เพชรบุรี หรือ ที่ในอดีตถูกเรียกว่า เมืองพริบพรี ถือเป็นเมืองโบราณที่มีความสำคัญมา กว่า 2,000 ปี ด้วยจุดเด่นทางภูมิประเทศ ที่มีทั้งภูเขา ต้นกำเนิดแม่น้ำ  ที่ราบลุ่มแม่น้ำ และชายฝั่งทะเล จึงทำให้เมืองเพชรบุรีครบเครื่องไปด้วยคุณสมบัติโดดเด่น ราวกับเพชรล้ำค่า ทั้งเหมาะสำหรับตั้งถิ่นฐาน และยังเป็นเมืองท่าชายฝั่งทะเลที่เชื่อมต่อภายในประเทศ และระหว่างประเทศ ทำให้มีบทบาทเป็นเมืองหน้าด่านที่สำคัญทางตะวันตกมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยและกรุงศรีอยุธยา และต่อมาก็ได้รับความนิยมในฐานะเมืองตากอากาศของกษัตริย์ จนได้ชื่อว่า เมืองสามวัง เพราะมีทั้งพระราชวังบนเขา หรือ พระนครคีรี พระรามราชนิเวศน์ หรือวังบ้านปืน และ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน

ถือได้ว่า เพชรบุรีมีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชพันธ์ุนานาชนิด รวมไปถึงวัตถุดิบหลากชนิดที่ได้จากท้องทะเล ล้วนแล้วเป็นวัตถุดิบอาหารชั้นเยี่ยม ผนวกเข้ากับฝีมือการรังสรรค์ปรุงรสชาดของคนเมืองเพชรที่มีความปราณีต มีการถ่ายทอดผ่านรุ่นสู่รุ่น ผสมผสานภูมิปัญญาจากหลากวัฒนธรรมทั้งคนพื้นถิ่นและกลุ่มชาติพันธุ์ภายในท้องถิ่น ทำให้อาหารของเมืองเพชรมีเสน่ห์ สีสันแห่งรสชาดและเอกลักษณ์หลากหลายจนขึ้นชื่อของดีเมืองเพชรบุรี จนได้ชื่อว่าเป็น ‘เมืองสามรส’ เพราะมีทั้ง รสเค็ม จากเกลือสมุทรบ้านแหลม รสหวาน จากตาลโตนด และรสเปรี้ยว จากมะนาวเมืองเพชร ที่เมื่อนำมาผนวกกับทักษะการปรุงอันประณีต  จึงได้ออกมาเป็นเมนูคาวหวานนานาชนิดที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว อาทิ แกงคั่วหัวตาล ก๋วยเตี๋ยวน้ำแดง ข้าวแช่เมืองเพชร ขนมจีนทอดมัน  ขนมตาล ขนมหม้อแกง และอีกหลากหลายเมนู 

ด้วยความโดดเด่นของเมืองสามรส ในปี พ.ศ.2564 เพชรบุรีจึงได้รับการคัดเลือกและยกย่องให้เป็นอีกเมือง(ต่อจากภูเก็ต)ในเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ด้านอาหาร (City of Gastronomy) โดย UNESCO 

มะนาวเมืองเพชร หรือที่รู้จักกันอย่างเป็นทางการในชื่อ "มะนาวเพชรบุรี" เป็นผลิตผลบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของไทย มีแหล่งปลูกสำคัญอยู่ในอำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี ลักษณะเด่นคือ ผลใหญ่ เปลือกบาง น้ำเยอะ รสเปรี้ยวจัด และมีกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์

เพชรบุรีไม่ได้โดดเด่นเฉพาะทางด้านอาหาร แต่เมืองเพชรบุรียังมีความสมบูรณ์ทางธรรมชาติเป็นอันดับต้น ๆ  ไม่ว่าจะเป็นอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ซึ่งถือเป็นผืนป่าที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย มีสภาพป่าที่อุดมสมบูรณ์ เป็นป่าต้นน้ำของแม่น้ำเพชรบุรีและแม่น้ำปราณบุรี นอกจากจะเป็นป่าต้นน้ำที่สำคัญแล้วยังมีลักษณะเด่นทางธรรมชาติอีกหลายประการ เช่น ทะเลสาบ น้ำตก ถ้ำ หน้าผาที่สวยงาม 

อีกสิ่งที่ถือเป็นอีกสีสันที่โดดเด่นด้านศิลปะผ้าทอที่เป็นเอกลักษณ์ก็คือ ผ้าเขียนทอง เป็นอีกหนึ่งในผ้าโบราณทรงคุณค่าสูงส่งในราชสำนักสยาม ที่เพิ่มความวิจิตรบรรจงด้วยการเขียนเส้นทองทับลงบนลวดลายผ้าพิมพ์หรือผ้าทอ 

นอกจากนี้เพชรบุรียังมีวัดวาอารามหลายแห่งที่ล้วนแต่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน

วัดถ้ำเขาหลวง

หนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวเก่าแก่ของเพชรบุรี ตั้งอยู่บนเขาหลวง ภูเขาลูกเล็ก ๆ ที่มีความสูงเพียง 92 เมตร สร้างขึ้นในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งพระองค์มีพระราชประสงค์ที่จะสร้างวัดบนยอดเขา เพื่อถวายแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเสด็จประพาสมายังถ้ำแห่งนี้ 

ภายในถ้ำมีโพรงหินที่แตกเป็นช่อง อากาศภายในถ้ำเย็นสบาย ไม่อับชื้น ที่สำคัญภายในถ้ำมีพระพุทธรูปองค์ใหญ่และพระพุทธรูปอื่น ๆ มากมายประดิษฐานอยู่ จุดเด่นจะอยู่ที่ลําแสงส่องสว่างลงมาจากเพดานถ้ำตกกระทบบริเวณพระพุทธรูปองค์ใหญ่ (หลวงพ่อโต) พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งในแต่ละช่วงเวลาและฤดูกาล ลําแสงก็จะทํามุมแตกต่างกันเกิดสีสันสวยงาม 

วัดพระพุทธไสยาสน์ (วัดพระนอน)

สําหรับวัดพระพุทธไสยาสน์ เป็นวัดเก่าแก่ที่ไม่ปรากฏหลักฐานสร้างที่แน่ชัด แต่สันนิษฐานกันว่าเป็นวัดที่มีมาแต่สมัยอยุธยา ส่วนองค์พระมีอายุเก่าแก่กว่า 400 ปี มีความยาว 43 เมตร มีความสูงจากพระเศียรถึงฐานบรรทม 15 เมตร จัดเป็นพระนอนที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 4 ของประเทศ จุดเด่นที่แตกต่างจากพระนอนอื่น ๆ คือที่เศียรขององค์พระมีหมอนบรรทมรูปดอกบัวรองพระเศียรอยู่สองก้อน ทั้งนี้เชื่อกันว่าผู้ที่เกิดวันอังคารควรหาโอกาสมากราบไหว้สักครั้ง จะนําพาความรุ่งเรืองมาสู่ชีวิต 

หลังจากสิ้นสุดยุคสมัยของกรุงศรีอยุธยา วัดก็ถูกปล่อยทิ้งจนกลายเป็นวัดร้าง จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทอดพระเนตรเห็นองค์พระนอนที่ทรุดโทรมมากจึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างหลังคาสังกะสีคลุมไว้ ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่5 ได้มีการสร้างหลังคากระเบื้องคลุมองค์พระนอนไว้และกลายเป็นวิหารพระพุทธไสยาสน์ดังที่เห็นในปัจจุบัน

นอกจากวัดพระพุทธไสยาสน์ (วัดพระนอน) ดังที่กล่าวข้างต้นแล้ว  ยังมีศาสนสถานที่สำคัญอีกหลายแห่ง ที่ น่าจะไปเยือน สัมผัสความงดงามอีกหลายแห่งอาทิ วัดใหญ่สุวรรณารามวรวิหาร , วัดนอกปากทะเล วิหารเรือ และ วัดมหาธาตุวรวิหาร เป็นต้น ที่ล้วนมีประวัติความเป็นมา ที่น่าสนใจ

ภูเก็ต (City of Gastronomy : อาหาร, 2558)
เชียงใหม่ (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2560)
สุโขทัย (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2562)
กรุงเทพมหานคร (City of Design : การออกแบบ, 2562)
เพชรบุรี (City of Gastronomy : อาหาร, 2564)
เชียงราย (City of Design : การออกแบบ, 2566)
สุพรรณบุรี (City of Music : ดนตรี, 2566)
สงขลา (City of Gastronomy : อาหาร, 2568)
และน่าน (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2568)

ได้รับเมื่อ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564