The theoretisch natuurkundige Sean Carroll heeft onlangs een mooie video over dit onderwerp gemaakt. De link volgt onderaan mijn antwoord.
https://www.preposterousuniverse.com/about/ Sean Carroll
Er zijn verschillende manieren in de filosofie en natuurkunde hoe over tijd kan worden nagedacht en worden gesproken. Het blok universum is een verzamelnaam voor de theorieën waarbij alle tijd van het verste verleden als in de verste toekomst als even "reëel" wordt genomen. In het blok universum ligt het verleden en toekomst vast. Deze opvatting heet eternalism.
Dit is in contrast met onze dagelijkse ervaring van tijd. We zeggen niet dat de uitslag van de bekerfinale van volgend jaar al ergens in het heelal vast staat net zoals je zo zeker dat je nu Quora aan het lezen bent. De toekomst voelt voor ons aan als iets dat nog beslist moet worden. Ook de Slag bij Waterloo is niet even echt voor ons als de ervaringen die je hebt nu op dit moment. Deze opvatting heet presentism.
Het eternalism iets wat je vaak tegenkomt in moderne natuurkundige theorieën over tijd. In de theorie van Einstein, bijvoorbeeld, leven we in een blok universum.
Elke tijd is even reëel.
Iedere observator heeft een indeling van wat gebeurt in het heden, verleden en de toekomst.
Maar, deze indeling kan anders zijn voor een andere observators.
Een voorbeeld is de relativiteit van gelijktijdigheid.
Wij hebben in het dagelijkse leven een zeer goede beleving wat gelijktijdig betekent. Als ik mijn vriend in Boston opbel en vraag welke tijd het nu is, zal hij antwoorden: "het is nu 1:25 AM" terwijl het bij mij 07:25 AM is. Dit is niet de gelijktijdigheid die ik bedoel. Als ik hem vraag wat hij nu ziet op CNN zullen wij samen wel het eens zijn dat we gelijktijdig naar hetzelfde programma aan het kijken zijn (met een paar seconde tijd delay omdat het tv-signaal van CNN tot ons moet worden gestraald). We zeggen dat we in een zelfde heden leven. Het universum rond ons heen gebeurt op hetzelfde moment.
Dit is niet waar voor andere observators.
Voor zeer snelle observators, of voor observators op een zeer verre afstand van ons, kan ons heden wel eens hun verleden of hun toekomst zijn. Als we in richting van Andromeda wandelen, dan zal door de enorme afstand en onze relatieve snelheid ons heden gelijktijdig zijn met hun heden enkele tientallen jaren in de toekomst. Als we van Andromeda wegwandelen, dan zal door de enorme afstand ons heden gelijktijdig zijn met hun heden enkele tientallen jaren in het verleden.
Helaas kunnen we hun niet helpen om hun lotto te voorspellen, omdat het 2.5 miljoen jaar duurt om een signaal naar hun te sturen. Maar, als ze daar wachten, dan zullen ze over 2.5 miljoen jaar kunnen concluderen: ja, die mens op de Aarde kon onze lotto voorspellen. Dit werkt natuurlijk ook in de omgekeerde richting. Voor een alien in Andromeda kunnen de presidentsverkiezingen van 2040 nu in hun "heden" zijn. Dit is zeer vreemd, niet intuitief, maar een consequentie van het eternalism in de relativiteits theorie.
Dit is wat wordt bedoelt met blok-universum.
Er zijn heel wat wetenschappers die zich er wat ongemakkelijk bij voelen, terecht, en andere uitwegen proberen te verzinnen.
The Biggest Ideas in the Universe | 5. Time ca. 1 uur
Update 04.11.2025