukizuzenak ere agertu dira. Kasu gehienetan, errausketa horiek helduak diren gizonezkoei dagozkie, eta ardi-gaztaren bidexken ondoan kokaturik egoteak adierazten du euskal artzainen gorpuzki errautsdunak direla bertan lurperatutakoak.
Goñiko Haraneko lurretan, halako monumentu megalitikoen presentziarik ez da dokumentatu oraingoz, izan ere, inguruko lurraldeetan badaude, baina ez barrualdean. Hala eta guztiz ere, ez da baieztapen itxia, eta denboraren poderioz mota horretako aurkikuntzak ager daitezke. Horregatik, halako bat aurkituz gero, gurekin eta dagokion agintaritzarekin harremanetan jartzea gomendatzen dugu.