Pinksteren is het feest dat de kerk relativeert. Gelukkig

Opinie rondom Pinksteren, Nederlands Dagblad, dd 05 juni 2019, pagina 10.

Pinksteren wordt wel de geboorte van de kerk genoemd. Maar in onze tijd is een andere duiding behulpzamer: Pinksteren als relativering van de kerk. Met de misbruikschandalen in de verschillende christelijke kerken en de seksuele hypocrisie ten Vaticane wordt de kerk niet geboren, maar gewantrouwd of zelfs verlaten. We mogen ons daar niet over verbazen. De kerkelijke strategie is lang geweest ‘als ik het niet zie, dan is het er ook niet’. Een universele strategie, beter bekend als ontkenning & verdringing, met als christelijke doopnaam schijnheiligheid. Pas zagen we de strategie nog in full swing bij de Universiteit van Amsterdam.

Pinksteren kan ons helpen om de schandalen wél te kunnen toelaten. Want we geloven in de Geest. Die is Heer, en die geeft leven, niet de kerk. Aldus de geloofsbelijdenis. Binnen die drievoudige belijdenis in Vader, Zoon en Geest valt de kerk onder de Geest: ‘Ik geloof in de heilige Geest … en in de ene, heilige kerk’. Eigenlijk klopt dat niet helemaal. Grote theologen als Augustinus, Thomas van Aquino en Karl Barth wezen op de Latijnse grammatica, die verheldert dat het geloven in de kerk een ander, minder soort geloven is dan het geloven in de Geest. (Vergelijk ‘credo in Spiritum Sanctum’ en ‘et ecclesiam’, zonder voorzetsel.) Beter is daarom iets in de trant van ‘we geloven in de Geest, en we hebben een positieve houding naar de kerk’. Praktische implicatie? We hoeven de kerk niet meer misplaatst te verdedigen en de waarheid te verdringen, maar kunnen rustig fouten, zwaktes, zonde onder ogen zien. Dat alles raakt ons wel, maar niet ons fundament. Want onze hulp is in de Naam des Heren, en in de Heilige Geest.

Als we meer geloven in de Geest en minder in de rest, dan mogen teleurstellingen geen probleem meer zijn. Dat zou we aan moeten kunnen. We geloven immers niet in paus Franciscus, niet in kardinaal Eijk, niet in de Synode, en niet in de eigen pastor. Daartoe hebben we (voor zover mogelijk) een positieve ingesteldheid, of hoe je dat verder ook nog zou specificeren. Maar de act van geloof, die stellen we alleen naar de Geest.

Als dat meer ons geloof wordt of blijft, dan helpt dat geweldig in de verschillende teleurstellingen die ons als gelovigen overkomen. Teleurstellingen ook in onszelf en elkaar, in onze dominee of pastor, in theologen. Alhoewel, vaak moeten we dan ook nog een psychologische drempel over. Eerst spreken, denken, voelen we zoals een kind, zo Paulus. Het kind schuilt in moeders rokken of hangt op vaders schouder. Wie moeder of vader bekritiseert, berooft zich van haar of zijn eigen veiligheid. Zo niet de volwassen gelovige. Hij, zij, heeft het kinderlijke afgelegd. Hij, zij ziet onder ogen dat onze kerkelijke leiders beperkt zijn, en ook onze medegelovigen, en ook wijzelf. Hij, zij staat op eigen benen. Of liever, en geloviger: op de benen van de Geest. Zalig en deugddoend Pinksteren!

Dr Jos Moons is jezuïet en werkt als onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg.