องค์การยูเนสโก (UNESCO) นอกจากจะดูแลรับผิดชอบการประกาศขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติและประวัติศาสตร์ ตั้งแต่ปี พ.ศ.2547 เป็นต้นมายูเนสโกยังให้ความสำคัญกับการส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรม ตลอดจนการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมโดยมีประชาชนเป็นศูนย์กลาง นโยบายการพัฒนาผ่านมิติทางวัฒนธรรมและความคิดสร้างสรรค์นี้นำมาซึ่งโครงการ ‘เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโก’ (UNESCO Creative Cities Network หรือ UCCN) ซึ่งเป็นการร่วมมือของภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา ผ่านนโยบายระดับท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับเมืองหรือมหานครต่าง ๆ ทั่วโลก เกิดเป็นเครือข่ายที่เน้นการพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์และการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน ซึ่งเมืองสมาชิกจะต้องตรวจสอบความก้าวหน้าและจัดทำรายงานผลการดำเนินงานตามเกณฑ์ของโครงการทุก 4 ปี

UNESCO Thailand เส้นทางท่องเที่ยวจากพื้นที่ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากองค์การยูเนสโก มุ่งเน้นคุณภาพของสินค้าและประสบการณ์ที่มีคุณค่าให้แก่นักท่องเที่ยว พร้อมทั้งเพิ่มโอกาสในการนำเสนอขายแหล่งท่องเที่ยวของไทยสู่ตลาดทั้งในและต่างประเทศ โดยครอบคลุม 2 ประเภท ได้แก่

1. พื้นที่เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ (UNESCO Creative Cities Network - UCCN)
ครอบคลุมพื้นที่เมืองสร้างสรรค์ในประเทศไทย จำนวน 7 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ สุโขทัย เชียงราย กรุงเทพมหานคร เพชรบุรี ภูเก็ต และสุพรรณบุรี สะท้อนอัตลักษณ์ความโดดเด่นของแต่ละเมืองในหลากหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็นด้านหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน การออกแบบ อาหาร และดนตรี แสดงถึงรากฐานของวัฒนธรรมในปัจจุบัน สามารถต่อยอดสู่ประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่เป็นอัตลักษณ์ของแต่ละพื้นที่

2. พื้นที่มรดกโลกทางวัฒนธรรมและธรรมชาติ ( UNESCO World Heritage Sites)
พื้นที่ทรงคุณค่าที่ได้รับการอนุรักษ์และรับรองความสำคัญระดับโลกในด้านประวัติศาสตร์และระบบนิเวศน์ (อ่านเพิ่มเติม)

เมืองสร้างสรรค์จากยูเนสโก “UNESCO Creative Cities Thailand”
“เมืองสร้างสรรค์” (Creative City) หมายถึง เมืองที่มีกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่หลากหลาย และมีส่วนสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของเมืองนั้น ๆ มีรากฐานจากความมั่นคงทางสังคมและวัฒนธรรม โดยมีการรวมกลุ่มกันอย่างหนาแน่นของคนที่ทำงานสร้างสรรค์ ที่ทำให้เมืองกลายเป็นพื้นที่ของการแสดงออกทางความคิดสร้างสรรค์  ทำให้เกิดการรวมตัวทางสังคม ตลอดจนความเป็นท้องถิ่นนี้เองที่แสดงออกหรือสื่อออกมาทางศิลปะในรูปแบบต่าง ๆ และกิจกรรมทางวัฒนธรรม ที่นำไปสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมทางวัฒนธรรมและความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งการเข้าร่วมสามารถทำให้เกิดการสนับสนุนเสริมสร้างการเรียนรู้กันกัน เหนือสิ่งอื่นใดการเป็นเมืองสร้างสรรค์ ยังก่อประโยชน์ต่อภาคส่วนต่าง ๆ ของสังคม 

ปัจจุบันเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโกแบ่งออกเป็น 7 ประเภท ได้แก่ 

1. เมืองแห่งวรรณกรรม (City of Literature)

2. เมืองแห่งภาพยนตร์ (City of Film)

3. เมืองแห่งดนตรี (City of Music)

4. เมืองแห่งหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน (City of Crafts & Folk Arts)

5. เมืองแห่งการออกแบบ (City of Design)

6. เมืองแห่งศิลปะสื่อประชาสัมพันธ์ (City of Media art)

7. เมืองแห่งวิทยาการอาหาร (City of Gastronomy)

จากย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์นำร่องที่เข้าร่วมเครือข่ายย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ประเทศไทย (TCDN) ต่อยอดการพัฒนาสู่เมืองสร้างสรรค์ในอนาคต ซึ่งปัจจุบัน ปี 2569 มีจังหวัดที่เข้าร่วมเครือข่ายย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ประเทศไทย (TCDN) จำนวน 33 จังหวัด  คือ กรุงเทพฯ, นครปฐม, สุพรรณบุรี, เพชรบุรี, นครราชสีมา, ขอนแก่น, อุดรธานี, เลย, ร้อยเอ็ด, อุบลราชธานี, ศรีสะเกษ, สกลนคร, ภูเก็ต, นครศรีธรรมราช, ตรัง, พัทลุง, สงขลา, ปัตตานี, เชียงใหม่, เชียงราย, ลำปาง, ลำพูน, พะเยา, แพร่, น่าน, พิจิตร, สุโขทัย, พิษณุโลก, อุตรดิตถ์, พัทยา(ชลบุรี), ระยอง, จันทบุรี, สระแก้ว 

ตลอดระยะเวลา 20 กว่าปีมานี้ เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การยูเนสโก (UNESCO Creative Cities Network) ได้สนับสนุนและส่งเสริมให้ความร่วมมือระหว่างเมืองและมหานครต่าง ๆ มุ่งเน้นการนำความคิดสร้างสรรค์และวัฒนธรรมมาเป็นทุนในการพัฒนาเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนอย่างยั่งยืน ปัจจุบัน (พ.ศ.2569) มีสมาชิกทั้งหมด 408 เมืองจากกว่า 100 ประเทศ

สำหรับประเทศไทย ปัจจุบัน (พ.ศ.2569) มีเมืองสร้างสรรค์ที่ได้รับการรับรองขึ้นทะเบียนเข้าเป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การยูเนสโก (UNESCO Creative Cities Network)  รวมแล้ว 9 เมือง ใน 4 ประเภทสาขา ได้แก่
เทศบาลเมืองภูเก็ต (City of Gastronomy : อาหาร, 2558)
องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2560)
องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุโขทัย (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2562)
กรุงเทพมหานคร (City of Design : การออกแบบ, 2562)
จังหวัดเพชรบุรี (City of Gastronomy : อาหาร, 2564)
จังหวัดเชียงราย (City of Design : การออกแบบ, 2566)
จังหวัดสุพรรณบุรี (City of Music : ดนตรี, 2566)
สงขลา (City of Gastronomy : อาหาร, 2568)
และน่าน (City of Crafts & Folk Arts : หัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน, 2568)