1376

Straven baseerde zich op een oorkonde, een document uit 1376, dat in zijn tijd bewaard werd in het stadsarchief van Sint-Truiden en dat in het oud Frans opgesteld is. Hij heeft de inhoud ervan samengevat in het Frans van zijn tijd.

Ten gronde gaat het over een regeling tussen de hertog van Brabant en de stad Sint-Truiden. Sint-Truiden, op de grens van Luik en Brabant, moest zich regelmatig teweerstellen tegen de hertogen van Brabant, die de stad graag bij hun territorium zouden voegen. Dat ging met vallen en opstaan. In deze oorkonde van 1376 wordt beschreven hoe de stad Sint-Truiden, die zich aanvankelijk met succes geweerd had tegen de hertog van Brabant, op het moment dat de hertog echt zijn krachten verzamelt, de vrede afkoopt. In dit geval belooft zij hem gedurende een maand twintig strijders te betalen en zij belooft de bezitter van het kasteel van Binderveld met rust te laten. Uit de tekst blijkt ook dat de stad een groot bedrag aan de hertog uitgeleend heeft: 8.000 goudstukken. Van de terugbetaling daarvan is geen sprake. Hieraan zie je dat Sint-Truiden de hertog vreesde, en haar best deed hem niet al te zeer uit te dagen en hem gunstig te stemmen.

Rombout Nijssen

Oorspronkelijke tekst

1376, 28 avril.

Les bourgmestres, jurés, gouverneurs, conseillers et toute la cité de Liége font connaître les conditions d'une paix convenue entre Wenceslas, duc de Brabant, d'une

part, et la ville de St-Trond, d'autre part.

Les clauses de cette paix conclue devant le conseil du duc et des bonnes villes de Brabant, par une ambassade nommée par le chapitre, les nobles, la cité et les bonnes villes du pays de Liége, sont:

lº que ceux de St-Trond mettront en liberté les prisonniers brabançons, de même que ceux de Brabant mettront en liberté les prisonniers Saintronnaires,

2º que les Saintronnaires lèveront le blochus du chateau de Bindervelt, qui est un fief du duc de Brabant,

3º qu'ils dégageront le chatelain de Bindervelt et messire Godefroid, son frère, des serments prêtés à la ville de St-Trond au sujet de certains méfaits qu'ils ont commis.

Les Saintronnaires livreront en outre, à jour fixé, au choix du duc, soit vingt hommes pour faire pélérinage à St-Jaques en Galice, soit vingt guerriers armés de glaives, qui suivront le duc en service militaire, aux frais de la ville de St-Trond et pendant un mois, partout où il voudra les conduire, sauf au pays de Liége et au comté de Looz.

A cet effet, le duc choisira parmi les Saintronnaires qui ont pris part à l'expédition de Hasselt, quarante hommes parmi lesquels il prendra soit les vingt pélérins, soit les vingt guerriers.

Ces quarante devront prêter serment à Tirlemont et jurer sur les Saints que l'expédition de Hasselt n'a pas été faite dans des intentions hostiles au duc, ni pour s'emparer de sa personne.

Le conseil du duc de Brabant et des bonnes villes aura à statuer sur les délits qui ont été commis.

Les habitants de St-Trond conserveront tous leurs droits sur la somme qui leur est due par Wenceslas, mais ils devront payer les dommages causés par le blochus de Bindervelt.

Si le duc voulait leur infliger des amendes pécuniaires ou les faire renoncer à leur créance, le magistrat de Liége promet de les appuyer contre ses exigences, et les autorise à arrêter les Brabançons dans tout le pays de Liége et de Looz et dans les

places mentionnées dans leurs lettres de créance, jusqu'au remboursement intégral de leur huit mille florins.

D'un autre côté, si l'évêque de Liége, en sa qualité de seigneur ou d'avoué de St-Trond, ou l'abbé en sa qualité de seigneur de la ville, voulaient chercher noise aux Brabançons et leur réclamer des dommages, soit au sujet de la créance, soit au sujet de l'expédition de Hasselt, soit au sujet du blocus de Bindervelt, le magistrat de Liége saura les en empécher et leur faire respecter la paix intervenue entre les parties.

Nous li maistres, li jureis, li Govrenours, li conseals et toute li universiteit delle citeit de Liege, franchise et banliev, faisons savoir à tous, comme nous ameis confreres, li maistres, li jureis, govrenours et toute li universiteis delle ville de Saintron, ayant eut auquil debat et discort a noble et poissant prince, monsagnour Wenselar, per la grasce de Diev duc de Lucemborch et de Brabant, al case et occoison del somme de wyt milh florins, florins de Florence(?), que le dis princes, per le virtut de ses lettres est tenus alle dite ville ou a leur borgois, por leur perde d'Almagne, appaiie a certain termes, dont li somme de sijs milh est espueis, li autres dois milh vinent appaiir al Pentecost venant prochainement et dans li ploiges denomeis en lettres del dit duc et de madame de Brabant, ne sont point venus ne comparus en le dite ville de Santron per requeste que a eauz eu soit faite, allant contre leur lettre, chil delle dite ville de Santron, per le faute del dit paiment ysissent hors de leur ville après les plofges, pour eauz avoir et faire come convent en accomplissant leur lettre; li dis monsagnour de Brabant at mentenut avus encupeit cheauz delle dite ville de Santron, que la dite assemblee et et chevachie avoit esteit faite por son propre corps prendre, saisir et arresteir, que niet nont fait ne fisent, si comme il mentinent et quil apparat chiapres, par laquele avuse il mentinoit deauz a guere et werrie.

Sour lesquels debas li signours del capitle de Liege, li nobles del paiis, li citeit et les bonnes villes del paiis elisaient certaines personnes qui allaient par dever ledit monsagnour de Brabant, son conseil et le conseil de ses bonnes villes, por traitye del pais et dacort; liqueis per common accord del dit duc, de son conseil, des bonnes villes de Brabant, cheauz de notre paiis qui la furent, fuit accordeit, que chil delle dite ville Santron devoient quitere qertement (?) les deis persons que pris avoient de Brabant, per ceil que li borgois de Santron, qui pris sont a Tylemont, devoient aussi estre quiteis et delivreis del person, parmi leur frais rasonablement payans, sens estre durement tralhies; et aussi chil de Santron devoient et doivent resaisir le blochus de Bilrevelt, que sasit avoient, qui est fief del duc, et devoient et doivent aussi quitere leur vele (?) et seriment, que li castelains de Bilrevelt et messire Godfroic ses frere avoient faic alle dite ville, por la case del meffait del dit castelain.

Et ches trois poins acomplis per cheauz de Santron dessus declareis, qui tratye et accordeis sont per cheauz devant dis, que chil de Santron devoient livreir vinc pelrins, por faire voiages chascun de Sain Jakenne en Galisse, a certain jour ameneir, ou delivreir por les dis voiages vinc glaves, por le space d'unc mois, a leur frais, por servir le duc avecques son corps par ou il veiet alleir chevaicher, excepteit li paiis dell vesque de Liege et conteit de Looz.

Et est al volonte del dit duc de prendere le serviche des glaves ou des voiages.

Et ausi li dis duc doit et devoit, permi les dis tratys, enlire et nomeir dedens cheauz de Santron, qui furent en le chevachie a Hasselt, quarante personnes des quis quarante, il doit prendere les vinc pelrins ou les vinc glaves.

Chis quarante en leius devront faire sirment en le ville Tylemont et jureir sor sains, que la dite chevachie ne fuit faite pour le corps propre del dit Monsagnour le duc, ne por li prendere; et encre plus, il devoit estre une journee et en lieu denomée, voir les trois poins devant dis accomplis, a estre a Tylemont le conseil del duc et des bonnes villes del dis paiis et la par common accort poyoient et devoient avant ordineir et disclareir des dis meffais, tant que des voiages ou des glaves, sens amendes pecuniais ni debtes aquiteir.

Et doivent cheauz de Santron resaisir le blochus et rendre les damaiges qui sor le blochus furent faict, si avant que preit seront por bonnes gens.

Et en cas ou li dis duc ou autres en ceste cas et a ceste occoisons, le veient constrendre damendes pecuniais ou faire quiteir leur debtes, nous leur permittons et avons covent loialment, comme nos confrers alleys, de demoreir deleis eauz, en eauz confortant et aidant; et aussi quils pulent et poront araynir et arresteir por lor, dedans le paiis de Liege et de Looz, cique leur ploigez denomeis en leur lettres leur corps et leur biens, pour faire satisfaction et accomplissement de lor pleigeurie delle somme des diis wije milh florins, et de che demorons deleis eauz.

Et silh avenoit, que ca navinge, que messire de Liege comme sir ou avoweis delle dite ville, ou li abbey de Santron, al case delle quitance delle dite oirbiede, ou pour meffait qui fuit avent all dite chevachie de Hasselt ou al basse cure de Bilrevelt, vowissent ockmeir ou nous demander del meffait a cheauz de Santron ou a alconus personnes, nous ser moment, puisque pais dois estre a dis duc, ne suffrons eauz estre ockmeis ne trailhies, et en che les serons aidans et confortans, en bonne foit et loialment avecques les autres poins devant declareis, et ausi deauz contresteir contre les dis dois freres chevaliers, si le temps avenir, per le case et occoison devant ditez, les voloient werrir ne greveir.

Per le tesmoign de chis, lettres saileez del seial a case de notre citeit.

Faict et donne l'an milh trois cens septante et sijs, vinc et wijt jours en avrille.

Collection de chartes, nº XX. -- Original sur parchemin, muni d'un sceau en cire verte. Description du sceau: évéque mitré et crossé, assis de face, sous un dais de style ogival; de la légende on voit plus que les mots: S. VNI....

NOTES. L'explication de la pièce qu'on vient de lire est assez difficile, et il faut remonter jusqu'à la malheureuse bataille de Basse-Wilre, pour comprendre l'origine de la dette de huit mille florins, que le duc Wenceslas fut obligé de souscrire à la ville

de St-Trond.

Nous laissons à Edmond de Dynter le soin de nous raconter les événements de cette désastreuse période de l'histoire brabançonne.

1376, 28 april.

De burgemeesters, schepenen, gouverneurs, raadsleden en de hele stad Luik laten weten over de voorwaarden van een overeengekomen vrede tussen Wenceslas, hertog van Brabant, enerzijds, en de stad St-Truiden anderzijds.

De voorwaarden van deze vrede, overeengekomen voor de raad van de hertog en de goede steden van Brabant, door een ambassade benoemd door het kapittel, de edelen, de stad en de goede steden van het land van Luik, zijn als volgt:

De inwoners van St-Truiden zullen de Brabantse gevangenen vrijlaten, evenals de Brabanders de gevangenen van St-Truiden zullen vrijlaten.

De inwoners van St-Truiden zullen het beleg op het kasteel van Bindervelt opheffen, dat een leen is van de hertog van Brabant.

Ze zullen de kastelein van Bindervelt en heer Godefroid, zijn broer, ontheffen van de eed gezworen aan de stad St-Truiden met betrekking tot bepaalde misdaden die ze hebben begaan.

De inwoners van St-Truiden zullen bovendien op een bepaalde dag, naar keuze van de hertog, ofwel twintig mannen leveren voor een pelgrimstocht naar St-Jacques in Galicië, ofwel twintig gewapende krijgers met zwaarden, die de hertog gedurende een maand in militaire dienst zullen volgen, op kosten van de stad St-Truiden, overal waar hij ze wil leiden, behalve in het land van Luik en het graafschap Loon.

Voor dit doel zal de hertog uit de inwoners van St-Truiden die hebben deelgenomen aan de expeditie naar Hasselt veertig mannen kiezen, waaruit hij ofwel de twintig pelgrims ofwel de twintig krijgers zal selecteren.

Deze veertig moeten een eed afleggen in Tienen en zweren op de heiligen dat de expeditie naar Hasselt niet werd ondernomen met vijandige bedoelingen tegen de hertog, noch om hem gevangen te nemen.

De raad van de hertog van Brabant en de goede steden zal moeten beslissen over de begane misdaden.

De inwoners van St-Truiden behouden al hun rechten op het bedrag dat hen verschuldigd is door Wenceslas, maar ze moeten de schade vergoeden die is toegebracht door het beleg van Bindervelt.

Als de hertog hen boetes wil opleggen of hen wil laten afzien van hun vordering, belooft de magistraat van Luik hen te ondersteunen tegen zijn eisen, en staat hen toe de Brabanders in heel Luik en Loon en in de plaatsen genoemd in hun brieven van aanbeveling te arresteren, totdat de volledige terugbetaling van hun achtduizend florijnen is voldaan.

Aan de andere kant, als de bisschop van Luik, als heer of beschermer van St-Truiden, of de abt, als heer van de stad, ruzie willen maken met de Brabanders en schade willen eisen, hetzij vanwege de vordering, de expeditie naar Hasselt, of het beleg van Bindervelt, zal de magistraat van Luik ervoor zorgen dat dit hen wordt belet en dat de vrede tussen de partijen wordt gerespecteerd.

Wij, meesters, schepenen, gouverneurs, raadsleden en de hele universiteit van de stad Luik, vrijheid en voorstad, laten aan iedereen weten dat wij, net als onze confraters, meesters, schepenen, gouverneurs en de hele universiteit van de stad St-Truiden, een geschil en onenigheid hebben gehad met de nobele en machtige prins, monseigneur Wenceslas, bij de genade van God hertog van Luxemburg en Brabant, over de som van achtduizend florijnen, floren van Florence(?), die de genoemde prins, krachtens zijn brieven, moet betalen aan de genoemde stad of aan hun burgers, voor hun verlies in Duitsland, op bepaalde termijnen. Waarvan het bedrag van zesduizend is verstreken, de overige tweeduizend moeten worden betaald met Pinksteren die binnenkort komt, volgens de termijnen genoemd in de brieven van de genoemde hertog en mevrouw van Brabant, zijn niet gekomen noch verschenen in de genoemde stad St-Truiden ondanks het verzoek dat hun is gedaan, tegen hun brief in. Zij van de genoemde stad St-Truiden, door het niet nakomen van deze betaling, hebben hun stad verlaten na de termijnen, om hen te hebben en te doen wat gepast is in het nakomen van hun brief; de genoemde heer van Brabant heeft hen onterecht beschuldigd, bewerend dat de genoemde bijeenkomst en expeditie waren ondernomen om zijn eigen lichaam te grijpen, wat ze niet hebben gedaan en niet zullen doen, zoals hier wordt beweerd, waarmee hij hen onlangs vals heeft beschuldigd en bedrogen.

Over deze geschillen hebben de heren van het kapittel van Luik, de edelen van het land, de burgers en de goede steden van het land bepaalde personen gekozen die naar de genoemde heer van Brabant, zijn raad en de raad van zijn goede steden zijn gegaan om over het land te onderhandelen en tot een akkoord te komen; door een gemeenschappelijke overeenkomst met de genoemde hertog, zijn raad en de goede steden van Brabant, zij die van ons land aanwezig waren, werd overeengekomen dat zij van de genoemde stad St-Truiden onmiddellijk degenen moesten vrijlaten die ze hadden gevangengenomen uit Brabant. Omdat de burgers van St-Truiden die gevangen zijn in Tienen, ook bevrijd moeten worden uit hun gevangenschap tegen een redelijke betaling, zonder slecht te worden behandeld; en ook zij van St-Truiden moesten en moeten het beleg van Bindervelt herstellen, waarvan ze zich meester hadden gemaakt, dat een leen is van de hertog, en zij moesten en moeten ook hun kasteel en eed ongedaan maken, die de kastelein van Bindervelt en heer Godefroid, zijn broer, hadden gezworen aan de genoemde stad, vanwege het misdrijf van de genoemde kastelein.

En deze drie punten volbracht door hen van St-Truiden hierboven verklaard, die onderhandeld en overeengekomen zijn door hen die eerder genoemd zijn, dat zij van St-Truiden onmiddellijk degenen die ze uit Brabant hadden gevangengenomen, onverwijld moesten vrijlaten, omdat de burgers van St-Truiden die in Tienen gevangen zitten ook onmiddellijk bevrijd moeten worden uit hun gevangenschap, tegen een redelijke betaling, zonder slecht te worden behandeld; en ook zij van St-Truiden moesten en moeten het beleg van Bindervelt herstellen, waarvan ze zich meester hadden gemaakt, dat een leen is van de hertog, en ze moesten en moeten ook ontheffen hun wacht (?) en eed, die de kastelein van Bindervelt en heer Godefroid, zijn broer, hadden gezworen aan de genoemde stad, vanwege het misdrijf van de genoemde kastelein.

En als deze drie punten zijn volbracht door hen van St-Truiden, dan moeten ze ofwel twintig pelgrims leveren voor een reis naar St-Jacques in Galicië op een bepaalde dag, ofwel twintig zwaarbewapende krijgers met zwaarden, voor de duur van een maand, op kosten van de stad St-Truiden, om de hertog te dienen met hun lichaam, overal waar hij ze wil leiden, behalve in het land van Luik en het graafschap Loon.

En het is aan de wil van de genoemde hertog om de dienst van de zwaarden of de reis te nemen.

En de genoemde hertog moet en moet, volgens de genoemde overeenkomsten, uit hen van St-Truiden kiezen en noemen, die aan de expeditie naar Hasselt hebben deelgenomen, veertig personen, waaruit hij ofwel de twintig pelgrims ofwel de twintig krijgers moet kiezen.

Deze veertig moeten een eed afleggen in Tienen en zweren op de heiligen dat de genoemde expeditie naar Hasselt niet is ondernomen met vijandige bedoelingen tegen de hertog, noch om hem gevangen te nemen.

De raad van de hertog van Brabant en de goede steden zal moeten beslissen over de begane misdaden.

En de inwoners van St-Truiden behouden al hun rechten op het bedrag dat aan hen verschuldigd is door Wenceslas, maar ze moeten de schade betalen die is toegebracht door het beleg van Bindervelt.

En als de genoemde hertog of anderen in deze zaak en bij deze gelegenheid hen zien gedwongen tot geldboetes of tot het afzien van hun schuld, staan wij hen toe en hebben we loyaal overeengekomen, als onze medebroeders, om bij hen te blijven, hen te ondersteunen en hen te helpen; en ook dat zij kunnen en mogen zich beroepen en arresteren voor hen, binnen het land van Luik en Loon, gedurende de genoemde termijnen in hun brieven, hun lichaam en bezittingen, om voldoening te verkrijgen en de betaling van hun achtduizend florijnen te verzekeren, en wij blijven bij hen.

En als het zo is dat de heer van Luik als heer of beschermer van St-Truiden, of de abt van St-Truiden, als heer van de stad, hen willen aanklagen of hun schade willen eisen, hetzij vanwege de schuldvordering, of vanwege de expeditie naar Hasselt, of vanwege het beleg van Bindervelt, beloven wij, omdat vrede moet heersen, dat zij niet zullen worden aangeklaagd of behandeld, en wij zullen hen daarin ondersteunen en helpen, op een goede en loyale manier, samen met de andere punten hierboven genoemd, en ook tegen de genoemde twee ridders, als in de toekomst, vanwege de oorzaak en gelegenheid hierboven genoemd, zij hen willen oorlog voeren of lastigvallen.

Door het getuigenis van deze brieven verzegeld met het zegel van onze stad.

Gedaan en gegeven in het jaar duizend driehonderd zeventig en zes, de achtentwintigste dag van april.

Collectie van charters, nr. XX. -- Origineel op perkament, voorzien van een zegel in groene was. Beschrijving van het zegel: de bisschop met mijter en staf, zittend van voren, onder een gotisch baldakijn; van het opschrift is meer te zien dan de woorden: S. VNI....

AANTEKENINGEN. De uitleg van het stuk dat we zojuist hebben gelezen is behoorlijk moeilijk, en men moet teruggaan naar de ongelukkige slag bij Basse-Wilre om de oorsprong te begrijpen van de schuld van achtduizend florijnen die hertog Wenceslas zich genoodzaakt zag aan te gaan met de stad St-Truiden.

We laten het aan Edmond de Dynter over om ons de gebeurtenissen van deze rampzalige periode in de Brabantse geschiedenis te vertellen.